या जगात पाशुपत संप्रदायातील गुरूंची परंपरा शेकड्यांनी, हजारोंनी विस्तारलेली आहे. हे पाशुपताचार्य विविध ग्रंथांचे प्रचारक आहेत. त्यांच्या शिकवणीत, सर्वोच्च धर्माचे वर्णन केले गेले आहे—चार प्रकारच्या आचारांसह. या सर्व प्रकारांमध्ये, पाशुपत योग सर्वश्रेष्ठ मानला जातो, कारण तो प्रत्यक्ष शिवसाक्षात्कार करवतो. म्हणूनच, या मार्गांमध्ये पाशुपत योग हा सर्वोच्च साधना मानली जाते. या योगाचे जे ब्रह्माशी एकरूप होणारे साधन आहे, ते आता सांगितले जाते. शिवाने स्थापन केलेला हा योग आठ नावांनी ओळखला जातो. या योगाच्या साधनेमुळे शैव ज्ञान अत्यंत लवकर प्राप्त होते. ज्ञानाच्या सहाय्याने, साधकाला अत्युच्च, स्थिर ज्ञान मिळते; ज्याचे ज्ञान दृढ झाले आहे, त्याच्यावर शिव प्रसन्न होतात. त्याच्या कृपेमुळे, सर्वोच्च योग साधकाला शिवाचे प्रत्यक्ष दर्शन घडवतो; आणि शिवाचे प्रत्यक्ष दर्शन झाल्यावर, संसाराच्या कारणापासून साधक वेगळा होतो. त्यामुळे, तो जन्ममरणाच्या चक्रातून मुक्त होतो आणि मुक्त झाल्यावर शिवासमान होतो. हे साधन, ब्रह्मदेवाने सांगितलेले, वेगळे घोषित केले आहे. शिव, महेश्वर, रुद्र, विष्णु, पितामह—हे जगाच्या रोगांचे सर्वोच्च वैद्य, सर्वज्ञानी आणि परमात्मा—ही त्यांची मुख्य नावे आहेत. ही आठ नावांची माळ शिवाचे मुख्य लक्षण आहे; यातील पहिली पाच नावे, शांत्यतीतपासून सुरू होणारी, क्रमाने ओळखावीत. सदाशिव आणि इतरांची नावे, पाच उपाधींच्या संबंधाने निर्माण होतात; या उपाधी नाहीश्या झाल्यावर, त्या त्या नावांची स्थिती देखील मागे घेण्यात येते. फक्त ती अवस्था शाश्वत असते; ज्या अवस्थांमध्ये गुण आहेत, त्या अशाश्वत मानल्या जातात. ज्या अवस्थांचे बंधन तुटते, तेच मुक्त होतात. जेव्हा दुसरी स्थिती प्राप्त होते, तेव्हा त्या अवस्थेला प्राप्ती म्हणतात; पहिली पाच नावे आत्म्याची पर्यायी नावे आहेत असे सांगितले जाते. पण उरलेल्या तीन नावांचे, कारणरूप आणि त्रिविध उपाधींच्या संबंधाने, शिवाशीच संबंध राहतो. कारण, पूर्वीच्या मलिनतेचा अभाव आणि त्याच्या स्वभावामुळे, तो नेहमीच शुद्ध आहे; म्हणून त्याला 'शिव' म्हणतात. किंवा, सर्व शुभ गुणांचा एकमेव धारक म्हणून, खरे शिवतत्त्व सांगणारे ज्ञानी त्याला 'शिव' म्हणतात. तत्त्वज्ञानात, तेवीस तत्त्वांमध्ये प्रकृतीला श्रेष्ठ मानले जाते; आणि प्रकृतीपलीकडे पंचविसावे तत्त्व, पुरुष, हे उच्चतम आहे असे सांगितले जाते. जे वेदाच्या आरंभी शब्द- अर्थाच्या संबंधाने 'ध्वनी' म्हणून ओळखले जाते आणि वेदाच्या शेवटी 'एकमेव खरे जाणण्याजोगे' म्हणून स्थापन झाले आहे, तेच हे तत्त्व आहे. जो प्रकृतीत विलीन होत नाही, आणि ज्याच्यावर प्रकृती आणि पुरुष दोघांचेही कार्य अवलंबून आहे, तोच परमेश्वर आहे. किंवा, या नाश न होणाऱ्या तत्त्वाची, तीन गुणांनी बनलेल्या, अशी समजूत घ्या; प्रकृतीला 'माया' समजा, आणि परमेश्वराला 'मायाधिपती' म्हणून ओळखा. जो अनंत आहे, मायेला हालचाल देतो, आणि परमेश्वराशी एकरूप आहे, त्याला काळात्मा, परमात्मा वगैरे दोन्ही स्थूल आणि सूक्ष्म रूपात ओळखले जाते. जो दुःख दूर करतो किंवा त्याचे कारण आहे, जो दुःखाची उत्पत्ती करतो, त्याला ज्ञानी 'रुद्र' म्हणतात; शिव हा सर्वोच्च कारण आहे. तत्त्वापासून पंचमहाभूतांपर्यंत, शरीरात आणि इतरत्र, शिव सर्वत्र व्यापून आहे आणि थकता न येता वावरतो; म्हणूनच तो सर्वत्र रुद्र आहे. शिव हा जगाचा पिता आहे, आणि सर्व साकार जीवांचा; म्हणूनच, पितृत्वामुळे, तो सर्वांचा पितामह म्हणून घोषित केला आहे. जसा वैद्य रोगाचे कारण जाणतो आणि औषधांनी ते दूर करतो, तसाच, शिव भोगावर प्रभुत्व मिळवून, तसेच कार्य करतो. तो संसाराचा शाश्वत अधिपती आहे, आणि संसाराच्या मुळापासून ते दूर करणारा आहे; सर्व तत्त्वे जाणणारे त्याला 'संसाराचा वैद्य' म्हणतात. दहा अर्थांची (तत्त्वांची) प्राप्ती व्हावी म्हणून, इंद्रिये असतानाही, तो सर्व अवस्था—स्थूल, सूक्ष्म, भूत, भविष्य, वर्तमान—पूर्णपणे जाणतो. परंतु जीवात्मा मायेमुळे मलिनतेने झाकलेले असल्याने जाणत नाही; सर्व गोष्टी अवास्तव असूनही, ज्या सर्व ज्ञानाची कारणे आहेत, तरीही ते अज्ञानात राहतात. सदाशिव मात्र, जे काही आहे ते सहजपणे जाणतो; म्हणून त्याला 'सर्वज्ञ' म्हणतात. शिव, हा परमात्मा, सर्वांचा आत्मा आहे, आणि नेहमीच या सर्वोच्च गुणांशी एकरूप आहे; कारण त्याच्यापेक्षा श्रेष्ठ असे काही नाही, तोच स्वतः परमात्मा आहे. गुरूच्या कृपेने हे आठ नावांचे तत्त्व मिळवल्यावर, साधकाने पाच नावांनी (शिवपासून सुरू होणाऱ्या) शक्तींच्या गाठी तोडाव्यात. आपल्या परंपरेनुसार, हळूहळू गुणांनुसार छेदन व शुद्धी करावी, आणि हेच गुण, काढलेले किंवा अडथळ्याशिवाय, किंवा अन्य प्रकारे वापरावेत. हृदय, कंठ, तालु, भ्रूमध्य आणि शिखर या मार्गाने छेदन करून, आठरूपधारी स्वरूपाने, आत्म्याला मध्यवर्ती नाडीतून पुढे न्यावे. बारा अंगुलांवर असलेल्या चंद्राला शिवतेजामध्ये विलीन करावे, मग वाणीचे विलयन करून, नियमानुसार तिचे एकात्म्य करावे. शक्तीच्या अमृतवृष्टीने शरीर सिंचित झाल्यावर, पुन्हा आपला अमरात्मा हृदयात आणावा. बारा अंगुलांवर चंद्राच्या पलीकडे, शुभ्र कमळात, भक्तांवर प्रेम करणाऱ्या महादेव, शंकराचे दर्शन घडावे. मनात त्या अर्धनारीश्वर देवतेचे ध्यान करावे—तो शुद्ध, मधुर स्वरूपाचा, स्वच्छ स्फटिकासारखा तेजस्वी, शांत, आणि शीतल तेजाने युक्त आहे. मन शांत करून, त्या देवतेचे ध्यान केल्यावर, शिवाच्या आठ नावांनी, भक्तीच्या फुलांनी पूजा करावी. पूजेनंतर, पुन्हा श्वासावर नियंत्रण ठेवून, मन स्थिर करावे आणि शिवाच्या आठ नावांचा जप करावा. नाभीमध्ये आठ आहुत्या अर्पण करून, नंतर पूर्ण अर्पण श्रद्धेने करावे आणि शेवटी आठ फुलांनी अंतिम पूजा करावी. निवडक पाण्याने स्वतःला समर्पित करावे; अशी साधना केल्यावर, कालांतराने, साधक पाशुपत ज्ञानप्राप्तीच्या शुभ अवस्थेला पोहोचतो.