एका पवित्र स्थानावर—नदीच्या काठी, तळ्यात, डोंगरावर, अरण्यात किंवा शिवाच्या मंदिरात—शिवलिंगाची मातीची पूजा करण्याचा विधान सांगितला आहे. अशा पूजेसाठी द्विजांनी पवित्र स्थळाहून काळजीपूर्वक माती गोळा करावी आणि ती एकाग्रतेने शिवलिंगाच्या स्वरूपात घडवावी. ब्राह्मणासाठी पांढऱ्या रंगाची, क्षत्रियासाठी लाल, वैश्याच्या हातावर पिवळ्या, शूद्राच्या पायाजवळ काळ्या किंवा ज्या रंगाची माती मिळेल, ती वापरावी. मृत्तिकेची निवड आणि संकलन काळजीपूर्वक करावे; ती शुभ माती अत्यंत मंगल स्थळी ठेवावी. माती शुद्ध करून, हळूहळू आणि सौम्यपणे तिचा गोळा बनवावा. वेदमार्गानुसार, अशा प्रकारे शुभ मृण्मय लिंगाची निर्मिती करावी. त्यानंतर, भक्तीभावाने त्या शिवलिंगाची पूजा करावी, ज्यायोगे भोग आणि मोक्ष फळ प्राप्त होतात. या पूजेची संहिता मी सांगतो, नीट ऐका. ‘शिवाय नमः’ या मंत्राने पूजा साहित्य शिंपडावे; ‘भूः आसीत्’ या मंत्राने स्थळाची पावित्र्य स्थापना करावी. ‘आपोऽसि’ या मंत्राने जलशुद्धी करावी; ‘नमस्ते रुद्र’ या मंत्राने स्फटिकबंधन करावे. ‘शंभवे’ या मंत्राने स्थळ शुद्ध करावे; पूर्वीच्या नमस्कार मंत्राने पंचामृतांची शिंपण करावी. ‘नीलकण्ठाय’ या मंत्राने आणि पूर्वीच्या नमस्काराने, भक्ताने उत्तम प्रकारे शंकरलिंगाची प्रतिष्ठा करावी. नंतर, ‘तस्मै रुद्राय’ या मंत्राने भक्तीपूर्वक व वैदिक पद्धतीने सुंदर आसन अर्पण करावे. ‘महत्ते मान्याय’ या मंत्राने आवाहन करावे; ‘रुद्र गच्छ’ या मंत्राने आसनस्थ करावे. ‘इषुध्येन गम्यामि’ या मंत्राने शिवन्यास करावे; ‘स प्राह’ या मंत्राने प्रेमपूर्वक अभिषेक करावा. ‘प्राणेन’ या मंत्राने देवतांची प्रतिष्ठा करावी; ‘यस्मिन् चरन्ति’ या मंत्राने विघ्नांचा निवारण करावा. रुद्र गायत्रीने अर्घ्य अर्पण करावे आणि त्र्यम्बक मंत्राने आचमन करावे. ‘क्षीरो भूमेः’ या मंत्राने दूधाने अभिषेक करावा; ‘दधिक्रावण’ या मंत्राने दहीने अभिषेक करावा. मध आणि साखरेने अभिषेक करावा; हेच पंचामृत मानले जाते. किंवा पाद्य मंत्राने पंचामृताने अभिषेक करावा. ‘मनः शिशौ’ या मंत्राने प्रेमपूर्वक मेखलाबंधन करावे; किंवा ‘नमो बलिने’ या मंत्राने उपरंग अर्पण करावा. ‘अस्यास्त्रं ते’ या मंत्राने व चार ऋचांनी प्रेमाने वस्त्र अर्पण करावे. ‘नमो श्वभ्यः’ या मंत्राने व ऋचांनी सुगंध अर्पण करावा. ‘नमो पार्याय’ या मंत्राने किंवा पुष्पमंत्राने फुलांची अर्पणा करावी; ‘नमो पर्ण्याय’ या मंत्राने किंवा अन्य मंत्राने बिल्वपत्र अर्पण करावे. ‘नमो कपर्दिने’ या मंत्राने धूप अर्पण करावे; ‘नम आशवे’ या ऋचने दीप अर्पण करावा. ‘नमोज्येष्ठाय’ या मंत्राने उत्तम नैवेद्य अर्पण करावे; नंतर ‘त्र्यम्बकम्’ या मंत्राने पुन्हा आचमन करावे. ‘इमा रुद्राय’ या ऋचने फळ अर्पण करावे; ‘नमो व्रज्याय’ या मंत्राने सर्व काही शंभुला समर्पित करावे. ‘मनः महान्तम्’ व ‘मानस्तोके’ या दोन मंत्रांनी व अकरा अक्षरांनी रुद्रांची पूजा करावी. ‘हिरण्यगर्भ’ या तीन ऋचांनी दक्षिणा द्यावी; ‘देवस्यत्वे’ या मंत्राने ज्ञानी अभिषेक करावा. शंभूसाठी दीपमंत्राने निराजन करावे; भक्तिभावाने, ‘इमा रुद्राय’ या तीन ऋचांनी फुलांची माळ अर्पण करावी. ‘मनः महान्तम्’ या मंत्राने प्रदक्षिणा करावी; ‘मानस्तोके’ या मंत्राने साष्टांग नमस्कार करावा. ‘यतो यता’ या मंत्राने अभयमुद्रा दाखवावी; ‘त्र्यम्बक’ या मंत्राने ज्ञानमुद्रा दाखवावी. ‘नमः सेन इति’ या मंत्राने महा मुद्रा दाखवावी; गवमुद्रा व ‘नमोगे’ या ऋचने मुद्रा दाखवावी. पाच मुद्रांचे प्रदर्शन केल्यानंतर, शिवमंत्राचा जप करावा; वेदज्ञाने शतरुद्रिय मंत्राचा पाठ करावा. त्यानंतर, वेदज्ञाने पाच अंगांचा पाठ करावा; ‘देवागत्’ या मंत्राने शंभूचे विसर्जन करावे. अशा प्रकारे, वेदव्यासांनी सांगितलेल्या वेदविहित शिवपूजेची संहिता सांगितली गेली आहे. आता, संक्षिप्तपणे, सर्वोच्च वेदविधी ऐका. ‘सद्योजात’ या मंत्राने माती घ्यावी; ‘वामदेवाय’ या मंत्राने पाणी शिंपडावे. ‘अघोरेण’ या मंत्राने लिंग घडवावे; ‘तत्पुरुषाय’ या मंत्राने योग्य पद्धतीने आवाहन करावे. ‘ईशान’ या मंत्राने हराला वेदीवर प्रतिष्ठित करावे; उर्वरित सर्व विधी ज्ञानी संक्षिप्तपणे पार पाडतात. गुरु दिलेल्या पंचाक्षरी मंत्राने, विधिपूर्वक सोळा उपचारांनी पूजा करावी. भव, संसाराचा संहार करणारा, महादेव, उग्र, उग्रतेचा संहार करणारा, शर्व, चंद्रशेखर—त्याचे ध्यान करावे. या मंत्राने किंवा अन्य मंत्राने, ज्ञानीजनांनी शंकराची पूजा करावी; शुद्ध भक्तीने व चुक न करता, केवळ भक्तीमुळेच शिव फळ देतो. अशा प्रकारे, वेदविहित पूजा क्रम सांगितला गेला; आता द्विजांसाठी सर्वसाधारण पद्धती योग्य रीतीने स्पष्ट केली आहे.