महेश्वर त्या क्षणी हजार सूर्यांप्रमाणे तेजस्वी दिसत होते. त्यांच्या शिरावर अर्धचंद्र विराजमान होता, गळ्यात, हातात आणि मनगटावर नागांची अलंकारे होती, आणि कमरेला मुंजाच्या गाठ्या बांधलेल्या होत्या. त्यांच्या अंगावर जालंधर, ब्रह्मा आणि इंद्र यांच्या कवटींच्या तुकड्यांचे तेज झळकत होते. त्यांची जटा पिंगट आणि अर्धवट ओलसर होती, कारण गंगेच्या प्रचंड लाटांनी ती भिजली होती. ते पर्वताच्या कड्यावर उभ्या असलेल्या शिलेसारखे सुंदर दिसत होते, त्यांच्या शरीरावर तुटलेल्या दातांच्या अंकुरांचा ठसा उमटला होता. डाव्या कानाच्या बाजूला त्यांचे कुंडल गोलाकार आकाराचे होते. ते महान नंदीवर आरूढ होते, त्यांचा आवाज गडगडणाऱ्या मेघासारखा होता, आणि ते प्रचंड अग्निसारखे तेजस्वी, सामर्थ्यवान व पराक्रमी होते. अशा भयंकर आणि दिव्य रूपात महेश्वरांनी ब्रह्मेच्या कन्येला ज्ञान दिले आणि सृष्टीच्या कार्यात सहाय्य केले. म्हणून प्रत्येक कल्पात, रुद्रांच्या कृपेने, प्रजापतीच्या रूपाने सृष्टीची अखंड प्रवाहासारखी निर्मिती होते. एकदा, ब्रह्म्याने सृष्टी करण्याची विनंती केली असता, त्या नीललोहिताने आपल्या इच्छेने मनाने स्वतःसारखी सर्व जीवसृष्टी निर्माण केली. त्याने जटाधारी, निर्भय, नीलकंठ, त्रिनेत्री, वृद्धत्व व मृत्यूपासून मुक्त, तेजस्वी भाले व उत्तम शस्त्रे धारण करणारे जीव निर्माण केले. त्यांनी संपूर्ण चौदाशे लोकांची सृष्टी व्यापली. हे विविध रुद्ररूप पाहून पितामह ब्रह्म्याने रुद्राला नम्रपणे म्हटले, "देवताधिपती, प्रभो, लाल डोळ्याच्या! इतर जीवांची निर्मिती करावी, तुझ्या कल्याणासाठी. कारण हे जीवरूपी स्वरूप मृत्युसह आहेत." तेव्हा परमेश्वर स्मित करत ब्रह्म्याला म्हणाले, "माझ्या निर्मितीत असे जीव नाहीत; तू अशुभ जीवांची सृष्टी कर." "पण मी मनाने जे निर्माण केले आहेत, ते महान आत्मसंपन्न, प्रबळ आहेत; ते माझ्यासोबत यज्ञात संलग्न राहतील." हे सांगून सर्व प्रजांचा स्वामी हर, रुद्रांसह, जीवसृष्टीच्या निर्मितीतून निवृत्त झाला आणि वेगळा उभा राहिला. त्या वेळेपासून त्या देवतेने शुभ जीवांची निर्मिती थांबवली; तो स्थिर राहून, आपले वीर्य वर धरून, सृष्टीच्या प्रलयापर्यंत तसेच राहिला. नंतर, ब्रह्म्याने निर्माण केलेली जीवसृष्टी वाढली नाही, तेव्हा ब्रह्म्याने संयोगाने सृष्टी करण्याचा विचार केला. कारण पूर्वी स्त्री वंश प्रभूंकडून उत्पन्न झाला नव्हता, म्हणून पितामह संयोगाने सृष्टी करू शकले नाहीत. मग त्यांनी ठरवले की, जीवसृष्टीच्या वृद्धीसाठी परमेश्वराचीच प्रार्थना करावी. त्याच्या कृपेव्यतिरिक्त ही सृष्टी वाढू शकत नाही, हे लक्षात घेऊन ब्रह्म्याने कठोर तप सुरू केले. त्या वेळी, आद्य, अनंत, विश्वाचा मूळ स्रोत, सूक्ष्म, निर्मळ, अंतःप्रेरणेने जाणता येणारी, आकर्षक अशी परमशक्ती प्रकट झाली. ती निर्गुण, सर्व प्रपंचांपलीकडे, अविभाज्य, अचल, आकाशाहून व्यापक, शाश्वत आणि प्रभूच्या सान्निध्यात सदैव वास करणारी होती. त्या परमशक्तीसह ब्रह्म्याने आपल्या अंतःकरणात त्रिनेत्र परमेश्वराचे ध्यान करत, अत्युच्च तप केले. त्यांच्या तपाच्या प्रभावाने, परमेच्छा ब्रह्म्याचे तप पाहून त्यांच्या पित्याने अतिशय संतोष मानला. मग, स्वतःच्या अंशाने एका रूपात प्रकट होत, हर स्वतः अर्धनारीश्वररूपाने प्रकट झाला. तो परमेश्वर, जो अंधकारापलीकडे, अविनाशी, अद्वितीय, अवर्णनीय, अजन्मांना न दिसणारा आहे, तो ब्रह्म्याला दिसला. सर्व विश्वांचा सर्जक, विश्वांचा स्वामी, सर्व सृष्टीच्या नियामक परमशक्तीने एकरूप झालेला तो होता. तो अगम्य, निराकार, अपरिमित, अजरा, स्थिर, अचल, निर्गुण, शांत, अनंत महिमेचे धाम — सर्वव्यापी, सर्व द्यावा, सर्व सत्तांच्या पलीकडे, सर्व उपमा-तुलना पलीकडे, शाश्वत, मंगल, शरणागतांचा आश्रय होता. ब्रह्म्याने पूर्ण नमस्कार करून, हात जोडून, श्रद्धा व नम्रतेने युक्त अशा शब्दांनी त्या देव-देवीचे स्तवन केले. वेदांचा सार असलेली, अर्थपूर्ण, सर्वांगपूर्ण, सूक्ष्मार्थ असलेल्या स्तोत्रांनी, त्यांनी त्या परमेश्वर-परमेश्वरीचे गुणगान केले— "जय हो, प्रभो, महाप्रभो! जय हो, सर्वाधिपती! जय हो, सर्वश्रेष्ठ सद्गुणांचे अधिपती! जय हो, सर्व देवांचे स्वामी! जय हो, शुभस्वरूपिणी! जय हो, प्रकृतीच्या नेत्रुत्व करणाऱ्या! जय हो, प्रकृतीच्या पलीकडे असणाऱ्या! जय हो, सुंदर स्वरूपिणी! जय हो, अमोघ महामाया! जय हो, अमोघ इच्छापूर्ती करणारी! जय हो, अमोघ महान लीला! जय हो, अमोघ महाशक्ती! जय हो, विश्वमाते! जय हो, विश्वस्वरूपिणी! जय हो, विश्वधारिणी! जय हो, विश्वसखी! जय हो, शाश्वत ऐश्वर्याची धारिणी! जय हो, शाश्वत काळ! जय हो, शाश्वत रूप! जय हो, शाश्वत अनुयायी! जय हो, त्रैपुरुषाची सृष्टी करणारे! जय हो, त्रैपुरुषाचे रक्षण करणारे! जय हो, त्रैपुरुषाचा संहार करणारे! जय हो, त्रैपुरुषांचे नेते! जय हो, तुझ्या दृष्टिकोनाने विश्वकारणाचा विस्तार करणारे! जय हो, तुझ्या उपेक्षादृष्टीने पंचमहाभूतांचा दाह करणाऱ्या अग्नीचा उद्गम करणारे! जय हो, हे देव, देवांनाही अगम्य, आपल्या सूक्ष्म स्वरूपाच्या दर्शनाने तेजस्वी! जय हो, स्थूल स्वरूपाचे स्वामी, चराचर व्यापणारे! जय हो, तुझ्या एका नावात सर्व तत्त्वे सामावलेली आहेत! जय हो, श्रेष्ठ असुरमर्दक, श्रेष्ठांचे आणि त्यांच्या अनुयायांचे नेते! जय हो, शरणागतांचे रक्षण व व्यवस्थापन करण्यात प्रवीण! जय हो, संसाररूपी विषवृक्षाच्या अंकुराचा उच्चाटन करणारे! जय हो, प्रादेशिक अधिपतींच्या पराक्रम, शौर्य व धैर्य प्रकट करणारे! जय हो, विश्वाच्या पलीकडे अस्तित्व असणारे, इतर सर्व महिमा बाजूला ठेवणारे!" अशा प्रकारे ब्रह्म्याने परमेश्वर आणि परमेश्वरीचे स्तवन केले.