शिवपुराणम्
Partial text — Vidyeśvara and Vāyavīya Saṃhitās only
काळाच्या प्रवाहात, एक विचित्र स्थिती निर्माण झाली होती. काही लोक दगड, ग्रामदेवता आणि अशा प्रकारच्या मूर्तींची पूजा करत होते, विविध प्रकारच्या नैवेद्यांनी गुंतले होते, पण त्यांच्या मनात द्वेष, वक्रता आणि द्विजांचा अपमान होता. श्रीमंत असूनही ते दुष्कृत्यांत रमले होते; विद्वान असूनही सतत भांडण करत, धर्मकथांचा जरी उच्चार केला तरी धर्माचेच क्षय करीत होते. ते राजासारखे भासायचे, मोठेपणाचा गर्व बाळगायचे, ब्राह्मण व इतरांची सेवा ही आपलीच प्रभुत्वता समजायचे. स्वतःच्या कर्तव्याचा विसर पडलेले, मूर्ख, मिश्र वंशाचे, निर्दयी आणि गर्विष्ठ, त्यांनी समाजातील चार वर्णांची नासधूस केली. चांगल्या कुळात जन्मलेले असूनही, स्वतःला श्रेष्ठ समजून, त्यांनी वर्णव्यवस्थेत गोंधळ घातला, सर्व जातींना भ्रष्ट केले, आणि जरी चांगली कृत्ये केली तरी मूर्खपणाने वागत राहिले. बहुतेक स्त्रिया पतित झाल्या, पतीचा अपमान, सासरच्यांना त्रास देणे, निर्भयपणे अशुद्ध अन्न ग्रहण करणे, हे सर्व त्यांच्या वर्तनात आले. कपट, दिखावा, मोह, परपुरुषांशी संबंध, आणि आपल्या पतीपासून दुरावलेपण, या गोष्टींमध्ये त्या गुंतल्या होत्या. मुले आई-वडिलांप्रती आदर न बाळगता, दुष्ट विचारांनी ग्रस्त, विद्या न शिकता, नेहमी रोगांनी त्रस्त राहू लागली. अशा अवस्थेत, ज्यांची बुद्धी भ्रष्ट झाली आहे, जे आपले कर्तव्य सोडू पाहतात, त्यांना या जगात किंवा पुढील जन्मात कोणता मार्ग मिळेल, असा प्रश्न उपस्थित झाला. या विचारांनी सर्वांचे मन व्याकुळ झाले; कारण दुसऱ्यांना सहाय्य करणे याहून मोठा धर्म नाही, हे सर्वांना पटले होते. मग त्यांनी विचारले, "या दु:खाच्या ओझ्यापासून मुक्ती मिळवण्याचा सोपा उपाय काय आहे? कृपाळू होऊन, सर्व शास्त्रांचा सार सांगणारे ते उपाय आम्हाला सांग." मग, शुद्धचित्त ऋषींचे हे शब्द ऐकून, सूतांनी आपल्या अंतःकरणात शंकराला स्मरून त्या ऋषींना उत्तर दिले: "हे पुण्यवानांनो, तुम्ही अत्यंत योग्य असा प्रश्न विचारला आहे, जो सर्व लोकांच्या हिताचा आहे. गुरुंचे स्मरण करून, तुमच्यावरील प्रेमापोटी मी सांगतो—श्रद्धेने ऐका. हे श्रेष्ठ शैव पुराण, वेदांताचा सार आणि पूर्णत्व आहे. हे सर्व पापांचा नाश करून, परलोकात श्रेष्ठ सत्य प्राप्त करून देते. यात शिवाची परम महिमा सतत विस्तारते, कलीयुगातील मलिनता नष्ट करते, आणि ब्राह्मणांना धर्म, अर्थ, काम, मोक्ष या चार पुरुषार्थांचे फळ प्रदान करते. हे द्विजश्रेष्ठांनो, या उत्तम शैव पुराणाचा केवळ अभ्यास केल्यानेच मनुष्याला सर्वोच्च मंगल अवस्था प्राप्त होते. या जगात जेव्हा पर्यंत शिवपुराणाचा प्रचार होत नाही, तोपर्यंत ब्रह्महत्या सारख्या पापांचा प्रचंड वाढ होईल—हाय! कलीयुगातील महाभयंकर संकटे निर्भयपणे संचार करतील, शास्त्रांमध्ये परस्पर वाद चालू राहतील, आणि शिवतत्त्वाचे आकलन अगदी थोरांना देखील कठीण जाईल. यमदूतही निर्भयपणे फिरतील, अन्य पुराणांचा गडगडाट होईल, सर्व तीर्थस्थानांमध्ये वाद, मंत्रांमध्ये वाद, क्षेत्रांमध्ये वाद, आसनांमध्ये वाद, दानांमध्ये वाद, अगदी देवतांमध्येही वाद होत राहतील, जोपर्यंत शिवपुराणाचा प्रचार होत नाही. सर्व मतांचा परस्पर संघर्षही तेव्हाच थांबेल, जेव्हा शिवपुराणाचा प्रचार होईल. हे द्विजांनो, या शिवपुराणाचे पठण आणि श्रवण केल्याने जे फळ मिळते ते मी पूर्णपणे सांगू शकत नाही. तरीही, मी त्याची थोडी महती सांगतो; मन एकाग्र करा आणि व्यासांनी मला जे सांगितले ते ऐका. जो कोणी भक्तीपूर्वक या शिवपुराणाचा एक श्लोक किंवा अर्धा श्लोक जरी म्हणतो, तो क्षणात पापमुक्त होतो. जो कोणी रोज भक्तीने, आपल्या शक्तीनुसार, या शिवपुराणाचे पठण करतो, तो जीवन्मुक्त म्हणून ओळखला जातो. जो नेहमी भक्तीने या शिवपुराणाची पूजा करतो, त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ निश्चित मिळते. कोणीतरी दुसऱ्याकडून, अगदी सामान्य ठिकाणी जरी हे शिवपुराण ऐकले, तरी मी त्याला पापमुक्त करतो. जो कोणी दूरवरूनही या शिवपुराणाला वंदन करतो, त्याला सर्व देवतांची पूजा केल्याचे फळ मिळते, यात शंका नाही. शिवभक्तांना हे पुराण स्वतः लिहून देणाऱ्याला, या जगातील सर्व वेद-शास्त्रांच्या अभ्यासाने व त्यांच्या विवेचनाने मिळणारे दुर्मिळ फळ प्राप्त होते. चतुर्दशीच्या दिवशी उपवास करून, शिवभक्तांच्या सभेत हे शिवपुराण समजावून सांगणारा श्रेष्ठ ठरतो. प्रत्येक अक्षरासाठी, गायत्री पुरश्चरणाचे फळ मिळते; या जगातील सर्व इच्छा पूर्ण झाल्यानंतर, अखेरीस मोक्षप्राप्ती होते. अशा प्रकारे, सूतांनी ऋषींना शिवपुराणाच्या महिम्याचे वर्णन केले, आणि सर्वांच्या कल्याणाचा मार्ग उघड केला.