ശിവപുരാണമ്

ഇദാനീം ശ്രോതുമിച്ഛാമി യോഗം പരമദുര്ലഭമ് സാധികാരം ച സാംഗം ച സവിധിം സപ്രയോജനമ്

ഇപ്പോൾ അത്യന്തം ദുർലഭമായ യോഗവും അതിന്റെ യോഗ്യതകളും അംഗങ്ങളും വിധികളും ഫലവും കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

യദ്യസ്തി മരണം പൂര്വം യോഗാദ്യനുപമര്ദതഃ സദ്യഃ സാധയിതും ശക്യം യേന സ്യാന്നാത്മഹാ നരഃ

യോഗം പൂർത്തിയാകുന്നതിന് മുമ്പ് മരണം സംഭവിച്ചാൽ, മനുഷ്യൻ ആത്മഹത്യ ചെയ്യാതെ ഉടൻ അതിൽ എത്താൻ വഴിയുണ്ടോ?

തച്ച തത്കാരണം ചൈവ തത്കാലകരണാനി ച തദ്ഭേദതാരതമ്യം ച വക്തുമര്ഹസി തത്ത്വതഃ

അത് എന്താണെന്നും, അതിന്റെ കാരണങ്ങളും, സംഭവിക്കുന്ന സമയവും മാർഗവും, അതിന്റെ വ്യത്യാസങ്ങളും ക്രമങ്ങളും സത്യമായി വിശദീകരിക്കണം.

സ്ഥാനേ പൃഷ്ടം ത്വയാ കൃഷ്ണ സര്വപ്രശ്നാര്ഥവേദിനാ തതഃ ക്രമേണ തത്സര്വം വക്ഷ്യേ ശൃണു സമാഹിതഃ

കൃഷ്ണാ, നീ എല്ലാപ്രശ്നങ്ങളുടെയും അർത്ഥം അറിയുന്നവനായി ശരിയായ രീതിയിൽ ചോദിച്ചു. അതിനാൽ, ഞാൻ അതെല്ലാം ക്രമത്തിൽ വിശദീകരിക്കും; ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കു.

നിരുദ്ധവൃത്ത്യംതരസ്യം ശിവേ ചിത്തസ്യ നിശ്ചലാ യാ വൃത്തിഃ സ സമാസേന യോഗഃ സ ഖലു പഞ്ചധാ

മനസ്സിന്റെ പ്രവൃത്തി അടക്കി, ശിവനിൽ മനസ്സ് അചഞ്ചലമായിരിക്കുമ്പോൾ, ആ അവസ്ഥയെ സംക്ഷിപ്തമായി യോഗം എന്നു പറയുന്നു. ഈ യോഗം അഞ്ചു വിധങ്ങളുണ്ട്.

മംത്രയോഗഃസ്പര്ശയോഗോ ഭാവയോഗസ്തഥാപരഃ അഭാവയോഗസ്സര്വേഭ്യോ മഹായോഗഃ പരോ മതഃ

മന്ത്രയോഗം, സ്പർശയോഗം, ഭാവയോഗം, അതുപോലെ അഭാവയോഗം എന്നിങ്ങനെ നാലു യോഗങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഇവയിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതമായത് മഹായോഗം എന്നാണ് കരുതുന്നത്.

മംത്രാഭ്യാസവശേനൈവ മംത്രവാച്യാര്ഥഗോചരഃ അവ്യാക്ഷേപാ മനോവൃത്തിര്മംത്രയോഗ ഉദാഹൃതഃ

മന്ത്രത്തിന്റെ അഭ്യാസംകൊണ്ടു മനസ്സിന്റെ പ്രവൃത്തി മന്ത്രത്തിൽ സൂചിപ്പിച്ച അർത്ഥത്തിൽ ഏകാഗ്രമായിരിക്കുമ്പോൾ, അതാണ് മന്ത്രയോഗം എന്നു പറയുന്നത്.

പ്രാണായാമമുഖാ സൈവ സ്പര്ശേ യോഗോഭിധീയതേ സ മംത്രസ്പര്ശനിര്മുക്തോ ഭാവയോഗഃ പ്രകീര്തിതഃ

ശ്വാസനിയന്ത്രണം തുടങ്ങിയതിൽ ആരംഭിക്കുന്ന യോഗം സ്പർശയോഗം എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്. മന്ത്രവും സ്പർശവും വിട്ട് പോകുമ്പോൾ അതാണ് ഭാവയോഗം എന്നു പറയുന്നു.

വിലീനാവയവം വിശ്വം രൂപം സംഭാവ്യതേ യതഃ അഭാവയോഗഃ സംപ്രോക്തോ ഽനാഭാസാദ്വസ്തുനഃ സതഃ

സകലഭാഗങ്ങളുമടങ്ങിയ ഈ ലോകം മുഴുവൻ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് മനസ്സിൽ ധരിക്കുമ്പോൾ, അതാണ് അഭാവയോഗം എന്നു പറയുന്നത്. ഇത് പ്രത്യക്ഷമില്ലാത്ത സത്യം സംബന്ധിച്ചതാണ്.

ശിവസ്വഭാവ ഏവൈകശ്ചിംത്യതേ നിരുപാധികഃ യഥാ ശൈവമനോവൃത്തിര്മഹായോഗ ഇഹോച്യതേ

ശിവന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം, യാതൊരു ഉപാധിയും ഇല്ലാതെ, മാത്രം ചിന്തിക്കുമ്പോൾ, അങ്ങനെയുള്ള മനസ്സിന്റെ പ്രവൃത്തി ശൈവമാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഇതാണ് ഇവിടെ മഹായോഗം എന്നു വിളിക്കുന്നത്.

ദൃഷ്ടേ തഥാനുശ്രവികേ വിരക്തം വിഷയേ മനഃ യസ്യ തസ്യാധികാരോസ്തി യോഗേ നാന്യസ്യ കസ്യചിത്

കാണുന്നതിലും കേൾക്കുന്നതിലും മനസ്സ് വിരക്തമായവനാണ് യോഗത്തിന് യോഗ്യൻ; മറ്റാരും അർഹരല്ല.

വിഷയദ്വയദോഷാണാം ഗുണാനാമീശ്വരസ്യ ച ദര്ശനാദേവ സതതം വിരക്തം ജായതേ മനഃ

ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളുടെയും അവയുടെ ഗുണങ്ങളുടെയും, ഈശ്വരന്റെയും ദോഷങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും കാണുമ്പോൾ, മനസ്സ് സ്വതന്ത്രമായി വിരക്തമാകുന്നു.

അഷ്ടാംഗോ വാ ഷഡംഗോ വാ സര്വയോഗഃ സമാസതഃ യമശ്ച നിയമശ്ചൈവ സ്വസ്തികാദ്യം തഥാസനമ്

സമസ്തയോഗവും സംക്ഷിപ്തമായി എട്ടു ഭാഗങ്ങളോ ആറു ഭാഗങ്ങളോ ഉള്ളതാണ്: യമം, നിയമം, സ്വസ്തികം തുടങ്ങിയ ആസനം എന്നിവ.

പ്രാണായാമഃ പ്രത്യാഹാരോ ധാരണാ ധ്യാനമേവ ച സമാധിരിതി യോഗാംഗാന്യഷ്ടാവുക്താനി സൂരിഭിഃ

ശ്വാസനിയന്ത്രണം, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം, ധാരണ, ധ്യാനം, സമാധി എന്നിവയാണു യോഗത്തിന്റെ എട്ട് അംശങ്ങൾ എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.

ആസനം പ്രാണസംരോധഃ പ്രത്യാഹാരോഥ ധാരണാ ധ്യാനം സമാധിര്യോഗസ്യ ഷഡംഗാനി സമാസതഃ

ആസനം, ശ്വാസസംയമനം, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം, ധാരണ, ധ്യാനം, സമാധി — ഇതാണ് സംക്ഷിപ്തമായി യോഗത്തിന്റെ ആറു അംശങ്ങൾ.

പൃഥഗ്ലക്ഷണമേതേഷാം ശിവശാസ്ത്രേ സമീരിതമ് ശിവാഗമേഷു ചാന്യേഷു വിശേഷാത്കാമികാദിഷു

ഇവയുടെ പ്രത്യേക ലക്ഷണങ്ങൾ ശിവശാസ്ത്രങ്ങളിലും, പ്രത്യേകിച്ച് കാമികാദി ശിവാഗമങ്ങളിലും വിശദമായി പഠിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.

യോഗശാസ്ത്രേഷ്വപി തഥാ പുരാണേഷ്വപി കേഷു ച അഹിംസാ സത്യമസ്തേയം ബ്രഹ്മചര്യാപരിഗ്രഹഃ യമ ഇത്യുച്യതേ സദ്ഭിഃ പഞ്ചാവയവയോഗതഃ

യോഗശാസ്ത്രങ്ങളിലും ചില പുരാണങ്ങളിലും, അഹിംസ, സത്യം, അസ്തേയം, ബ്രഹ്മചര്യം, അപരിഗ്രഹം — ഈ അഞ്ചു സ്വഭാവങ്ങളാണ് യമം എന്ന് സദാചാരികൾ പറയുന്നു.

ശൌചം തുഷ്ടിസ്തപശ്ചൈവ ജപഃ പ്രണിധിരേവ ച ഇതി പഞ്ചപ്രഭേദസ്സ്യാന്നിയമഃ സ്വാംശഭേദതഃ

ശുചിത്വം, സന്തോഷം, തപസ്, ജപം, സമർപ്പണം — ഈ അഞ്ചു വിഭാഗങ്ങളാണ് നിയമം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്.

സ്വസ്തികം പദ്മമധ്യേംദും വീരം യോഗം പ്രസാധിതമ് പര്യംകം ച യഥേഷ്ടം ച പ്രോക്തമാസനമഷ്ടധാ

സ്വസ്തികം, പദ്മം, അർദ്ധചന്ദ്രം, വീരം, യോഗം നേടിയത്, പര്യങ്കം, ഇഷ്ടാനുസൃതം — ഇതിങ്ങനെ എട്ട് ആസനങ്ങളാണ് പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.

പ്രാണഃ സ്വദേഹജോ വായുസ്തസ്യായാമോ നിരോധനമ് തദ്രോചകം പൂരകം ച കുംഭകം ച ത്രിധോച്യതേ

സ്വന്തം ശരീരത്തിൽ നിന്നു ഉയരുന്ന വായുവാണ് പ്രാണൻ. അതിന്റെ നിയന്ത്രണമാണ് ആയാമം. അതിന് രോചകം, പൂരണവും കുംഭകവും എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു വിധങ്ങളുണ്ട്.

നാസികാപുടമംഗുല്യാ പീഡ്യൈകമപരേണ തു ഔദരം രേചയേദ്വായും തഥായം രേചകഃ സ്മൃതഃ

ഒരു വിരൽ കൊണ്ട് ഒരു നാസാപുടം അമർത്തി, മറ്റേ പക്കൽ വയുവിനെ വയറിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് വിടുന്നത് രേചകം എന്നറിയപ്പെടുന്നു.

ബാഹ്യേന മരുതാ ദേഹം ദൃതിവത്പരിപൂരയേത് നാസാപുടേനാപരേണ പൂരണാത്പൂരകം മതമ്

പുറത്തുള്ള വായുവുപയോഗിച്ച് ശരീരം ഉറപ്പോടെ നിറയ്ക്കണം; മറ്റേ മൂക്കുകുഴിയിലൂടെ, ശ്വാസം അകത്തെടുക്കുന്നതിന് ശേഷം, ഇതിനെ പൂരകം എന്നു പറയുന്നു.

ന മുംചതി ന ഗൃഹ്ണാതി വായുമംതര്ബഹിഃ സ്ഥിതമ് സംപൂര്ണം കുംഭവത്തിഷ്ഠേദചലഃ സ തു കുംഭക

അവൻ വായു പുറത്തേക്കോ അകത്തേക്കോ വിട്ടയക്കുകയോ സ്വീകരിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല; വായു അകത്തും പുറത്തും നിലനിൽക്കുന്നു. ഒരു കലശംപോലെ നിറഞ്ഞു, അചഞ്ചലമായി ഇരിക്കുമ്പോൾ അതിനെ കുംഭകം എന്നു പറയുന്നു.

രേചകാദ്യം ത്രയമിദം ന ദ്രുതം ന വിലംബിതമ് തദ്യതഃ ക്രമയോഗേന ത്വഭ്യസേദ്യോഗസാധകഃ

രേചകം തുടങ്ങിയ ഈ മൂന്ന് പ്രക്രിയകളും അതിവേഗമോ അതിവിലംബമോ ആകരുത്; ക്രമമായി അഭ്യസിച്ചാൽ യോഗി ഇതിൽ പ്രാവീണ്യം നേടും.

രേചകാദിഷു യോഭ്യാസോ നാഡീശോധനപൂര്വകഃ സ്വേച്ഛോത്ക്രമണപര്യംതഃ പ്രോക്തോ യോഗാനുശാസനേ

രേചകം മുതലായവയിൽ അഭ്യാസം ചെയ്യുന്നതിന് മുമ്പ് നാഡികൾ ശുദ്ധീകരിക്കണം; സ്വച്ഛന്ദമായ പരിധിവരെ ഈ അഭ്യാസം യോഗശാസ്ത്രത്തിൽ പഠിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.

കന്യകാദിക്രമവശാത്പ്രാണായാമനിരോധനമ് തച്ചതുര്ധോപദിഷ്ടം സ്യാന്മാത്രാഗുണവിഭാഗതഃ

കന്യക തുടങ്ങിയ ക്രമപ്രകാരം, ശ്വാസനിയന്ത്രണം നാല് വിധങ്ങളായി, അളവും ഗുണവും അനുസരിച്ച് പഠിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.

കന്യകസ്തു ചതുര്ധാ സ്യാത്സ ച ദ്വാദശമാത്രകഃ മധ്യമസ്തു ദ്വിരുദ്ധാതശ്ചതുര്വിംശതിമാത്രകഃ

കന്യക നാലു ഭാഗങ്ങളായി ഇരിക്കുന്നു, അതിന് പന്ത്രണ്ടു അളവുകളുണ്ട്; മധ്യമായത് ഇരട്ടമായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു, അതിന് ഇരുപത്തിനാലു അളവുകളുണ്ട്.

ഉത്തമസ്തു ത്രിരുദ്ധാതഃ ഷഡ്വിംശന്മാത്രകഃ പരഃ സ്വേദകംപാദിജനകഃ പ്രാണായാമസ്തദുത്തരഃ

ഉത്തമം മൂന്നു ഘട്ടം നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു, അതിന് ഇരുപത്താറു അളവുകളുണ്ട്; അതിനുശേഷമുള്ള ഏറ്റവും ഉന്നതമായ പ്രാണായാമം വിയർപ്പ്, കംപനം മുതലായ ഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നു.

ആനംദോദ്ഭവരോമാംചനേത്രാശ്രൂണാം വിമോചനമ് ജല്പഭ്രമണമൂര്ഛാദ്യം ജായതേ യോഗിനഃ പരമ്

ആനന്ദം, രോമാഞ്ചം, കണ്ണുനീർ ഒഴുകൽ, അർദ്ധവാക്ക്, തലകറക്കം, ബോധക്ഷയം തുടങ്ങിയ അവസ്ഥകൾ പരമയോഗിക്ക് ഉണ്ടാകുന്നു.