ശിവപുരാണമ്

അകാമഃ കാമസംയുക്തോ ബന്ധായൈവ ഭവിഷ്യതി തസ്മാത്പഞ്ചസു യജ്ഞേഷു ധ്യാനജ്ഞാനപരോ ഭവേത്

ആഗ്രഹമില്ലാതെ യജ്ഞം ചെയ്താൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും; ആഗ്രഹത്തോടെ ചെയ്താൽ ബന്ധനമേ ഉണ്ടാകൂ. അതിനാൽ, അഞ്ചു യജ്ഞങ്ങളിൽ ധ്യാനത്തിലും ജ്ഞാനത്തിലും ശ്രദ്ധയോടെ ഇരിക്കണം.

ധ്യാനം ജ്ഞാനം ച യസ്യാസ്തി തീര്ണസ്തേന ഭവാര്ണവഃ ഹിംസാദിദോഷനിര്മുക്തോ വിശുദ്ധശ്ചിത്തസാധനഃ

ധ്യാനവും ജ്ഞാനവും ഉള്ളവൻ ജന്മമരണത്തിന്റെ സമുദ്രം കടക്കുന്നു; ഹിംസാദി ദോഷങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ മുന്നേറുന്നു.

ധ്യാനയജ്ഞഃ പരസ്തസ്മാദപവര്ഗഫലപ്രദഃ ബഹിഃ കര്മകരാ യദ്വന്നാതീവ ഫലഭാഗിനഃ

ഇവയിൽ ധ്യാനയജ്ഞം ഏറ്റവും ഉന്നതമാണ്, മോക്ഷഫലം നൽകുന്നു; പുറത്തുള്ള കര്‍മ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നവർക്ക് അത്ര വലിയ ഫലം ലഭിക്കില്ല.

ദൃഷ്ട്വാ നരേന്ദ്രഭവനേ തദ്വദത്രാപി കര്മിണഃ ധ്യാനിനാം ഹി വപുഃ സൂക്ഷ്മം ഭവേത്പ്രത്യക്ഷമൈശ്വരമ്

രാജാവിന്റെ അരമനയിൽ കാണുന്നപോലെ, കര്‍മ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടവരിൽ പോലും, ധ്യാനികളുടേത് സൂക്ഷ്മമായ രൂപവും ദൈവികമായ സാന്നിധ്യവും നേരിട്ട് അനുഭവിക്കാം.

യഥേഹ കര്മണാം സ്ഥൂലം മൃത്കാഷ്ഠാദ്യൈഃ പ്രകല്പിതമ് ധ്യാനയജ്ഞരതാസ്തസ്മാദ്ദേവാന്പാഷാണമൃണ്മയാന്

ഇവിടെ കര്‍മ്മങ്ങൾ മണ്ണും മരവും പോലുള്ള വസ്തുക്കൾകൊണ്ടാണ് നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതുപോലെ, ധ്യാനയജ്ഞത്തിൽ ലീനരായവർ കല്ലോ മണ്ണോ കൊണ്ടുള്ള ദേവന്മാരെക്കാൾ ഉന്നതരാണ്.

നാത്യംതം പ്രതിപദ്യംതേ ശിവയാഥാത്മ്യവേദനാത് ആത്മസ്ഥം യഃ ശിവം ത്യക്ത്വാ ബഹിരഭ്യര്ചയേന്നരഃ

ശിവന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അറിയാതെ, അന്ത്യലക്ഷ്യത്തിൽ എത്താൻ കഴിയില്ല; ആത്മാവിൽ വസിക്കുന്ന ശിവനെ ഉപേക്ഷിച്ച്, പുറത്തു മാത്രം ആരാധിക്കുന്നവനാണ് അങ്ങനെയുള്ളത്.

ഹസ്തസ്ഥം ഫലമുത്സൃജ്യ ലിഹേത്കൂര്പരമാത്മനഃ ജ്ഞാനാദ്ധ്യാനം ഭവേദ്ധ്യാനാജ്ജ്ഞാനം ഭൂയഃ പ്രവര്തതേ

കൈയിൽ തന്നെ ഫലം ഉണ്ടെങ്കിൽ അതെറിഞ്ഞ് തനിക്കു തന്നെ കൈമുട്ട് ചൂഷണം ചെയ്യേണ്ടതില്ല; ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് ധ്യാനം ഉത്ഭവിക്കുന്നു, ധ്യാനത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ജ്ഞാനം.

തദുഭാഭ്യാം ഭവേന്മുക്തിസ്തസ്മാദ്ധ്യാനരതോ ഭവേത് ദ്വാദശാന്തേ തഥാ മൂര്ധ്നി ലലാടേ ഭ്രൂയുഗാന്തരേ

ഇരുവരെയും ചേർത്താൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും. അതിനാൽ, ധ്യാനത്തിൽ ശ്രദ്ധയോടെ ഇരിക്കണം—പന്ത്രണ്ട് വിരൽ നീളത്തിന്റെ അറ്റത്ത്, തലയുടെ മുകളിൽ, നെറ്റിയിൽ, കണികൂടിയിടയിൽ.

നാസാഗ്രേ വാ തഥാസ്യേ വാ കന്ധരേ ഹൃദയേ തഥാ നാഭൌ വാ ശാശ്വതസ്ഥാനേ ശ്രദ്ധാവിദ്ധേന ചേതസാ

അല്ലെങ്കിൽ മൂക്കിന്റെ അറ്റത്ത്, വായിൽ, കഴുത്തിൽ, ഹൃദയത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ നാഭിയിൽ—ഈ ശാശ്വത സ്ഥാനങ്ങളിൽ, വിശ്വാസത്തോടെ മനസ്സിനെ കേന്ദ്രീകരിച്ച്.

ബഹിര്യാഗോപചാരേണ ദേവം ദേവീം ച പൂജയേത് അഥവാ പൂജയേന്നിത്യം ലിംഗേ വാ കൃതകേപി വാ

പുറത്തുള്ള ഉപചാരങ്ങൾകൊണ്ട് ദൈവത്തെയും ദേവിയെയും ആരാധിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ ലിംഗത്തിൽ, അതോ കൃത്രിമ രൂപത്തിൽ പോലും, എപ്പോഴും ആരാധിക്കാം.

വഹ്നൌ വാ സ്ഥണ്ഡിലേ വാഥ ഭക്ത്യാ വിത്താനുസാരതഃ അഥവാംതര്ബഹിശ്ചൈവ പൂജയേത്പരമേശ്വരമ് അംതര്യാഗരതഃ പൂജാം ബഹിഃ കുര്വീത വാ ന വാ

അഗ്നിയിൽ, അഥവാ യാഗവേദിയിൽ, ഭക്തിയും ശേഷിയും അനുസരിച്ച്; അല്ലെങ്കിൽ അകത്തും പുറത്തും പരമേശ്വരനെ ആരാധിക്കണം. അകത്തുള്ള ആരാധനയിൽ ലീനനായാൽ, പുറത്ത് ആരാധിക്കാമോ വേണ്ടയോ എന്നത് അവനാണ് തീരുമാനിക്കേണ്ടത്.

വ്യാഖ്യാം പൂജാവിധാനസ്യ പ്രവദാമി സമാസതഃ ശിവശാസ്ത്രേ ശിവേനൈവ ശിവായൈ കഥിതസ്യ തു

ശിവശാസ്ത്രത്തിൽ ശിവൻ തന്നെയാണ് ദേവിയോട് പഠിപ്പിച്ച ആരാധനാവിധി ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി വിശദീകരിക്കാം.

അംഗമഭ്യംതരം യാഗമഗ്നികാര്യാവസാനകമ് വിധായ വാ ന വാ പശ്ചാദ്ബഹിര്യാഗം സമാചരേത്

അകത്തുള്ള യാഗം അഗ്നികാര്യത്തിന്റെ അവസാനംവരെ ചെയ്യാമോ വേണ്ടയോ എന്നത് സ്വതന്ത്രമാണ്; അതിനുശേഷം പുറത്തെ യാഗം നിർവഹിക്കണം.

തത്ര ദ്രവ്യാണി മനസാ കല്പയിത്വാ വിശോധ്യ ച ധ്യാത്വാ വിനായകം ദേവം പൂജയിത്വാ വിധാനതഃ

അവിടെ, ദ്രവ്യങ്ങൾ മനസ്സിൽ സങ്കല്പിച്ച് ശുദ്ധീകരിച്ച്, വിനായകനെ ധ്യാനിച്ച്, നിർദ്ദേശപ്രകാരം അവനെ ആരാധിക്കണം.

ദക്ഷിണേ ചോത്തരേ ചൈവ നംദീശം സുയശം തഥാ ആരാധ്യ മനസാ സമ്യഗാസനം കല്പയേദ്ബുധഃ

വലത്തിലും ഇടത്തിലും നന്ദിയെയും സുവശസിനെയും മനസ്സിൽ സമ്യകമായി ആരാധിച്ച്, ബുദ്ധിമാനായവൻ ആസനം ഒരുക്കണം.

ആരാധനാദികൈര്യുക്തസ്സിംഹയോഗാസനാദികമ് പദ്മാസനം വാ വിമലം തത്ത്വത്രയസമന്വിതമ്

ആരാധന തുടങ്ങിയ ക്രിയകളോടെ, സിംഹാസനം പോലെയോ, ശുദ്ധമായ പദ്മാസനത്തിലോ, മൂന്നു തത്ത്വങ്ങളോടുകൂടി ഇരിക്കണം.

തസ്യോപരി ശിവം ധ്യായേത്സാംബം സര്വമനോഹരമ് സര്വലക്ഷണസംപന്നം സര്വാവയവശോഭനമ്

അതിന്മേൽ, ശിവനെയും പാർവതിയെയും, സകല ആകർഷണവും നിറഞ്ഞവരായി, എല്ലാ ഉത്തമ ലക്ഷണങ്ങളോടും എല്ലാ അവയവങ്ങളും മനോഹരമായവരായി ധ്യാനിക്കണം.

സര്വാതിശയസംയുക്തം സര്വാഭരണഭൂഷിതമ് രക്താസ്യപാണിചരണം കുംദചംദ്രസ്മിതാനനമ്

സകല ശ്രേഷ്ഠതകളും നിറഞ്ഞു, എല്ലാ അലങ്കാരങ്ങളാലും ഭസുരമായ്, ചുവപ്പു നിറമുള്ള വായും കൈകളും കാലുകളും, കുന്ദപൂവിന്റെയും ചന്ദ്രനുടെയും പോലെ പുഞ്ചിരിയുള്ള മുഖവും ഉള്ളവളെ.

ശുദ്ധസ്ഫടികസംകാശം ഫുല്ലപദ്മത്രിലോചനമ് ചതുര്ഭുജമുദാരാങ്ഗം ചാരുചംദ്രകലാധരമ്

ശുദ്ധമായ സ്ഫടികംപോലെയുള്ള ദേഹം, പുഷ്പിച്ച താമരപോലുള്ള മൂന്നു കണ്ണുകൾ, നാലു കൈകൾ, ഉജ്ജ്വലമായ അവയവങ്ങൾ, മനോഹരമായ ചന്ദ്രക്കല ധരിച്ചവൻ.

വരദാഭയഹസ്തം ച മൃഗടംകധരം ഹരമ് ഭുജംഗഹാരവലയം ചാരുനീലഗലാംതരമ്

വരവും അഭയവും നൽകുന്ന കൈകൾ, മൃഗചിഹ്നം ധരിച്ച മഹേശ്വരൻ, പാമ്പുകൊണ്ടുള്ള മാലകളും വളകളും അണിഞ്ഞ്, മനോഹരമായ നീല കണ്ഠം ഉള്ളവൻ.

സര്വോപമാനരഹിതം സാനുഗം സപരിച്ഛദമ് തതഃ സംചിംതയേത്തസ്യ വാമഭാഗേ മഹേശ്വരീമ്

ഏതെങ്കിലും ഉപമയില്ലാത്തവൻ, അനുചരന്മാരോടും അനുബന്ധങ്ങളോടും കൂടെ; പിന്നെ അവന്റെ ഇടതുഭാഗത്ത് മഹേശ്വരിയെ ധ്യാനിക്കണം.

പ്രഫുല്ലോത്പലപത്രാഭാം വിസ്തീര്ണായതലോചനാമ് പൂര്ണചംദ്രാഭവദനാം നീലകുംചിതമൂര്ധജാമ്

പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ നീല താമരപ്പൂവിന്റെ ഇലയുപമമായ വിശാലവും നീണ്ടതുമായ കണ്ണുകൾ, പൂർണ്ണചന്ദ്രനുപമമായ മുഖം, കറുത്ത തിരിഞ്ഞ മുടി.

നീലോത്പലദലപ്രഖ്യാം ചന്ദ്രാര്ധകൃതശേഖരാമ് അതിവൃത്തഘനോത്തുംഗസ്നിഗ്ധപീനപയോധരാമ്

നീല താമരയുടെ ഇലകളെപ്പോലെയുള്ള ദേഹം, അർദ്ധചന്ദ്രം മുടിയിൽ അലങ്കരിച്ചവൾ, അത്യന്തം നിറഞ്ഞു ഉറപ്പുള്ള, മിനുങ്ങുന്ന ഉയർന്ന മാര്ബ്ബങ്ങൾ.

തനുമധ്യാം പൃഥുശ്രോണീം പീതസൂക്ഷ്മവരാമ്ബരാമ് സര്വാഭരണസംപന്നാം ലലാടതിലകോജ്ജ്വലാമ്

സൂക്ഷ്മമായ അരയും വിശാലമായ കമരും, മഞ്ഞനിറത്തിലുള്ള നൂലുടുപ്പും, എല്ലാ ഭൂഷണങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവളും, തിളങ്ങുന്ന തിലകം നെറ്റിയിൽ.

വിചിത്രപുഷ്പസംകീര്ണകേശപാശോപശോഭിതാമ് സര്വതോ ഽനുഗുണാകാരാം കിംചില്ലജ്ജാനതാനനാമ്

നാനാ പുഷ്പങ്ങൾ ചേര്ത്തു അലങ്കരിച്ച മുടി, എല്ലാ ഭാഗത്തും സുന്ദരമായ ആകൃതി, അല്പം ലജ്ജയോടെ ഉള്ള മുഖം.

ഹേമാരവിംദം വിലസദ്ദധാനാം ദക്ഷിണേ കരേ ദംഡവച്ചാപരം ഹസ്തേ ന്യസ്യാസീനാം മഹാസനേ

വലതുകൈയിൽ തിളങ്ങുന്ന പൊൻ താമരയും, മറ്റേകൈയിൽ ദണ്ഡം വച്ചും, മഹാസിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നവളെ.

പാശവിച്ഛേദികാം സാക്ഷാത്സച്ചിദാനംദരൂപിണീമ് ഏവം ദേവം ച ദേവീം ച ധ്യാത്വാസനവരേ ശുഭേ

പാശം മുറിക്കുന്ന ആയുധം കൈവശം വച്ചും, സത്ത്വം-ചൈതന്യം-ആനന്ദം നിറഞ്ഞ രൂപം കാണിച്ചും; ഇങ്ങനെ ദേവനെയും ദേവിയെയും ശുഭമായാസനത്തിൽ ധ്യാനിക്കണം.

സര്വോപചാരവദ്ഭക്ത്യാ ഭാവപുഷ്പൈസ്സമര്ചയേത് അഥവാ പരികല്പ്യൈവം മൂര്തിമന്യതമാം വിഭോഃ

സകല ഉപചാരങ്ങളോടും ഭക്തിയോടും ചേർത്ത് മനസ്സിലെ പൂക്കളാൽ അർപ്പണം ചെയ്യണം; അല്ലെങ്കിൽ, ഈവിധം മറ്റേതെങ്കിലും രൂപം മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച് ആരാധിക്കാം.

ശൈവീം സദാശിവാഖ്യാം വാ തഥാ മാഹേശ്വരീം പരാമ് ഷഡ്വിംശകാഭിധാനാം വാ ശ്രീകംഠാഖ്യാമഥാപി വാ

ശിവിയായി, സദാശിവ എന്ന പേരിൽ, അല്ലെങ്കിൽ പരമമായ മഹേശ്വരിയായി, അല്ലെങ്കിൽ ഷഡ്വിംശക എന്നറിയപ്പെടുന്നവളായി, അല്ലെങ്കിൽ ശ്രീകണ്ഠനായി.