പരിഗ്രഹവിനിര്മുക്തഃ പശുരിത്യഭിധീയതേ പശുഭിഃ പ്രേരിതശ്ചാപി പശുത്വം നാതിവര്തതേ
അനുരാഗം വിട്ടവനെയാണ് 'പശു' എന്ന് പറയുന്നത്; മറ്റുള്ളവരുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം നടക്കുന്നവൻ പശുത്വം കടന്ന് പോവില്ല.
തസ്മാത്തത്ത്വവിദേവേഹ മുക്തോ മോചക ഇഷ്യതേ സര്വലക്ഷണസംയുക്തഃ സര്വശാസ്ത്രവിദപ്യയമ്
അതിനാൽ, ഈ ലോകത്ത് തത്വം അറിയുന്നവനാണ് മോചിതനും മറ്റുള്ളവരെ മോചിപ്പിക്കുന്നവനും; എല്ലായ്പ്പോഴും ലക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളും അറിയുന്നവനാണെങ്കിലും.
സര്വോപായവിധിജ്ഞോ ഽപി തത്ത്വഹീനസ്തു നിഷ്ഫലഃ യസ്യാനുഭവപര്യംതാ ബുദ്ധിസ്തത്ത്വേ പ്രവര്തതേ
എല്ലാ മാർഗങ്ങളും ക്രമങ്ങളും അറിയുന്നവനാണെങ്കിലും, തത്വമില്ലെങ്കിൽ ഫലം ഉണ്ടാകില്ല; അനുഭവം വരെ ബുദ്ധി തത്വത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കണം.
തസ്യാവലോകനാദ്യൈശ്ച പരാനന്ദോ ഽഭിജായതേ തസ്മാദ്യസ്യൈവ സംപര്കാത്പ്രബോധാനംദസംഭവഃ
അവനെ കാണുന്നതിലും മറ്റും പരമാനന്ദം ജനിക്കും; അതുകൊണ്ട് അവനുമായി സമ്പർക്കം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ ഉണർവ്വും ആനന്ദവും ഉണ്ടാകും.
ഗുരും തമേവ വൃണുയാന്നാപരം മതിമാന്നരഃ സ ശിഷ്യൈര്വിനയാചാരചതുരൈരുചിതോ ഗുരുഃ
മനസ്സുള്ള മനുഷ്യൻ ആ ഗുരുവിനെയാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടത്, മറ്റൊരാളല്ല; വിനയവും നല്ല ആചാരവും ഉള്ള ശിഷ്യർക്കാണ് അത്തരം ഗുരു യോജിക്കുന്നത്.
യാവദ്വിജ്ഞായതേ താവത്സേവനീയോ മുമുക്ഷുഭിഃ ജ്ഞാതേ തസ്മിന്സ്ഥിരാ ഭക്തിര്യാവത്തത്ത്വം സമാശ്രയേത്
ജ്ഞാനം ലഭിക്കാത്തവരെ വരെ മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ സേവനം ചെയ്യണം; ജ്ഞാനം ലഭിച്ചാൽ, തത്വം ആശ്രയിക്കുന്നതുവരെ ഉറച്ച ഭക്തി തുടരണം.
ന തു തത്ത്വം ത്യജേജ്ജാതു നോപേക്ഷേത കഥംചന യത്രാനംദഃ പ്രബോധോ വാ നാല്പമപ്യുപലഭ്യതേ
തത്വം ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്, യാതൊരു വിധത്തിലും അവഗണിക്കരുത്; എവിടെ ആനന്ദമോ ഉണർവോ ഒട്ടും ലഭിക്കാത്തുവോ, അവിടെ.
വത്സരാദപി ശിഷ്യേണ സോ ഽന്യം ഗുരുമുപാശ്രയേത് ഗുരുമന്യം പ്രപന്നേ ഽപി നാവമന്യേത പൌര്വികമ് ഗുരോര്ഭ്രാത്ഃംസ്തഥാ പുത്രാന്ബോധകാന്പ്രേരകാനപി
ഒരുവർഷം കഴിഞ്ഞാലും ശിഷ്യൻ മറ്റൊരു ഗുരുവിനെ സമീപിക്കാം; എന്നാൽ മറ്റൊരു ഗുരുവിനെ സ്വീകരിച്ചാലും, മുൻ ഗുരുവിനെയും അവന്റെ സഹോദരന്മാരെയും പുത്രന്മാരെയും ഉപദേശകരെയും അപമാനിക്കരുത്.
തത്രാദാവുപസംഗമ്യ ബ്രാഹ്മണം വേദപാരഗമ് ഗുരുമാരാധയേത്പ്രാജ്ഞം ശുഭഗം പ്രിയദര്ശനമ്
അവിടെ ആദ്യം വേദങ്ങൾ പഠിച്ച ബ്രാഹ്മണനെ സമീപിച്ച്, ജ്ഞാനവും മംഗളവും മനോഹാരിതയും ഉള്ള ഗുരുവിനെ ആരാധിക്കണം.
സര്വാഭയപ്രദാതാരം കരുണാക്രാംതമാനസമ് തോഷയേത്തം പ്രയത്നേന മനസാ കര്മണാ ഗിരാ
എല്ലാ ഭയങ്ങളും നീക്കുന്നവനും കരുണയാൽ നിറഞ്ഞ മനസ്സുള്ളവനുമായ ഗുരുവിനെ മനസ്സോടെ, പ്രവർത്തിയോടെ, വാക്കോടെ പരിശ്രമിച്ച് സന്തോഷിപ്പിക്കണം.
താവദാരാധയേച്ഛിഷ്യഃ പ്രസന്നോസൌ ഭവേദ്യഥാ തസ്മിന്പ്രസന്നേ ശിഷ്യസ്യ സദ്യഃ പാപക്ഷയോ ഭവേത്
ശിഷ്യൻ ഗുരുവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുംവരെ ആരാധിക്കണം; ഗുരു സന്തോഷിച്ചാൽ, ശിഷ്യന്റെ പാപങ്ങൾ ഉടൻ തന്നെ നശിക്കും.
തസ്മാദ്ധനാനി രത്നാനി ക്ഷേത്രാണി ച ഗൃഹാണി ച ഭൂഷണാനി ച വാസാംസി യാനശയ്യാസനാനി ച
അതുകൊണ്ട്, ധനം, രത്നങ്ങൾ, വയലുകൾ, വീടുകൾ, അലങ്കാരങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, വാഹനങ്ങൾ, കിടക്കകളും ഇരിപ്പിടങ്ങളും—
ഏതാനി ഗുരവേ ദദ്യാദ്ഭക്ത്യാ വിത്താനുസാരതഃ വിത്തശാഠ്യം ന കുര്വീത യദീച്ഛേത്പരമാം ഗതിമ്
ഇവയെല്ലാം ഭക്തിയോടെ, തനിക്കുള്ള ശേഷിയനുസരിച്ച് ഗുരുവിന് സമർപ്പിക്കണം; പരമഗതി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ധനത്തിൽ കപടത കാണിക്കരുത്.
സ ഏവ ജനകോ മാതാ ഭര്താ ബന്ധുര്ധനം സുഖമ് സഖാ മിത്രം ച യത്തസ്മാത്സര്വം തസ്മൈ നിവേദയേത്
അവൻ തന്നെ അച്ഛൻ, അമ്മ, ഭർത്താവ്, ബന്ധു, ധനം, സന്തോഷം, സ്നേഹിതൻ, കൂട്ടുകാരൻ; അതിനാൽ എല്ലാം അവനു സമർപ്പിക്കണം.
നിവേദ്യ പശ്ചാത്സ്വാത്മാനം സാന്വയം സപരിഗ്രഹമ് സമര്പ്യ സോദകം തസ്മൈ നിത്യം തദ്വശഗോ ഭവേത്
എല്ലാം സമർപ്പിച്ച ശേഷം, കുടുംബത്തെയും സമ്പത്തിനെയും കൂടി വെള്ളം ചേർത്ത് ഗുരുവിനു സമർപ്പിച്ച്, എല്ലായ്പ്പോഴും അവന്റെ ആജ്ഞയിൽ കഴിയണം.
യദാ ശിവായ സ്വാത്മാനം ദത്തവാന് ദേശികാത്മനേ തദാ ശൈവോ ഭവേദ്ദേഹീ ന തതോ ഽസ്തി പുനര്ഭവഃ
ശിവനോടും ഗുരുവിന്റെ ആത്മാവിനോടും താൻ തന്നെ സമർപ്പിച്ചാൽ, അപ്പോഴാണ് ഒരാൾ ശൈവനാകുന്നത്; അതിനുശേഷം വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകില്ല.
ഗുരുശ്ച സ്വാശ്രിതം ശിഷ്യം വര്ഷമേകം പരീക്ഷയേത് ബ്രാഹ്മണം ക്ഷത്രിയം വൈശ്യം ദ്വിവര്ഷം ച ത്രിവര്ഷകമ്
ഗുരു തന്റെ ആശ്രയം തേടിയ ശിഷ്യനെ ഒരു വർഷം പരീക്ഷിക്കണം; ബ്രാഹ്മണൻ, ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യൻ എന്നിവരെ രണ്ട് അല്ലെങ്കിൽ മൂന്ന് വർഷം പരീക്ഷിക്കണം.
പ്രാണദ്രവ്യപ്രദാനാദ്യൈരാദേശൈശ്ച സമാസമൈഃ ഉത്തമാംശ്ചാധമേ കൃത്വാ നീചാനുത്തമകര്മണി
ജീവനും സമ്പത്തും സമർപ്പിക്കുക തുടങ്ങിയ നിർദ്ദേശങ്ങൾകൊണ്ടും, ചുരുങ്ങിയ ആജ്ഞകളിലൂടെയും, ഉത്തമരെ അധമരിൽ നിന്നും, അധമരെ ഉത്തമരിൽ നിന്നും വേർതിരിച്ചറിയാം.
ആക്രുഷ്ടാസ്താഡിതാ വാപി യേ വിഷാദം ന യാന്ത്യപി തേ യോഗ്യാഃ സംയതാഃ ശുദ്ധാഃ ശിവസംസ്കാരകര്മണി
അവമാനിക്കപ്പെട്ടാലോ അടിയേറ്റാലോ പോലും വിഷാദം കാണിക്കാത്തവർ ശിവന്റെ കര്മ്മങ്ങൾക്കായി യോഗ്യരും, നിയന്ത്രിതരുമായും, ശുദ്ധരുമായും ഇരിക്കുന്നു.
അഹിംസകാ ദയാവംതോ നിത്യമുദ്യുക്തചേതസഃ അമാനിനോ ബുദ്ധിമംതസ്ത്യക്തസ്പര്ധാഃ പ്രിയംവദാഃ
അഹിംസയുള്ളവർ, കരുണയുള്ളവർ, എപ്പോഴും മനസ്സിൽ ഉത്സാഹമുള്ളവർ, വിനയമുള്ളവർ, ബുദ്ധിമാന്മാർ, അസൂയയില്ലാത്തവർ, സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കുന്നവർ—
ഋജവോ മൃദവഃ സ്വച്ഛാ വിനീതാഃ സ്ഥിരചേതസഃ ശൌചാചാരസമായുക്താഃ ശിവഭക്താ ദ്വിജാതയഃ
നേരുള്ളവർ, സൌമ്യരായവർ, ശുദ്ധരായവർ, വിനയമുള്ളവർ, സ്ഥിരമായ മനസ്സുള്ളവർ, ശുദ്ധമായ ആചാരമുള്ളവർ, ശിവഭക്തർ, ദ്വിജന്മാർ—
ഏവം വൃത്തസമോപേതാ വാങ്മനഃകായകര്മഭിഃ ശോധ്യാ ബോധ്യാ യഥാന്യായമിതി ശാസ്ത്രേഷു നിശ്ചയഃ
ഇത്തരമുളള നല്ല പെരുമാറ്റം ഉള്ളവർ വാക്കിലും മനസ്സിലും ശരീരത്തിലും ശുദ്ധരാക്കപ്പെടുകയും, യുക്തിയനുസരിച്ച് ഉപദേശിക്കപ്പെടുകയും വേണം; ഇതാണ് ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ ഉറപ്പാക്കുന്നത്.
നാധികാരഃ സ്വതോ നാര്യാഃ ശിവസംസ്കാരകര്മണി നിയോഗാദ്ഭര്തുരസ്ത്യേവ ഭക്തിയുക്താ യദീശ്വരേ
സ്ത്രീകൾക്ക് ശിവന്റെ കര്മ്മങ്ങളിൽ സ്വയം അവകാശമില്ല; ഭർത്താവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം മാത്രമേ അവകാശം ഉണ്ടാകൂ, ഭർത്താവിനോടും ശിവനോടും ഭക്തിയുള്ളവളാണെങ്കിൽ.
തഥൈവ ഭര്തൃഹീനായാ പുത്രാദേരഭ്യനുജ്ഞയാ അധികാരോ ഭവത്യേവ കന്യായാഃ പിതുരാജ്ഞയാ ശൂദ്രാണാം മര്ത്യജാതീനാം പതിതാനാം വിശേഷതഃ
അതുപോലെ, ഭർത്താവില്ലാത്തവൾക്ക് മകനോ മറ്റാരോ അനുമതി നൽകിയാൽ അവകാശം ഉണ്ടാകും; കന്യയ്ക്ക് പിതാവിന്റെ ആജ്ഞയാൽ; ശൂദ്രന്മാർക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും, പ്രത്യേകിച്ച് പതിതർക്കും—
തഥാ സംകരജാതീനാം നാധ്വശുദ്ധിര്വിധീയതേ തൈപ്യകൃത്രിമഭാവശ്ചേച്ഛിവേ പരമകാരണേ
സംകരജാതികൾക്ക് കര്മ്മശുദ്ധി നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടില്ല; എന്നാൽ അവർക്ക് കൃത്രിമമായ സ്ഥാനം ഉണ്ടെങ്കിൽ, ശിവനിൽ, പരമകാരണത്തിൽ—
പാദോദകപ്രദാനാദ്യൈഃ കുര്യുഃ പാപവിശോധനമ് അത്രാനുലോമജാതാ യേ യുക്താ ഏവ ദ്വിജാതിഷു
അവർ പാദോദകദാനം മുതലായവകൊണ്ട് പാപശുദ്ധി നടത്തണം; അവരിൽ അനുലോമജാതികൾ ദ്വിജന്മാരിൽ യോഗ്യരാണ്.
തേഷാമധ്വവിശുദ്ധ്യാദി കുര്യാന്മാതൃകുലോചിതമ് യാ തു കന്യാ സ്വപിത്രാദ്യൈശ്ശിവധര്മേ നിയോജിതാ
അവർക്ക് കര്മ്മശുദ്ധിയും മറ്റു കര്മ്മങ്ങളും മാതൃകുലത്തിന്റെ ആചാരപ്രകാരം നടത്തണം; പിതാവോ മറ്റാരോ ശിവധർമ്മത്തിൽ നിയോഗിച്ച കന്യയും—
സാ ഭക്തായ പ്രദാതവ്യാ നാപരായ വിരോധിനേ ദത്താ ചേത്പ്രതികൂലായ പ്രമാദാദ്ബോധയേത്പതിമ്
അവളെ ഭക്തനു മാത്രമേ നൽകാവൂ; മറ്റാര്ക്കും ശത്രുക്കൾക്കുമല്ല; തെറ്റിദ്ധരിച്ചാൽ, ഭർത്താവിനെ അവൾ ബോധ്യപ്പെടുത്തണം.
അശക്താ തം പരിത്യജ്യ മനസാ ധര്മമാചരേത് യഥാ മുനിവരം ത്യക്ത്വാ പതിമത്രിം പതിവ്രതാ
അവൾക്ക് അതിന് കഴിയാത്തപക്ഷം, മനസ്സിൽ തന്നെ ധർമ്മം ആചരിക്കണം; അതുപോലെ, ഒരു പതിവ്രത, മഹർഷിയെ ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടും ഭർത്താവിനോടുള്ള വിശ്വാസം കൈവിടാറില്ലല്ലോ.
കൃതകൃത്യാ ഽഭവത്പൂര്വം തപസാരാധ്യ ശങ്കരമ് യഥാ നാരായണം ദേവം തപസാരാധ്യ പാംഡവാന്
അവൾ മുമ്പ് തൻറെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയാക്കി, തപസ്സിലൂടെ ശങ്കരനെ ആരാധിച്ചു; അതുപോലെ തന്നെ, പാണ്ഡവർ തപസ്സിലൂടെ നാരായണദേവനെ ആരാധിച്ചിരുന്നതുപോലെയാണ്.