या सृष्टीचा निर्माता, अनंत आणि आनंददायी गुणांचा अधिष्ठान असलेला एक परमेश्वर आहे. तोच प्रभू, जगाचा सर्जनहार, गुरांच्या (पशूंच्या) बंधनातून त्यांना मुक्त करतो. त्याच्या अभावी ही सृष्टी कशी अस्तित्वात राहू शकेल? कारण गुरे आणि त्यांची बंधने—दोन्ही जड आणि अज्ञान आहेत. सर्व निर्जीव गोष्टी, मग ती आदिम प्रकृती असो किंवा अगदी लहान कण, त्या केवळ एका बुद्धिमान कारणानेच कार्य करतात. हा सारा जगत हा एक परिणाम आहे, तो कोणीतरी करणाऱ्यावर अवलंबून आहे आणि अनेक घटकांनी बनलेला आहे; म्हणूनच करणाऱ्याची भूमिका ही परमेश्वराची आहे, गुरांची किंवा त्यांच्या बंधनांची नाही. गुरांचेही सर्व कर्म हे त्या प्रभूच्या प्रेरणेमुळेच घडते, जसे की आंधळ्याचे चालणे दुसऱ्याच्या मार्गदर्शनावर अवलंबून असते. जेव्हा कोणी आपले आत्मस्वरूप त्या प्रेरकापासून वेगळे ओळखतो आणि त्याच्या कृपेला पात्र होतो, तेव्हा तो अमरत्वासाठी योग्य ठरतो. गुरे, बंधने आणि प्रभू—या तिघांच्याही एक सर्वोच्च अवस्था आहे. हे ज्याने जाणले, तो ब्रह्मविद्या जाणणारा पुनर्जन्माच्या बंधनातून मुक्त होतो. हे नश्वर आणि अक्षर, प्रकट आणि अप्रकट—हे दोन्ही एकत्र आहेत; आणि प्रभू, सृष्टीचा मुक्तिदाता, सर्वांचे पालन करणारा आहे. या सृष्टीत भोगकर्ता, भोग्य आणि प्रेरक—हे तीन तत्वे समजावीत; यापलीकडे जाणणाऱ्यांसाठी काहीच उरलेले नाही. जसे तीळामध्ये तेल, ताकात तूप, प्रवाहात पाणी आणि लाकडात अग्नी सुप्त असतो, तसेच जो नेहमी सत्य आणि तपश्चर्येत मग्न असतो, तो आपल्या अंतरात्म्यात त्या महान आत्म्याचे दर्शन करतो, जो व्यक्ती-अात्म्यापेक्षा भिन्न आहे. तोच प्रभू, आपल्या शक्तींसह, राजशक्तीसह, हे जाळे (माया) विणतो. मग एकटाच रुद्र उरतो; दुसरा कोणी नसतो. तोच या सर्व सृष्टीचे सर्जन करतो आणि योग्य वेळी त्याचे संहारही करतो. त्याच्या डोळ्यांचे, चेहऱ्यांचे, हातांचे आणि पायांचे अस्तित्व सर्वत्र आहे; तो प्रत्येक ठिकाणी व्यापक आहे. हा महान प्रभू, ज्याने स्वर्ग आणि पृथ्वी निर्माण केली, तोच सर्व देवतांचा मूळ आहे. तोच हिरण्यगर्भाचा सर्जक आहे, आणि रुद्र हा सर्व देवांपेक्षा श्रेष्ठ आहे, असे शास्त्र सांगते. मी या परब्रह्म पुरुषाला जाणतो—महान, अमर, अविनाशी, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, अंधकारापलीकडे असलेला, प्रभू म्हणून स्थिर झालेला. या सर्वोच्च आत्म्यापेक्षा ना वरचे काही आहे, ना खालचे; ना लहान, ना मोठे. त्यानेच हे संपूर्ण विश्व व्यापले आहे. तोच सर्व चेहऱ्यांचा, सर्व मस्तकांचा, सर्व गळ्यांचा अधिपती, प्रत्येक प्राण्याच्या गुहेत वास करणारा, सर्वत्र व्यापलेला; म्हणूनच शिव सर्वत्र आहे. त्याचे हात, पाय, डोळे, मस्तके, तोंडे आणि कान सर्वत्र आहेत; तो सर्व काही व्यापून उभा आहे. तो सर्व इंद्रियांच्या गुणांनी प्रकट होतो, तरी सर्व इंद्रियांपासून विलक्षण आहे; तोच प्रभू, सर्वांचा शासक, सर्वांचा आश्रय आणि मित्र आहे. डोळे नसतानाही तो पाहतो, कान नसतानाही तो ऐकतो; तो सर्व काही जाणतो, पण कोणीही त्याला जाणत नाही—त्याला परम पुरुष म्हणतात. तो सूक्ष्मात सूक्ष्म, महानात महान, अविनाशी, आणि प्रत्येक जीवाच्या हृदयाच्या गुहेत लपलेला महान प्रभू आहे. जो दुःखरहित आहे, तो सर्जकाच्या कृपेने त्या प्रभूचे दर्शन करतो—जो निष्क्रिय असूनही सर्व कर्मांचा मूळ आहे, आणि सर्वोच्च ऐश्वर्याने युक्त आहे. मी या अजन्मा, सनातन, सर्वव्यापी, महान प्रभूला जाणतो—ज्याच्या जन्माचा अंत ब्रह्मविद्या जाणणारे सांगतात. एक असूनही, आपल्या शक्तींच्या संयोगाने, तो या तिन्ही लोकांना विविध प्रकारे प्रकट करतो. ती, जी सृष्टीची जननी आणि अजन्मा आहे, तीच शिवाची अद्भुत, सर्वोच्च, सर्जनशील शक्ती आहे—अजन्मा, लाल, पांढरी आणि काळी; तीच सर्वांची जननी आहे. अजन्मा पुरुष तिच्या सोबत राहतो, स्वतःच्या स्वरूपाचा आस्वाद घेतो; पण दुसरा, जो देखील अजन्मा आहे, तीला सोडून भक्तांच्या आस्वादासाठी जातो. दोन पक्षी, एकाच झाडावर अगदी जवळ बसलेले आहेत; त्यातील एक गोड फळ खातो, तर दुसरा न खाताच फक्त पाहतो. या झाडावर, व्यक्तीमात्र हा हरवलेला आणि लपलेला, दुःखी होतो; पण जेव्हा तो दुसऱ्याला—परम कारण असलेल्या प्रभूला—पाहतो, तेव्हा तो तृप्त होतो. मग, त्याच्या महानत्वाचे ज्ञान झाल्यावर, तो दुःखमुक्त होतो आणि आनंद प्राप्त करतो. वेद, यज्ञ, ऋतू, जे झाले आणि जे होईल, ते सर्व खरेतर तोच आहे. प्रभू, या सर्वात वास करत, आपल्या मायाशक्तीने सृष्टीची निर्मिती करतो; माया म्हणजेच प्रकृती, आणि मायाधिपती म्हणजेच परमेश्वर. त्याच्या प्रत्येक अवयवाने हे संपूर्ण जग व्यापलेले आहे; तो प्रभू, सूक्ष्मात सूक्ष्म, गर्भातही विद्यमान आहे. फक्त शिवच या सृष्टीचा सर्जक आणि व्यापक अधिपती आहे—हे जाणल्याने मनुष्याला सर्वोच्च शांती मिळते. तोच काळ, रक्षक, शासक आणि विश्वाचा अधिपती आहे; त्या सर्वांच्या प्रभूला ओळखल्याने, मृत्यूच्या फासातून मुक्ती मिळते. जो हा सूक्ष्म प्रभू, तुपाहूनही सूक्ष्म, सर्व प्राण्यांमध्ये वास करणारा आहे, त्याला जाणल्याने सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते. तोच सर्वोच्च देव, जगाचा सर्जक, महादेव आहे; त्याला हृदयस्थानी जाणून, अमरत्वाचा लाभ होतो. जेव्हा काहीच नसते—ना दिवस, ना रात्र, ना अस्तित्व, ना अनस्तित्व—तेव्हा फक्त शिवच अस्तित्वात असतो, ज्याच्याकडून प्राचीन ज्ञान प्रकट होते. कोणीही त्याला वर, खाली किंवा मध्ये समजू शकलेले नाही; त्याची तुलना कोणाशीच होऊ शकत नाही, आणि त्याचे नाव अत्यंत प्रसिद्ध आहे. काही ज्ञानी, निर्भय लोक त्याला अजन्मा म्हणून ओळखतात; आश्रयासाठी, ते रुद्राच्या मंगलदायी उजव्या बाजूला येतात.