शिवपुराणातील या पवित्र अध्यायात भगवान शिवलिंगाची उपासना कशी करावी, त्याचे महत्त्व, आणि त्यासंबंधित विविध नियम व फळ यांचे सुंदर वर्णन केले आहे. या ग्रंथात प्रथम शिवलिंगाच्या तीन प्रकारांची चर्चा होते—श्रेष्ठ, मध्यम आणि कनिष्ठ. पहिले म्हणजे श्रेष्ठ लिंग, त्याच्या अर्ध्या प्रमाणात मध्यम लिंग, आणि त्याच्या पुन्हा अर्ध्या प्रमाणात कनिष्ठ लिंग असे स्मरणात ठेवले जाते. या प्रकारांची मांडणी एकमेकांपेक्षा कमी गुणवत्तेची आहे. जो कोणी श्रद्धा आणि भक्तीने अनेक लिंगांची नेहमी उपासना करतो, त्याला आपल्या मनातील सर्व इच्छांची सहज प्राप्ती होते. चारही वेदांनी मिळणारे पुण्यसुद्धा लिंगोपासनेपेक्षा श्रेष्ठ नाही—हे सर्व शास्त्रांचे अंतिम मत आहे. म्हणून, ज्ञानी व्यक्तीने इतर सर्व कर्मे सोडून, एकच लिंग परम भक्तीने पूजावे. या लिंगाच्या पूजेमुळे या जगातील स्थावर-जंगम सर्व काही पूजले जाते. संसाररूपी समुद्रात बुडालेल्यांना या पूजेव्यतिरिक्त दुसरा कोणताही तारक उपाय नाही. जे लोक अज्ञानाच्या अंधकारात अडकले आहेत आणि ज्यांचे मन इंद्रियांच्या विषयात गुंतले आहे, त्यांच्यासाठी या जगात लिंगपूजेव्यतिरिक्त दुसरे कोणतेही नौकेसमान साधन नाही. हरि, ब्रह्मा आणि इतर देव, ऋषी, यक्ष, राक्षस, गंधर्व, चारण, सिद्ध, दैत्य, दानव, तसेच शेषनागापासून सुरू होणारे नाग, गरुड व इतर पक्षी, इतर प्रजापती, मनु, किन्नर, मानव—या सर्वांनी भक्तीने लिंगाची पूजा करून आपल्या इच्छित फळांची प्राप्ती केली. ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, शूद्र वा मिश्र वर्णात जन्मलेले कोणीही, योग्य मंत्राने आणि श्रद्धेने लिंगाची नेहमी पूजा करावी. हेच नियम स्त्रिया व इतरांसाठीही लागू आहेत—सर्वांना शिवलिंगपूजेचा अधिकार आहे, हे द्विजांनो! द्विजांमध्ये वेदमार्गाने पूजा करणे उत्तम मानले जाते; इतरांसाठी वेदमार्ग मान्य नाही. म्हणून, वेदज्ञ द्विजांनी वेदमार्गानेच पूजा करावी, इतर कोणत्याही मार्गाने नव्हे—असा आदेश भगवान शिवांनी दिला आहे. दधीचि, गौतम इत्यादी ऋषींच्या शापामुळे वेदविधीची श्रद्धा फक्त द्विजांमध्येच दृढ राहते. जो वेदविधीला दुर्लक्ष करून स्मार्त वा इतर विधीने पूजा करतो, त्याला इच्छित फळ प्राप्त होत नाही. शंभूची पूजा आणि नैवेद्य विधिपूर्वक अर्पण केल्यावर, आठ स्वरूपांची पूजा करावी, जी प्रत्यक्ष तीनही लोकांचे रूप आहे. ही आठ रूपे म्हणजे: पृथ्वी, जल, अग्नी, वायू, आकाश, सूर्य, चंद्र आणि यजमान. या आठ रूपांतच शर्व, भव, रुद्र, उग्र, भीम, ईश्वर, महादेव आणि पशुपती—यांची पूजा करावी. यानंतर, खरी भक्ती ठेवून, शंभूच्या गणांची—ईशानापासून सुरू होणाऱ्या—चंदन, अक्षता आणि पत्रांनी पूजा करावी. या गणांमध्ये ईशान, नंदी, चंड, महाकाळ, भृंगी, वृष, स्कंद, कपर्दीश, सोम आणि शुक्र यांचा समावेश होतो. समोर वीरभद्र आणि मागे कीर्तिमुख—अशा प्रकारे एकूण अकरा रूपांची विधिपूर्वक पूजा केली पाहिजे. यानंतर, पंचाक्षरी मंत्र, शतरुद्रिया आणि विविध स्तोत्रांचे पठण करावे, तसेच पंचांगाचा पाठ करावा. मग, लिंगाची प्रदक्षिणा आणि नमस्कार करून, परवानगी घ्यावी. या प्रकारे संपूर्ण शिवपूजेचे वर्णन काळजीपूर्वक सांगितले आहे. रात्री उत्तराभिमुख बसून नेहमीच दिव्य विधीने पूजा करावी. शिवपूजा नेहमी शुद्धतेने, उत्तराभिमुख राहून करावी. शंभूच्या समोर पूर्वाभिमुख बसू नये, शक्ती असताना उत्तराभिमुख बसू नये, पाठीमागे पश्चिमेने बसू नये—असे स्थान वर्ज्य करावे. त्रिपुंड्र भस्म, रुद्राक्ष माळ आणि बिल्वपत्र विना, ज्ञानी माणसाने कधीही शंकराची पूजा करू नये. भस्म उपलब्ध नसेल, तर मृत्तिकेनेही कपाळावर त्रिपुंड्र काढून पूजा करावी. यानंतर, एक शिष्य विचारतो—शिवाचा नैवेद्य घ्यायचा नाही, असे पूर्वी ऐकले होते. याचा निर्णय काय? आणि बिल्वपत्राचे महत्त्व काय? हे सांगावे. त्यावर उत्तर येते—हे सर्व मी आनंदाने सांगतो. जो शिवव्रती, शुद्ध, स्वच्छ, उत्तम व्रतांचा पालन करणारा आणि दृढनिश्चयी आहे, त्याने शिवनैवेद्य घेण्यास मनात काहीही संकोच ठेवू नये. फक्त शिवनैवेद्याचे दर्शन केल्यानेच पापे दूर पळतात; परंतु भक्ताने ते सेवन केल्याने कोट्यवधी पुण्य मिळते. एक हजार यज्ञ किंवा कोट्यवधी यज्ञसुद्धा शिवनैवेद्य सेवनाएवढे पुण्य देत नाहीत; कारण त्याने शिवसायुज्य प्राप्त होते. ज्या घरात शिवनैवेद्य वाटले जाते, ते घर पूर्णपणे पवित्र होते आणि इतरांचेही पावन कारण बनते. शिवनैवेद्य आल्यावर, डोके झुकवून ते आदराने स्वीकारावे आणि नेहमी शिवाचे स्मरण करत काळजीपूर्वक सेवन करावे. नैवेद्य वेळीच मिळाले, तर उत्तम; उशीर झाला तर दोष लागतो. ज्याला शिवनैवेद्य घेण्याची इच्छा होत नाही, तो पापी ठरतो आणि नरकात जातो. हे नैवेद्य हृदयात, किंवा स्फटिक, सुवर्ण वा रौप्य पात्रात असेल, तर शिवदीक्षिताला ते खाण्याजोगे आहे. शिवदीक्षित भक्ताने सर्व लिंगांवरून आलेले महाप्रसाद (नैवेद्य) सेवन करावे, ते अत्यंत शुभ आहे. आता, जे शिवदीक्षित नाहीत पण शिवभक्त आहेत, त्यांच्यासाठी नैवेद्य सेवनाबाबत निर्णय सांगतो. शाळग्रामातून उत्पन्न झालेले लिंग, द्रव लिंग, दगड, चांदी, सोने किंवा देव वा सिद्धांनी प्रतिष्ठित केलेले लिंग—या सर्वावरून आलेले नैवेद्य शिवभक्तांसाठी योग्य आहे. अशा प्रकारे या अध्यायात शिवलिंगपूजेचे महत्त्व, तिची विधी, त्याचे फळ, आणि नैवेद्याच्या सेवनाचे नियम स्पष्टपणे सांगितले आहेत.