शिव महापुराणातील या दिव्य प्रसंगात, स्वयं भगवान शिव आपली स्वरूप-गूढता आणि मंत्रांचे रहस्य आपल्या भक्तांना उलगडून सांगतात. ते म्हणाले, “हा उच्चार करणारा मीच आहे आणि जो उच्चारला जातो तोही मीच आहे. हा मंत्र माझ्या स्वभावाचा अविभाज्य भाग आहे; याचे सातत्याने स्मरण म्हणजे माझेच सतत स्मरण होय.” शिव आपल्या पंचमुखी स्वरूपाचा मंत्राशी संबंध स्पष्ट करतात. उत्तरेकडील मुखापासून ‘उ’ अक्षर, पश्चिमेकडून ‘क’, दक्षिणेकडून ‘म’ आणि पूर्वेकडून बिंदू उत्पन्न होतो. मध्यभागी असलेल्या मुखातून नाद प्रकटतो आणि अशा प्रकारे हा मंत्र पाच प्रकारे विस्तारतो. पुन्हा एकत्र आल्यावर, तोच मंत्र ‘ॐ’ या एका अक्षरात विलीन होतो. या मंत्रात संपूर्ण सृष्टी—नाव आणि रूप, वेदांचे दोन वर्ग—व्याप्त झालेले आहेत. हा मंत्र शिव आणि शक्ती दोघांचेही प्रकटीकरण करतो. याच मंत्रापासून पंचाक्षरी मंत्र प्रकट झाला, जो सर्वकाही प्रकट करणारा आहे—‘अ’ पासून सुरू होणाऱ्या आणि ‘न’ पासून सुरू होणाऱ्या क्रमाने. या पंचाक्षरी मंत्रापासून पाच विभागांमध्ये मातृका उत्पन्न झाल्या. म्हणूनच, शिवाच्या मस्तकातून आणि चार मुखांतून त्रिपाद गायत्रीचे त्रैतीय स्वरूप प्रकट झाले. त्यापासून सर्व वेद जन्मले आणि त्या वेदांतून असंख्य मंत्र. या मंत्रांच्या योगाने त्यांच्या-त्यांच्या सिद्धी प्राप्त होतात आणि सर्व प्रकारची प्राप्ती साधता येते. या मूलमंत्राने भोग आणि मोक्ष दोन्ही साधता येतात; राजमंत्रेही प्रत्यक्ष शुभ फळ देतात. त्यानंतर, त्या दोघांसाठी—ब्रह्मा आणि विष्णू—शिक्षकाने (शिवाने) एक आवरण ठेवले आणि उत्तम मंत्र त्यांना शिकविला. दोघेही उत्तरेकडे तोंड करून, अंबिकेसह बसले असता, शिवाने आपला कमलवत हस्त त्यांच्या मस्तकावर ठेवला. शिवाने मंत्र तीन वेळा जपला, यंत्र व तंत्रशास्त्रानुसार, आणि त्या दोन्ही शिष्यांना आपल्या उजव्या बाजूला ठेवून, स्वतःलाही समर्पित केले. त्यावेळी, हात जोडून, ते दोघे त्या जगद्गुरूचे स्तवन करू लागले. “आम्ही निराकार स्वरूपाला नमस्कार करतो; तेजस्वी निराकाराला नमस्कार; सर्व रूपांचा अधिपती, सर्वांचा आत्मा, त्या प्रभूला नमस्कार. ॐ या अक्षराने अभिहित झालेल्या, ॐ-आकार लिंगरूप असलेल्या, सृष्टीकर्त्या आणि पंचमुखी परमेश्वराला नमस्कार. पाच ब्रह्मांचे मूर्तिमंत रूप, पाच कर्म करणाऱ्या, अनंत गुण व सामर्थ्यांनी युक्त, परमात्मा, निरपेक्ष अशा तुला नमस्कार. शंभू, सर्वांचे गुरु, अविभाज्य स्वरूप असलेल्या तुला नमस्कार.” अशा प्रकारे, स्तुती करून ब्रह्मा आणि विष्णू दोघांनी गुरुला वंदन केले. मग शिव म्हणाले, “प्रियांनो, मी तुम्हाला सर्व तत्वे स्पष्ट केली आहेत. देवीने दिलेला, माझ्या स्वतःच्या स्वरूपाचा ॐ मंत्र जपा. यामुळे ज्ञान दृढ होते, लक्ष्मी स्थिर होते, आणि सर्व काही शाश्वत होते. चतुर्दशीला, आर्द्रा नक्षत्र असताना, याचा जप अमाप पुण्य देतो. आर्द्रा सूर्याच्या मार्गाशी जुळली तर पुण्य दहा लाख पटीने वाढते. मृगशीर्षाचा शेवट आणि पुनर्वसूची सुरुवातही शुभ आहे. आर्द्रेला नेहमीच पूजा, अर्पण, होम यासाठी समान मानावे. पहाटे लिंगाचे दर्शन विशेष पुण्यदायक आहे. चतुर्दशी रात्रभर असली तर ती पाळावी, संध्याकाळपर्यंत वाढली तर ती विशेष प्रशंसनीय आहे. लिंग आणि मूर्ती दोन्ही पूजेसाठी समान मानले जातात, पण लिंग श्रेष्ठ आहे. म्हणून, मुक्ती इच्छिणाऱ्यांनी लिंगाचीच पूजा करावी. लिंगाची स्थापना ॐ मंत्राने, मूर्तीची पंचाक्षरी मंत्राने करावी. दोन्ही योग्य द्रव्यांनी, स्वतः किंवा दुसऱ्यांद्वारे, प्राणप्रतिष्ठित करावी. अर्पणांनी पूजा केल्याने माझे स्वरूप सहज मिळते.” असे सांगून, शिव तेथे अदृश्य झाले. यानंतर, ब्रह्मा विचारतात, “लिंगाची स्थापना कशी करावी? स्थळी कोणती लक्षणे असावीत? पूजा कशी, कुठे, केव्हा, आणि कोणी करावी?” त्यावर उत्तर देताना, शिव म्हणतात, “तुमच्यासाठी मी हे सांगतो—लक्षपूर्वक ऐका. शुभ, पवित्र वेळी, तीर्थक्षेत्रात किंवा नदीकाठी, इच्छेनुसार जिथे नियमित पूजा करता येईल, तिथे लिंगाची स्थापना करावी—माती, दगड, धातू किंवा आवडीनुसार अन्य पदार्थांचा वापर करावा. कल्पवृक्षसमान चिन्ह असलेले लिंग पूजाफळ देते; सर्व शुभचिन्हांनी युक्त लिंग त्वरित फळ देते. सूक्ष्म रूप हे चल लिंगांसाठी विशेष प्रशंसनीय आहे, तर स्थिरांसाठी स्थूल रूप योग्य. चिन्ह आणि पिंडीसह, शिवाच्या आज्ञेप्रमाणे ते स्थापित करावे. लिंगासाठी चौकोनी, त्रिकोणी किंवा गदाकृती, मध्यभागी सूक्ष्म केंद्र असलेला पिंडिका आधार असावा; असा पिंडिका आधार मोठे फळ देतो. प्रथम, लिंग माती, दगड, धातू किंवा तत्सम पदार्थांनी बनवावे. पिंडिका आधारही त्याच पदार्थाचा असावा, विशेषतः स्थिर स्थापनेसाठी. एकच लिंग आणि पिंडिका स्थापित करावी, बाणनिर्मित लिंग वगळता. लिंगाची योग्य उंची बारा अंगुळ असावी—हे उत्कृष्ट आहे. त्यापेक्षा कमी असल्यास फळ कमी मिळते, जास्त असल्यास दोष नाही. सर्वात आधी, कौशलाने मंदिर बांधावे, देवतांच्या समूहांसह. त्यात सुंदर, मजबूत गर्भगृह असावे, आरशासारखे झळाळते. मुख्य दिशांच्या दरवाजांवर नवरत्न असावेत—नीलम, माणिक, मूंगा, स्फटिक, पाचू, मोती, गोमेद, हिरा—हे नवरत्न. मध्यभागी, मोठे द्रव्य वेदविधीने ठेवावे. पुढे, लिंगाची पाच ठिकाणी विधिपूर्वक अर्पणांनी पूजा करावी, अग्नीत अनेक होम करावे आणि मला भाग अर्पण करावा. गुरू, शिक्षक आणि नातेवाईकांना धन, इच्छित वस्तू देऊन सन्मानित करावे; ज्ञानी, अज्ञानी, सर्वांना समृद्धी द्यावी. सर्व प्राणी—स्थावर, जंगम, सजीव—त्यांना सुवर्ण आणि नवरत्नांनी खड्डा भरून तृप्त करावे. सद्यादि-ब्रह्म जपून, परम मंगलमूर्तीचे ध्यान करावे, आणि ‘ॐ’ हा महामंत्र नादाने उच्चारावा. तेथे लिंगाची स्थापना करून, लिंग आणि पिंडिका एकत्र जोडावी. लिंग-पिंडिका एकत्र ठेवून, कायमस्वरूपी सिमेंटने त्याचे बंधन करावे. अशा प्रकारे, शिवमंत्र, लिंगस्थापना आणि पूजेच्या सर्व दिव्य रहस्यांची महापुरुषांनी भक्तांना शिकवण दिली.