शास्त्राच्या प्रारंभस्थानी सर्वोच्च धर्माचे वर्णन आहे, जो योगाने परिपूर्ण होतो. त्याचप्रमाणे, शास्त्राच्या मुखातून निघणारा सामान्य धर्मही आहे, जो सगळ्यांसाठी खुला आहे. सर्वोच्च धर्म हा आत्म्याच्या पात्रतेवर अवलंबून असतो, तर सामान्य धर्म सर्वांना सहजपणे उपलब्ध असतो. हे सर्वोच्च धर्मच इतर धर्माची साधना करण्याचा मार्ग आहे आणि धर्मशास्त्र व तत्सम ग्रंथांनी त्याचे समर्थन केले आहे, सर्व अंगांनी युक्त आहे. शैव सर्वोच्च धर्म, जो श्रेष्ठ आचरण म्हणून ओळखला जातो, त्याला काही प्रमाणात इतिहास आणि पुराणे यांचे समर्थन आहे. परंतु तो शैव आगमांनी पूर्णत्व पावतो, ज्यात विस्तृत उपांगांचा समावेश आहे, आणि ते आगम विधी व पात्रतेनुसार समर्थित आहेत. शैव आगम दोन प्रकारचे आहेत: शास्त्रीय आणि अशास्त्रीय, दोन्हीही परिष्कृत आहेत. शास्त्रीय आगम म्हणजे शास्त्राचा सारांश, तर दुसरा स्वतंत्र मानला जातो. स्वतंत्र आगम प्रथम दहा प्रकारचा असून, पुन्हा अठरा प्रकारांचा विस्तार आहे. हे कामिकादी नावांनी प्रसिद्ध असून, सिद्धांत म्हणून ओळखले जातात. शास्त्रसारातून उत्पन्न झालेले आगम अत्यंत विशाल आहेत, शंभर कोटींपर्यंत विस्तारलेले, जिथे सर्वोच्च पाशुपत व्रत आणि ज्ञान शिकवले जाते. युगांच्या प्रवाहात, हे योगगुरूंच्या रूपात अवतरित होतात आणि शिव स्वतः विविध ठिकाणी त्याचा प्रसार करतो. या धर्माचे चार प्रमुख प्रचारक म्हणजे ऋषि—रुरु, दधीची, अगस्त्य आणि नामांकित उपमन्यु. हे पाशुपताचार्य म्हणून ओळखले जातात, आणि त्यांच्या गुरु-परंपरा शेकडो-हजारोंमध्ये आहेत. येथे सर्वोच्च धर्माचे चार स्वरूपांत, आचार वगैरेचे वर्णन आहे; त्यात पाशुपत योगाने शिवाचे प्रत्यक्ष साक्षात्कार होते. म्हणून, पाशुपत योग हाच सर्वोच्च आचरण मानला जातो. या सर्वांमध्ये, ब्रह्माशी एकरूप होणारा साधनाचा मार्ग पुढे स्पष्ट केला आहे. योग, ज्याला आठ नावांनी ओळखले जाते, तो शिवाने स्थापिला आहे; या योगाने शैव ज्ञान लवकर प्राप्त होते. ज्ञानाच्या माध्यमातून, मनुष्याला सर्वोच्च, स्थिर ज्ञान प्राप्त होते; ज्याचे ज्ञान दृढ झाले आहे, त्याच्यावर शिव प्रसन्न होतो. शिवाच्या कृपेने, सर्वोच्च योग म्हणजे शिवाचे प्रत्यक्ष साक्षात्कार, आणि त्या साक्षात्काराने जन्ममरणाच्या कारणांपासून मनुष्य वेगळा होतो. त्यानंतर तो संसारबंधनातून मुक्त होतो आणि मुक्त झाल्यावर शिवासमान होतो; हा मार्ग ब्रह्मदेवाने वेगळ्या प्रकारे सांगितला आहे. शिव, महेश्वर, रुद्र, विष्णु आणि पितामह—हे जगाच्या संसाररोगाचे प्रधान वैद्य, सर्वज्ञ आणि परब्रह्म—ही त्याची मुख्य नावे आहेत. ही आठ नावांची माळ शिवाचे मुख्य सूचक आहे; त्यातील पहिले पाच, शान्त्यतीतापासून सुरू होणारी, अनुक्रमे जाणून घ्यावीत. सदाशिव इत्यादी नावे पाच उपाधींच्या संयोगाने उद्भवतात; या उपाधी नाहीशा झाल्यावर, ती नावेही मागे घेतली जातात. केवळ ती अवस्था शाश्वत आहे; स्थिती असणारे अस्थिर मानले जातात. जेव्हा त्या स्थितींचा नाश होतो, तेव्हा त्यांचे धारक मुक्त होतात. दुसऱ्या रूपांतरणाने, त्या स्थितीची प्राप्ती सांगितली जाते; पहिले पाच नावे आत्म्याच्या पर्यायी संज्ञा म्हणून मांडली आहेत. उरलेल्या तीन नावांना, त्यांच्या कारण व त्रैगुण्य उपाधींच्या संबंधाने, ते केवळ शिवाशीच निगडित राहतात. कारण शिवात पूर्वी अपवित्रता नसते आणि त्याचे स्वरूपच शुद्ध आहे, म्हणून त्याला शिव असे म्हणतात. किंवा, सर्व शुभ गुणांचा एकमेव धारक म्हणून, खरे शिवस्वरूप सांगणारे ज्ञानी त्याला शिव म्हणतात. तेवीस तत्त्वांपैकी प्रकृती श्रेष्ठ मानली जाते; प्रकृतीच्या पलीकडे पंचविंश (२५ वे) पुरुष श्रेष्ठ आहे असे सांगितले आहे. वेदाच्या आरंभी शब्द व अर्थ यांच्या संबंधाने जे उच्चारले जाते, आणि वेदाच्या शेवटी जे एकमेव खरे जाणण्यासारखे आहे, तेच हे तत्त्व आहे. सर्व प्रकृतीत विलीन होणाऱ्या तत्त्वाच्या पलीकडे जो आहे, तोच सर्वोच्चेश्वर; कारण प्रकृती व पुरुष यांची क्रिया त्याच्यावर अवलंबून असते. किंवा, हे अविनाशी तत्त्व, जे त्रिगुणांनी बनले आहे, ते समजावे; प्रकृती म्हणजे माया, आणि सर्वोच्चेश्वर मायापती आहे. माया हलवणारा, अनंत, परमेश्वराशी एकरूप झालेला, तोच कालात्मा, परात्मा इत्यादी नावांनी ओळखला जातो, सूक्ष्म आणि स्थूल स्वरूपात. जो दुःख दूर करतो किंवा त्याचा कारण आहे, तो रुद्र म्हणवतो; शिव हा सर्वांचा कारण आहे. तत्त्वापासून स्थूल घटकांपर्यंत, देहांमध्ये वगैरे, शिव सर्वत्र व्यापून आहे आणि अखंडपणे वास करतो; म्हणून तो सर्वत्र रुद्र आहे. शिव हा जगाचा पिता आहे, आणि सर्व साकारांचा देखील; म्हणून तो सर्वांचा पितामह म्हणून ओळखला जातो. जसा वैद्य रोगाचे कारण जाणतो आणि औषधांनी त्याचा नाश करतो, तसाच शिव भोगावर प्रभुत्व मिळवून तसेच करतो. तोच संसाराचा शाश्वत स्वामी, मूळापासून त्याचा नाश करणारा; सर्व तत्त्वज्ञानी त्याला संसाराचा वैद्य म्हणतात. दहा अर्थांच्या ज्ञानप्राप्तीसाठी, इंद्रिय असतानाही, तो सर्व स्थिती—स्थूल, सूक्ष्म, भूत, भविष्य, वर्तमान—पूर्णपणे जाणतो. पण अणुमात्र जीव मायेच्या अपवित्रतेने झाकले गेलेले असल्याने, सर्व वस्तू असत्य असतानाही, ज्यामुळे सर्व ज्ञान होते, तरीही ते अज्ञानी राहतात. सदाशिव सहजपणे सर्व काही जसे आहे तसे जाणतो; म्हणून त्याला सर्वज्ञ म्हणतात. शिव, सर्वोच्च आत्मा, हा सर्वांचा आत्मा आहे, आणि नेहमीच या सर्वोच्च गुणांनी युक्त आहे; कारण त्याच्यापेक्षा उच्च काही नाही, तोच स्वतः परात्मा आहे. गुरूच्या कृपेने हे आठ नावांचे ज्ञान मिळवून, शिवापासून सुरू होणाऱ्या पाच नावांनी, मरणारंभ इत्यादी शक्तींचा ग्रंथ छेदावा—अशी ही गूढ आणि पवित्र परंपरा आहे.