महर्षी व्यासांनी सांगितलेल्या वेदविधीनुसार, शिवपूजेची पद्धत अशी आहे की प्रथम साधकाने पाच मुद्रा दाखवाव्यात आणि नंतर शिवमंत्राचा जप करावा. वेदांमध्ये पारंगत असलेल्याने शतरुद्रीय मंत्राचा जप करावा. त्यानंतर, वेदज्ञाने पाच अंगांची जपविधी करावी आणि ‘देवागत’ या मंत्राने शंभूचे विसर्जन करावे. व्यासांनी शिवपूजेची ही वेदविधी सांगितली आहे. आता, मी या सर्वोच्च वेदविधीचा सारांश सांगतो. ‘सद्योजात’ या ऋचेद्वारे माती उचलावी, ‘वामदेवाय’ या मंत्राने त्या मातीवर पाणी शिंपडावे. ‘अघोरेण’ मंत्राने लिंगाची निर्मिती करावी, ‘तत्पुरुषाय’ मंत्राने योग्य पद्धतीने आवाहन करावे. ‘ईशान’ मंत्राने हराला वेदीवर स्थापित करावे. इतर सर्व प्रक्रिया ज्ञानी व्यक्तींनी संक्षिप्तपणे पार पाडाव्यात. गुरूंनी दिलेल्या पञ्चाक्षरी मंत्राने, ज्ञानी व्यक्तींनी सोळा उपचारांनी विधिपूर्वक पूजा करावी. आपण भवाचा, म्हणजेच सर्व जगाचा संहार करणाऱ्या महादेवाचा, उग्रतेचा संहार करणाऱ्या शर्वाचा, आणि ज्या शिरावर चंद्र आहे, त्याचा ध्यान करावे. या किंवा अशा मंत्रांनी ज्ञानी व्यक्तींनी शंकराची शुद्ध भक्तीने, चुका सोडून पूजा करावी. कारण शिव फक्त भक्तीनेच फळ देतात. अशा प्रकारे वेदविधीने पूजेची क्रमवार माहिती सांगितली आहे. आता द्विजांसाठी सामान्य विधी सांगतो. पृथ्वीवरील लिंगाची पूजा शिवाच्या नामांनी करावी. हरा, महेश्वर, शंभू, शूलपाणी, पिनाकधृक, शिव, पशुपती आणि महादेव—ही नावे अनुक्रमे वापरावी. माती गोळा करणे, लिंगाची निर्मिती, स्थापना, आवाहन, स्नान, पूजा आणि विसर्जन—ही सर्व कृत्ये योग्य क्रमाने, ‘अं’ने संपणाऱ्या चतुर्थी विभक्तीतील नामांनी, अत्यंत भक्तीभावाने करावीत. सहस्त्रनाम मंत्राने दोन्ही हातांवर न्यास करावा आणि त्याचे ध्यान करावे. कैलासाच्या सिंहासनाच्या मध्यभागी विराजमान असलेल्या, सनंदादी भक्तांनी सेविलेल्या, भक्तांच्या दुःखांचा नाश करणाऱ्या, विश्वाच्या अलंकारांनी भूषित आणि उमाद्वारे आलिंगन केलेल्या प्रभूचे ध्यान करावे. महेशाचा नेहमी ध्यान करावे—तो चांदीच्या पर्वतासारखा तेजस्वी, सुंदर चंद्रकोरीने अलंकृत, तेजस्वी अंगावर रत्नांची शोभा, हातात कुऱ्हाड, मृग, वर आणि अभय धारण करणारा, करुणामूर्ती, कमलावर बसलेला, अमरांच्या समूहांनी वेढलेला, व्याघ्रचर्म परिधान केलेला, विश्वाचा मूळ व बीज, सर्व भयांचा नाश करणारा, पंचमुखी आणि त्रिनेत्री आहे. अशा प्रकारे ध्यान करून, पृथ्वीवरील श्रेष्ठ लिंगाची पूजा केल्यावर, गुरूंनी दिलेला पञ्चाक्षरी मंत्र विधिपूर्वक जपावा. स्तोत्रांनी देवाधिदेवाची स्तुती करावी आणि श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी विविध नामांचा आणि शतरुद्रीयाचा जप करावा. नंतर, ताज्या फुलांचा अर्घ्य हातात घेऊन, श्रद्धेने शंकराला या मंत्रांनी प्रार्थना करावी—“मी तुझा आहे, माझे जीवन तुझ्या गुणांना समर्पित आहे, माझा मन नेहमी तुझ्याकडे लागलेला आहे, हे मृड! तू दयासागर आहेस, हे प्राण्यांच्या अधिपती, माझ्यावर कृपा कर. मी जप, पूजा इत्यादी जे काही केले, ते अज्ञानाने किंवा ज्ञानाने केले असो, ते तुझ्या कृपेने फळदायी होवो, हे शंकर. मी मोठा पापी आहे, तू महान पावनकर्ता आहेस; हे गौरीश, हे जाणून तू इच्छेनुसार कर. तू वेद, पुराण, शास्त्र किंवा विविध ऋषींनीही जाणला जात नाहीस; मग मी तुला कसा जाणू, हे महादेव, हे महाशिव? मी जसा आहे, तसा तुझाच आहे, हे महेश्वर; तूच मला वाचव, हे परमेश्वर, कृपा कर.” अशा प्रकारे ताजे फूल शिवावर अर्पण करून, भक्तीभावाने शंभुला पूर्ण नमस्कार करावा. त्यानंतर, भक्ताने नियमपूर्वक प्रदक्षिणा करावी आणि पुन्हा स्तोत्रांनी देवाधिदेवाची स्तुती करावी. मग, गळ्यातून नाद करत, शुद्धचित्ताने नमस्कार करावा, कृतज्ञता व्यक्त करावी आणि नंतर विसर्जन करावे. हे श्रेष्ठ ऋषी, या नियमाने केलेली मृण्मय लिंगपूजा भोग आणि मोक्ष देते आणि शिवभक्ती वाढवते. जो कोणी हा अध्याय शुद्ध मनाने वाचतो, ऐकतो किंवा पठण करतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि सर्व इच्छित फळे प्राप्त करतो. ही उत्तम कथा आयुष्य, आरोग्य, किर्ती, स्वर्ग आणि संततीचे सुख देते. त्यानंतर, पुत्राने सांगितले, “हे पिताजी, आपण मृण्मय लिंगपूजेची विधी योग्य सांगितलीत. आता, दयाळू होऊन, वेगवेगळ्या इच्छांनुसार मृण्मय शिवलिंगांची संख्या सविस्तर सांगा.” मग सर्व ऋषींना सांगण्यात आले—मृण्मय लिंगपूजेची ही अशी विधी आहे की केवळ तिच्या आचरणाने मनुष्य परिपूर्ण होतो. जर कोणी मृण्मय लिंग न घडवता दुसऱ्या मूर्तीची पूजा केली, तर ती पूजा, तसेच दान वगैरे कर्म व्यर्थ ठरते. मृण्मय लिंगांची संख्या इच्छेनुसार सांगितली आहे. योग्य संख्येनुसार निश्चित फल मिळते. प्रथम आवाहन, नंतर वेगळी स्थापना आणि पूजा—प्रत्येक वेळी लिंगाचा स्वरूप वेगळा ओळखावा. जो ज्ञानाची इच्छा करतो, त्याने भक्तीभावाने हजार मृण्मय शिवलिंगांची पूजा करावी; हे निश्चित इच्छित फल देते. जो धनाची इच्छा करतो, त्याने अर्ध्या संख्येने पूजा करावी; पुत्रसंततीसाठी दीड हजार, वस्त्रासाठी शंभर पाच. मोक्षाची इच्छा करणाऱ्याने कोटीपट अधिक लिंगांची पूजा करावी; भूमीच्या इच्छेसाठी हजार, करुणेसाठी तीन हजार, तीर्थयात्रेसाठी दोन हजार लिंगांची पूजा करावी. अशा प्रकारे, महर्षी व्यासांनी सांगितलेल्या या वेदविधीने, भक्ताने भक्तिपूर्वक शिवाची पूजा केल्यास सर्व इच्छित फळे, पावित्र्य आणि परम कल्याण प्राप्त होते.