पूर्वीच्या काळात, स्वायंभुव मन्वंतरात भृगु ऋषींच्या पुत्रांची आयति आणि नियति या दोन पत्नी झाल्या, आणि त्यांच्या वंशाची सविस्तर माहिती आधी दिली गेली आहे. समुद्रातून वेला नावाच्या स्त्रीने एक निरागस कन्या, सवर्णा (सामुद्री) ला जन्म दिला. ही सवर्णा पुढे प्राचीनबर्हिस यांची पत्नी झाली. सामुद्रीने प्राचीनबर्हिससाठी दहा पुत्रांना जन्म दिला, जे ‘प्रचेतस’ म्हणून ओळखले जातात. हे सर्व धनुर्विद्येत पारंगत होते. या प्रचेतसांमध्ये, स्वायंभुव मन्वंतरात, त्र्यंबकाच्या शापामुळे दक्ष हा पुत्र म्हणून प्रकट झाला, आणि तेव्हा मनु चाक्षुष राज्य करत होते. या प्रकारे, हे ऋषिमुनींनो, मी ब्रह्मदेवाच्या धर्मासारख्या महात्मा पुत्रांच्या वंशाचे वर्णन योग्य क्रमाने, ना फार थोडक्यात ना फार विस्ताराने सांगितले आहे. या दिव्य वंशांची, जे देवतांनी सुशोभित आहेत, विविध यज्ञकर्मात तत्पर, संततीने समृद्ध आणि तेजस्वी आहेत, मी सविस्तर कथा सांगितली. या सृष्टीची व्यवस्था, जी प्रजापतींच्या वंशातून निर्माण झाली, ती अगणित आहे—कोट्यवधी वर्षे जरी खर्च केली, तरी तिचे पूर्ण वर्णन शक्य नाही. पृथ्वीवर राजवंश दोन शाखांत पुढे जातात—सूर्यवंश आणि चंद्रवंश—हे पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ मानले जातात. या वंशांतूनच इक्ष्वाकू, अंबरीष, ययाति, नाहुष आणि इतर अनेक पुण्यवान, प्रसिद्ध राजा उत्पन्न झाले. असे आणखीही अनेक राजर्षी होऊन गेले, ज्यांच्यात विविध सद्गुण होते; पण ज्यांच्या कर्मांचे फळ संपले आहे, त्यांची पुन्हा पुन्हा यादी देण्यात अर्थ नाही. यापुढे, जिथे परमेश्वराच्या कथा सांगितल्या जातात, तिथे इतरांची चर्चा करणे सज्जनांना योग्य वाटत नाही; म्हणून मी त्या प्राचीन राजांची सविस्तर माहिती सांगणार नाही. केवळ भगवंताच्या महिमाचे वर्णन स्पष्ट व्हावे म्हणून सृष्टीकथाही सांगितल्या आहेत. पुढे, दक्षकन्या देवीने आपली दाक्षायणी रूप सोडून, प्राचीन काळी हिमवत व मेना यांची कन्या कशी झाली? आणि महान आत्मा असलेल्या दक्षाने रुद्राची निंदा कशी केली? त्या वेळी भवाची निंदा होण्याचे कारण काय होते? तसेच, चाक्षुष मनु व त्यापूर्वीच्या मनुंमध्ये भवाच्या शापामुळे दक्षाचा जन्म कसा झाला? हे सर्व मला सांग. तर, मी तुम्हाला दक्षाची कथा सांगतो—त्याच्या क्षुद्र वृत्तीची, पापमय आणि असावध वर्तणुकीची, ज्यामुळे देवता व ऋषींचा अपमान झाला. एकदा, सर्व देव, दैत्य, सिद्ध आणि श्रेष्ठ ऋषी, ईशानाचे (शंकराचे) दर्शन घेण्यासाठी हिमालयाच्या शिखरावर गेले. त्या वेळी भगवान आणि भगवती, दिव्य सिंहासनावर विराजमान होऊन, त्या सर्व देवतांना आणि द्विजांना दर्शन देत होते. त्याच वेळी दक्ष देखील, अमर देवतांसह, आपला जावई हर (शंकर) आणि कन्या सती यांना भेटण्यासाठी तेथे आला. पण दक्षाने, अहंकाराने, जरी देवीसह आला तरी, त्या वेळी उपस्थित असलेल्या देवतांना आणि इतरांना विशेष मान दिला नाही. त्याने देवीच्या सर्वोच्च स्वरूपाची ओळख न करता, तिला केवळ आपली कन्या म्हणून पाहिले; त्यामुळे त्याच्या मनात तिच्याबद्दल वैरभाव उत्पन्न झाला. या वैरभावाने आणि विधिलिखिताप्रमाणे, दक्षाने, यज्ञारंभ करूनही, भवाला (शंकराला) आमंत्रित केले नाही, आणि त्या देवीबद्दलही द्वेष ठेवला. दक्षाने शंभराहून अधिक भव्य यज्ञ वेगवेगळ्या ठिकाणी केले. या गोष्टीची बातमी नारदाने रुद्राणीला (सतीला) दिली. तिने लगेच रुद्राला (शंकराला) आपल्या पित्याच्या यज्ञाची माहिती सांगितली. तेव्हा, एक दिव्य विमान प्रकट झाले; ते सर्व दिशांना तोंड करून, शुभचिन्हांनी सुशोभित, सहज चढता येईल असे, अत्यंत मोहक होते. ते वितळलेल्या सोन्यासारखे झळकत होते, विविध मौल्यवान रत्नांनी सजवलेले, मोत्यांच्या छत्रांनी आणि हारांनी अलंकृत होते. त्याची रचना शुद्ध सोन्याची, शेकडो रत्नजडीत खांबांनी वेढलेली, हिरक्याच्या पायऱ्या आणि प्रवाळाच्या खांबांचे दरवाजे होते. फुलांच्या गालिच्यांनी त्याचा तळभाग सजवलेला, रंगीबेरंगी रत्नांनी मढवलेला सिंहासन, हिरक्याच्या जाळ्यांच्या खिडक्या आणि निर्दोष रत्नमय फरशी होती. समोर सुंदर रत्नजडीत दंड, मोठ्या वृषभाचे चिन्ह, आणि मेघासारखा शुद्ध ध्वज होता. रत्नजडित कवच घातलेल्या सेवकांनी, सुशोभित दंड हातात घेऊन, त्या विशाल प्रवेशद्वाराचे रक्षण केले; हे सर्व धर्मशील बलाढ्य पुरुष होते, त्यांचा पराभव कोणालाही शक्य नव्हता. त्या विमानात अनेक स्त्रिया होत्या, ज्या ढोल, मृदुंग, गाणी, बासरी, वीणा वाजवण्यात कुशल होत्या, आणि त्या सर्व अलंकारिक वेशात, मधुर बोलण्यात पारंगत होत्या. मग ती महादेवी आपल्या प्रिय सखींसह त्या विमानावर चढली. तिच्यासाठी रत्नजडीत दांडा असलेला सुंदर पंखा होता. दोन शुभ्र, मंगलमय रुद्रकन्या तिच्या दोन्ही बाजूला उभ्या राहून तिला पंखा घालत होत्या; या दोघींच्या मध्ये देवीचे तेजस्वी मुख शोभून दिसत होते. त्या दोन राजहंसासारख्या सौंदर्यवतींच्या मध्ये, देवीच्या मुकुटावर चंद्रासारखा, फुलांच्या हारांनी वेढलेला, कमळासारखा छत्र शोभत होता. तो छत्र, मोत्यांच्या माळांनी वेढलेला, देवीच्या चेहऱ्यावर प्रेमळ तेज फेकत होता. वरती, अमृतकलशाच्या चक्रासारखा किंवा चंद्रासारखा, देवी सुंदर हास्याने, विमानाच्या पुढील भागात विराजमान होती. सुयशा नावाच्या सखीने, पासा खेळ दाखवून, देवीचे मनोरंजन केले; देवीच्या पायांखाली शुभ्र रत्नजडित पादत्राणे होती. ती सखी त्या पादत्राणांना छातीशी धरून देवीची सेवा करीत होती. दुसरी एक सुवर्णांगना, तेजस्वी सखी, चमकणारे आरसा घेऊन उभी होती. एकीने तळहाताचा पंखा धरला होता, दुसरीकडे सुपारी ठेवायचे डबे होते; आणखी एक सुंदर युवती खेळायला मनोहारी वस्त्र घेऊन उभी होती. एकीने सुगंधी, आनंददायी फुले आणली, तर दुसरी, कमलनयन असलेली सखी, अलंकार ठेवायचे डबे घेऊन आली. अशा प्रकारे, देवी आपल्या सखींसह, दिव्य विमानात, अद्भुत शोभेने नटून, पित्याच्या यज्ञाच्या दिशेने निघाली.