एका काळी, ऋषी आणि साधकांनी शंकराच्या स्वरूपावर आणि जगातील दुःख, विषमता, आणि मोक्ष यावर चर्चा केली. त्यांनी विचारले, "रोगाचा कारण वैद्य नसतो, तसेच शंकर हे संसाराचा कारण नाही; दिसणारी विषमता ही त्याची दोष नाही." कारण, दुःख हे स्वतःच्या स्वरूपातच असते—शंकर त्याचा कारण नाही. जीवांची जन्मजात अपवित्रता हेच त्यांना संसारामध्ये भटकवते. ही अपवित्रता, जी संसाराचा कारण आहे, ती जड आणि चेतनरहित आहे, मायेसारखी; ती स्वतःहून काहीही करत नाही, परंतु शिवाच्या सानिध्यात ती कार्य करते. जसे चुंबकाजवळ लोखंड हलते, तसेच ही अपवित्रता शिवाच्या सानिध्यातच कार्य करते, असे ज्ञानी सांगतात. हे सानिध्य, सतत कारण ठरते, आणि ते दूर करता येत नाही; त्यामुळे शिव, शासक, जगाला नेहमीच अज्ञात राहतो. येथे शिवाशिवाय काहीही घडत नाही; सर्व काही त्याने प्रेरित केलेले आहे, पण तो भ्रमित होत नाही. त्याची शक्ती, आदेश स्वरूपाची, सर्वत्र व्यापलेली आहे; तरीही, तो दोषरहित आहे. तो प्रभू आहे, सर्वप्रथम शासक; त्याच्या शासकत्वातून आदेश उत्पन्न होतो, पण तरीही तो दोषरहित आहे. जो मोहामुळे वेगळे विचार करतो, तो नष्ट होतो, कारण त्याची बुद्धी दुर्बल असते; पण शिवाच्या महान शक्तीमुळे तो दोषरहित राहतो. इतक्यात, आकाशातून शब्द ऐकू आले: "सत्य, ॐ, अमृत, सौम्य"—हे स्पष्टपणे प्रकट झाले. हे ऐकून सर्व ऋषी अतिशय आनंदित झाले, सर्व शंका दूर झाल्या, आणि आश्चर्याने भरून, त्यांनी वायूच्या प्रभूला वंदन केले. त्यांच्या शंका दूर झाल्यावरही, वायूने विचार केला की या ऋषींना अजून दृढ ज्ञान मिळालेले नाही; म्हणून तो म्हणाला, "ज्ञान दोन प्रकारचे आहे: अप्रत्यक्ष आणि प्रत्यक्ष. अप्रत्यक्ष ज्ञान अस्थिर असते, पण प्रत्यक्ष ज्ञान खरेच दृढ असते. जे तर्क आणि उपदेशाने मिळते ते अप्रत्यक्ष; पण प्रत्यक्ष ज्ञान श्रेष्ठ साधनेतून उत्पन्न होते. मोक्ष प्रत्यक्ष अनुभूतीशिवाय मिळत नाही, हे ठाम ठरवून, तुम्ही सर्वोच्च साधनेसाठी प्रयत्न करा." ऋषी विचारतात, "ती सर्वोच्च साधना कोणती, ज्यातून प्रत्यक्ष मोक्ष मिळतो? हे उपाय आज सांग, हे मरुत!" वायू उत्तर देतो, "सर्वोच्च धर्म हा शैव आहे, जो सर्वोच्च साधना म्हणून ओळखला जातो, ज्यात प्रत्यक्ष अनुभूती दिसते, आणि शिव स्वतः मोक्ष देतो. हा धर्म पाच प्रकारचा आहे—कर्म, तप, जप, ध्यान, आणि ज्ञान—प्रत्येक पुढच्या साधनेत श्रेष्ठ. या साधनांनी, त्यांच्या उच्च स्वरूपांसह, सर्वोच्च धर्म साध्य होतो; जिथे अप्रत्यक्ष आणि प्रत्यक्ष ज्ञान मिळते, तिथेच मोक्ष मिळतो. शास्त्रांनी सर्वोच्च आणि असर्वोच्च धर्म सांगितले आहेत; 'धर्म' या शब्दाचा अर्थ शास्त्रच ठरवतो. सर्वोच्च धर्म, योगात संपन्न, शास्त्राच्या प्रारंभात आहे; असर्वोच्च धर्म, शास्त्राच्या तोंडातून खाली उत्पन्न होतो. जो धर्म सर्वोच्च मानला जातो, तो आत्म्याच्या पात्रतेमुळे; दुसरा, सामान्य, सर्वांना उपलब्ध आहे. हा सर्वोच्च धर्म दुसऱ्या धर्मासाठीही साधन आहे, आणि धर्मग्रंथ व तत्सम साधनांनी, त्याच्या सर्व अंगांसह समर्थित आहे. शैव सर्वोच्च धर्म, सर्वोच्च साधना म्हणून ओळखला जातो, आणि काही प्रमाणात इतििहास व पुराणांनी समर्थित आहे. तो शैव आगमांनी आणि त्याच्या विस्तृत सहाय्यक ग्रंथांनी पूर्ण होतो, आणि विधी व पात्रता यांच्याद्वारे समर्थित आहे. शैव आगम दोन प्रकारचे आहेत: शास्त्रीय आणि अशास्त्रीय, दोन्ही परिष्कृत; शास्त्रीय हे शास्त्राच्या सारातून बनलेले, तर दुसरे स्वतंत्र मानले जाते. स्वतंत्र आगम प्रथम दहा, मग पुन्हा अठरा, 'कामिका' वगैरे नावांनी स्थापन, 'सिद्धांत' म्हणून ओळखले जातात. शास्त्राच्या सारातून बनलेले आगम विशाल आहेत, शंभर कोटीपर्यंत विस्तारलेले, जिथे सर्वोच्च पाशुपत व्रत आणि ज्ञान शिकवले जाते. युगांच्या चक्रात, योगगुरूंच्या स्वरूपात ते प्रसारित केले जाते, आणि शिव स्वतः, इथे-तिथे उतरून, त्याचा प्रचार करतो. संक्षिप्तपणे, त्याचे चार प्रमुख प्रवर्तक आहेत—महर्षी रुरू, दधीची, अगस्त्य, आणि प्रसिद्ध उपमन्यु. हे पाशुपत शिक्षक म्हणून ओळखले जातात, संग्रहांचे प्रचारक; त्यांचे गुरु-परंपरा शेकडो-हजारो आहेत. तेथे सर्वोच्च धर्म वर्णन केला आहे, आचार वगैरे चार प्रकारात; त्यात पाशुपत योगाने शिवाची प्रत्यक्ष अनुभूती दृढपणे मिळते. म्हणून, सर्वोच्च साधना पाशुपत योग मानली जाते; त्यात ब्रह्माशी संयुक्त उपाय आता सांगितला जातो. योग, आठ नावांनी युक्त, शिवाने स्थापन केला; त्या योगाने शैव ज्ञान जलद उत्पन्न होते. ज्ञानाने, एक सर्वोच्च, स्थिर ज्ञान लवकर मिळते; ज्याचे ज्ञान दृढ झाले आहे, त्यावर शिव प्रसन्न होतो. त्याच्या कृपेने, सर्वोच्च योग म्हणजे तो, ज्याने शिवाची प्रत्यक्ष अनुभूती होते; शिवाची प्रत्यक्ष अनुभूती झाल्यावर, संसाराच्या कारणापासून वेगळे होतो. मग, जीव संसारातून मुक्त होतो, आणि मुक्त झाल्यावर शिवासमान होतो; हा उपाय, ब्रह्माने वेगळा सांगितला आहे. शिव, महेश्वर, रुद्र, विष्णू, आणि पितामह—संसाराचा सर्वोच्च वैद्य, सर्वज्ञ, आणि परमात्मा—हे प्रमुख नाव आहेत. ही आठ नावांची माळ शिवाची मुख्य ओळख आहे; पहिले पाच, शांत्यतीतपासून, अनुक्रमे ओळखावे. सदाशिव वगैरे संज्ञा पाच उपाधीच्या संबंधातून उत्पन्न होतात; उपाधी समाप्त झाल्यावर, त्या संज्ञा अनुक्रमे लय पावतात. अशा प्रकारे, शिवाच्या स्वरूप, धर्म, आणि मोक्षाच्या मार्गाबद्दल, ऋषींना ज्ञान, साधना, आणि अनुभूती यांचे दिव्य रहस्य प्रकट झाले.