ज्ञानशक्तीच्या संयोगाने आणि इच्छाशक्तीच्या बळाने, सर्व शक्तींच्या एकत्रित स्वरूपाला ‘शक्तितत्त्व’ म्हणून ओळखले जाते. ही शक्ती, सर्व सृष्टीच्या मूळ स्वरूपात प्रकट होऊन, कुण्डलिनी, माया आणि परम शुद्ध मार्ग म्हणून ओळखली जाते. तिच्या विभागात्मक स्वरूपामुळे ती सहा मार्गांमध्ये विस्तारते—त्यात तीन ध्वनीचे आणि तीन अर्थाचे मार्ग आहेत, असे सांगितले आहे. सर्व लोकांसाठी, त्यांच्या स्वतःच्या शुद्धतेनुसार, सर्व तत्त्वांच्या विभागातून विलयन किंवा भोगाचा अधिकार उत्पन्न होतो. त्या तत्त्वांना कला या माध्यमातून व्यापले जाते, जसे परम प्रकृतीच्या प्रारंभात, त्यांच्या पाच रूपांतरणातून होते. या कला, निवृत्तिपासून सुरू होणाऱ्या, पर्याप्त मानल्या जातात; मंत्र, पद आणि वर्ण यांचे मार्ग त्यांच्या नावानुसार ओळखले जातात. भुवन, तत्त्व आणि कला यांचे मार्ग अनुक्रमे अर्थानुसार स्थापित केले जातात; येथे सर्वांचे परस्पर व्यापन आणि अव्यापन स्पष्ट केले जाते. मंत्रांना सर्व पदांनी व्यापले जाते, कारण वाक्ये शब्दांपासून बनतात; आणि शब्दांना वर्णांनी व्यापले जाते, कारण विद्वान सांगतात की वर्णांचा समूह म्हणजे शब्द. वर्णांना भुवनांनी व्यापले जाते, कारण ते त्यात आढळतात; आणि भुवनांना तत्त्वसमूहांनी व्यापले जाते, त्यांच्या उत्पत्ती आणि विस्तारामुळे. तत्त्वकारणांनी वेगवेगळ्या प्रकारे व्यापले जाते, कारण ते त्यातून स्थापित होतात; आणि येथे काही भुवन अंतर्गत उत्पन्न होतात. इतर भुवन, पुराणांतून ओळखली जाणारी, शिवागमात समजली पाहिजेत; आणि काही तत्त्वे सांख्य आणि योगातही स्थापित आहेत. इतर तत्त्वे, शिवशास्त्रात प्रसिद्ध, पूर्णपणे विचारात घ्यावीत; कला या माध्यमातून त्या तत्त्वांना व्यापले जाते, जसे आहेत तसे. परम प्रकृतीच्या प्रारंभात, तिच्या पाच रूपांतरणातून, निवृत्तिपासून सुरू होणाऱ्या कला पाचांना योग्य क्रमाने व्यापतात. व्यापनाच्या दृष्टिकोनातून, परमशक्ती सहा मार्गांमध्ये अविभाजित आहे, कारण परमस्वरूपाचे अस्तित्व शिवतत्त्वातून स्थापित आहे. शक्तीपासून पृथ्वीपर्यंत, सर्व शिवतत्त्वातून उत्पन्न झालेले, त्या एकाने व्यापलेले आहेत, जसे मडका मातीने व्यापलेला असतो. शिवाचे परमधाम, सहा मार्गांनी प्राप्त होणारे, व्यापणाऱ्या आणि अव्यापणाऱ्या शक्तीने व्यापलेले आहे, पाच तत्त्वांच्या शुद्धीकरणातून. निवृत्तिपासून रुद्रापर्यंत, ब्रह्मांडाची शुद्धी स्थितिने साधते; त्यावर, अव्यक्त क्षेत्रापर्यंत, प्रतिष्ठा साधते. त्यावर, विद्येने, मध्यभागी विश्वेश्वरापर्यंत शांतीने; आणि त्यावर, मध्याचा शेवट, विशुद्धीने, शांत्यतीताद्वारे. जे ‘परम आकाश’ म्हणतात, ते परमस्वरूपाच्या संयोगाने—ही पाच तत्त्वे आहेत, ज्यांनी संपूर्ण विश्व व्यापले आहे. तेथे, साधकांनी हे सर्व पाहिले पाहिजे; कारण जो मार्गांचा व्यापन न जाणता शुद्धीकरण करू इच्छितो, तो भ्रमित होतो आणि शुद्धीकरणाचा फल मिळवू शकत नाही; त्याचा प्रयत्न व्यर्थ ठरतो आणि नरकातच पोहोचतो. शक्तीच्या अवतरणाचा संयोग नसेल, तर तत्त्वांचे खरे स्वरूप, त्यांचे व्यापन आणि वाढ जाणणे शक्य नाही. परमशक्ती, ऊर्जा राणी, चैतन्यस्वरूप, हृदयाची अधिपती—तिच्यामुळेच, कारणरूप, शिव सर्व व्यापतो. हे ना आत्मा आहे, ना माया; आणि विचार केल्यावर, कोणतीही रूपांतरण नाही; हे ना बंधन आहे, ना मुक्ती, तरीही ती दोन्ही साधते—बंध आणि मुक्ती. ती सर्व अधिपत्याच्या शिखरावर पोहोचते, शिवाची सहचारिणी, त्याच्या स्वरूपाची भागीदार, तरीही विविध अवस्थांनी वेगळी. तो केवळ तिच्याद्वारेच पकडला जातो, आणि ती नेहमी त्याच्याद्वारे धरली जाते; त्यांच्या परमसंयोगातून उत्पन्न झालेले जग हे त्यांच्या संततीप्रमाणे प्रकट होते. तो करणारा, ती कारण—त्यांची भिन्नता अशी स्थापित होते; तरीही, शिवच स्पष्टपणे दोन्ही रूपात उभा आहे. काही लोक त्यांच्या भिन्नतेला स्त्री-पुरुष म्हणून मानतात; तर काही, शिवातच परमशक्ती अंतर्भूत आहे असे मानतात. सूर्याच्या तेजासारखी, ती चैतन्यस्वरूप असून वेगळी आहे—असे निश्चित केले आहे; म्हणूनच, शिव हा सर्वोच्च कारण आहे, आणि त्याची आज्ञा सर्वोच्च अधिपती आहे. फक्त तिच्या प्रेरणेने, शैव प्रकृती, अविनाशी, महान माया, माया आणि त्रिविध प्रकृती बनते. तिने त्रिविध परिणामांद्वारे सहा मार्ग निर्माण केले; आणि संपूर्ण जग, सहा प्रकारांनी बनलेले, शब्द आणि अर्थाने बनले आहे. शास्त्रात या विस्ताराचा तपशीलवार वर्णन आहे. तिच्या अद्भुत आणि गूढ कृती, देवांसाठीही समजण्यास कठीण, आपली मने चकित करतात. शिव आणि शक्तीच्या मूलभूत संयोगात कोणतीही दोष नाही; त्यांच्या कृतींमुळे, सामान्य अवस्थाही प्रकट होतात. ब्रह्मा आणि इतर, जे जगाच्या सृष्टी, स्थिती आणि विलयनाचे कारण आहेत, ते शिवाच्या इच्छेला—संयम आणि कृपा—आधीन आहेत. पण शिव स्वतः कोणासाठीही संयम किंवा कृपाचा आधार नाही; त्यामुळे त्याचे अधिपत्य पूर्णपणे स्वतंत्र आहे—हे निश्चित आहे. त्याचे अधिपत्य असेल, तर ते पूर्ण स्वातंत्र्याने युक्त आहे; हे, त्याचे स्वतःचे स्वरूप, कदाचित मूर्तरूपाचा आधार असू शकतो. पण ज्याचा स्वरूप पूर्णपणे स्वतंत्र आहे, त्याला रूप असू शकत नाही, कारण रूप मूल कारणातून उत्पन्न होते; आणि रूप हे परिणाम असल्याने, त्याचे अस्तित्व कारणविना असू शकत नाही. सर्वत्र, परमावस्था आणि दुसरी, अप्रमावस्था सांगितली जाते; एकाच ठिकाणी परम आणि अप्रमावस्था कशी एकत्र येतील? कारण परमात्म्याचे परमस्वरूप फलरहित आहे; मग, संपूर्ण प्रकट स्वरूप का अस्तित्वात आहे? कारण त्याचे स्वरूप अपरिवर्तनीय आहे.