जो पुरुष या जगात असतानाच मुक्त झाला आहे, जो खऱ्या अर्थाने ज्ञानी आहे, तोच शिवस्वरूप आहे—याबद्दल काहीच शंका नाही. अशा पुरुषाचे केवळ दर्शन केल्यानेच भोग आणि मोक्ष दोन्ही प्राप्त होतात. जो कोणी आपल्या आयुष्याच्या अखेरीपर्यंत दररोज पृथ्वीवर बनविलेल्या लिंगाचे पूजन करतो, तो निश्चितच शिवलोकात जातो. मृत्तिकेने तयार केलेल्या लिंगाचे पूजन केल्यावर, तो अनंत काळ शिवलोकात राहतो, इच्छित भोग भोगतो आणि पुन्हा पृथ्वीवर परत आल्यावर भारतात राजा होतो. परंतु जो कोणी प्रत्येक दिवशी, कुठल्याही इच्छेशिवाय, सर्वोच्च पृथ्वीवरच्या लिंगाचे पूजन करतो, तो कायमच शिवलोकात वास करतो आणि नंतर त्याला शिवाशी एकरूपता प्राप्त होते. पण जर एखादा ब्राह्मण पृथ्वीवरच्या शिवलिंगाचे पूजन करत नाही, तर तो अत्यंत भयंकर अशा नरकात जातो, जिथे त्याला भाले टोचले जातात आणि ती जागा अत्यंत भीषण असते. लिंग तयार करताना, शास्त्रानुसार, ज्या प्रकारे सांगितले आहे, त्या प्रकारे सुंदर लिंग निर्मिती करावी आणि पाच विधींचा विचार करावा. जे लिंग संपूर्ण आहे, तेच करावे आणि ते न विभागता ठेवावे. जर ते दोन भागांत केले, तर पूजेचा फलप्राप्ती होत नाही. रत्न, सुवर्ण, पारद, स्फटिक किंवा माती—किंवा फुलं व रत्न यांपासून निर्माण झालेले लिंग—हे सर्व संपूर्ण केले पाहिजे. चल लिंग हे संपूर्ण मानले जाते; अचल लिंग दोन भागांत असते. चल आणि अचल लिंगाच्या संपूर्ण व विभागलेल्या स्वरूपाचा विचार नेहमी केला जातो. महादेव महेश्वर हेच वेदीचे लिंग आणि सर्वोच्च ज्ञानाचे स्वरूप आहेत. म्हणून, अचल लिंगांमध्ये विभागलेली लिंगे श्रेष्ठ मानली जातात. शास्त्रानुसार, अचल लिंग दोन भागांत करावे; तर चल लिंग संपूर्ण ठेवावे, असे शैव तत्त्वज्ञान जाणणाऱ्यांनी सांगितले आहे. जे लोक चल लिंग दोन भागांत करतात, ते अज्ञानामुळे भ्रमित झालेले असतात; तत्त्वज्ञ किंवा शास्त्रज्ञ असे करत नाहीत. जे लोक अचल लिंग संपूर्ण आणि चल लिंग दोन भागांत करतात, ते मूर्ख नाहीत, आणि त्यांना पूजेचे फळ मिळते. म्हणून शास्त्रात सांगितलेल्या पद्धतीने, चल लिंग संपूर्ण आणि अचल लिंग दोन भागांत, अत्यंत आनंदाने तयार करावे. चल लिंगाच्या संपूर्ण स्वरूपाची पूजा केल्यास संपूर्ण फलप्राप्ती होते; परंतु दोन भागांत असलेल्या चल लिंगाची पूजा केल्यास मोठा तोटा होतो, असे सांगितले आहे. संपूर्ण अचल लिंगाची पूजा केली, तर इच्छित फल मिळत नाही; उलट अडथळे येतात, असे शास्त्रज्ञ नेहमी सांगतात. आता वेदमार्गाने मृत्तिका लिंगाची पूजा कशी करावी, हे सांगितले जाते. या वेदमार्गाने, भोग आणि मोक्ष दोन्ही प्राप्त होतात. प्रथम, सूत्रांनुसार स्नान करावे, संध्यावंदन करावे, ब्रह्मयज्ञ पार पाडावा आणि मगच अर्पण करावे. शिवाचा स्मरण करण्यापूर्वी, अंगावर भस्म आणि रुद्राक्ष धारण करावे. वेदात सांगितलेल्या पद्धतीने, संपूर्ण फलप्राप्तीसाठी, अत्यंत भक्तीभावाने सर्वोच्च मृत्तिका लिंगाची पूजा करावी. नदीच्या काठी, तलावाजवळ, पर्वतावर, जंगलात किंवा शिवाच्या मंदिरात, शुद्ध अशा जागी मृत्तिका लिंगाची पूजा सांगितली आहे. शुद्ध जागेतील माती काळजीपूर्वक गोळा करून, द्विजांनी लक्षपूर्वक शिवलिंग तयार करावे. ब्राह्मणांसाठी पांढरी, क्षत्रियांकरिता लाल, वैश्यांच्या हातावर पिवळी, शूद्रांच्या पायावर काळी किंवा जी रंगीत माती मिळेल, ती वापरावी. लिंग तयार करण्यासाठी माती काळजीपूर्वक गोळा करावी आणि ती अत्यंत शुभ जागी ठेवावी. माती शुद्ध करून, ती हळूहळू आणि कोमलतेने गोळा करावी; अशा प्रकारे, वेदमार्गाने, शुभ मृत्तिका लिंग तयार करावे. मग भक्तीभावाने त्याची पूजा करावी, जेणेकरून भोग आणि मोक्ष फळ मिळेल. आता मी त्याची विधी सांगतो—हे व्यवस्थित ऐका. ‘शिवाय नमः’ या मंत्राने पूजेच्या वस्तूंवर जल शिंपडावे; ‘भूमिरसि’ या मंत्राने जागा पवित्र करावी. ‘आपोऽसि’ या मंत्राने पाण्याने शुद्धी करावी; ‘नमस्ते रुद्र’ या मंत्राने स्फटिकाचे बंधन करावे. ‘शंभवे’ या मंत्राने जागा शुद्ध करावी; पूर्वीच्या नमस्कार मंत्राने पंचामृतही शिंपडावे. ‘नीलकंठाय’ या मंत्राने आणि पूर्वीच्या नमस्कार मंत्राने, भक्ताने उत्तम प्रकारे शंकरलिंगाची स्थापना करावी. मग भक्तीभावाने, ‘तस्मै रुद्राय’ या मंत्राने सुंदर आसन द्यावे, वेदपद्धतीने. ‘महिमानसे’ या मंत्राने आवाहन करावे; ‘रुद्र गच्छ’ या मंत्राने आसनस्थ करावे. ‘इषुध्या समगमम्’ या मंत्राने शिवाचे न्यास करावे; ‘स होवाच’ या मंत्राने प्रेमपूर्वक अभिषेक करावा. ‘प्राणेन’ या मंत्राने देवतांची स्थापना करावी; ‘यः पातयति’ या मंत्राने विघ्न दूर करावे. रुद्र गायत्रीने अर्घ्य द्यावे, आणि त्र्यंबकमंत्राने आचमन करावे. ‘क्षीरं भूमेः’ या मंत्राने दुधाने अभिषेक करावा; ‘दधिक्रावण’ या मंत्राने दह्याने अभिषेक करावा. मध आणि साखर याने अभिषेक करावा; हे पंचामृत म्हणून ओळखले जाते. किंवा पाद्य मंत्राने पंचामृताने अभिषेक करावा. ‘मनः पुत्रे’ या मंत्राने प्रेमपूर्वक मेखला बांधावी; किंवा ‘नमः शूराय’ या मंत्राने उत्तरीय द्यावे. ‘यत्ते अस्त्रं’ या मंत्राने, प्रेमपूर्वक आणि चार ऋचांसह, वेदपद्धतीने शिवाला वस्त्र अर्पण करावे. ‘नमः श्वभ्यः’ या मंत्राने, प्रेमपूर्वक आणि ऋचांसह, सुगंध अर्पण करावा. अशा प्रकारे, शास्त्रात सांगितलेल्या विधीने, भक्तीभावाने मृत्तिका लिंगाची पूजा केल्यास पुण्य, भोग आणि मोक्ष सहज प्राप्त होतात.