ക്രമോ വിവക്ഷിതോ നൂനം വിമുക്തൌ ജ്ഞാനകര്മണോഃ പ്രസാദേ സതി സാ മൂര്തിര്യസ്മാത്കരതലേ സ്ഥിതാ
വിമുക്തിക്ക് വേണ്ടിയുള്ള ജ്ഞാനവും കര്മ്മവും ക്രമമായി നടക്കുന്നു; ദൈവാനുഗ്രഹം ലഭിക്കുമ്പോള് ആ സത്യം കൈയിലിരിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ വ്യക്തമായി കാണാം.
ദേവോ വാ ദാനവോ വാപി പശുര്വാ വിഹഗോ ഽപി വാ കീരോ വാഥ കൃമിര്വാപി മുച്യതേ തത്പ്രസാദതഃ
ദേവന്, അസുരന്, മൃഗം, പക്ഷി, കിളി, അഥവാ കീടം പോലും ആ ദൈവാനുഗ്രഹം ലഭിച്ചാല് മോക്ഷം നേടുന്നു.
ഗര്ഭസ്ഥോ ജായമാനോ വാ ബാലോ വാ തരുണോ.പി വാ വൃദ്ധോ വാ മ്രിയമാണോ വാ സ്വര്ഗസ്ഥോ വാഥ നാരകീ
ഗര്ഭത്തില്, ജനിക്കുമ്പോള്, ബാല്യത്തില്, യൗവനത്തില്, വൃദ്ധാവസ്ഥയില്, മരിക്കുമ്പോള്, സ്വര്ഗത്തില്, അഥവാ നരകത്തില് ആയാലും —
പതിതോ വാപി ധര്മാത്മാ പംഡിതോ മൂഢ ഏവ വാ പ്രസാദേ തത്ക്ഷണാദേവ മുച്യതേ നാത്ര സംശയഃ
പതിച്ചവന്, ധാര്മികന്, പണ്ഡിതന്, അജ്ഞാനി — ആരായാലും ദൈവാനുഗ്രഹം ലഭിച്ചാല് ആ സമയത്ത് തന്നെ മോക്ഷം ലഭിക്കും; ഇതില് സംശയമില്ല.
അയോഗ്യാനാം ച കാരുണ്യാദ്ഭക്താനാം പരമേശ്വരഃ പ്രസീദതി ന സംദേഹോ വിഗൃഹ്യ വിവിധാന്മലാന്
യോഗ്യരല്ലാത്ത ഭക്തന്മാരോടും പരമേശ്വരന് കരുണകൊണ്ട് അനുഗ്രഹം കാണിക്കുന്നു; സംശയമില്ല, അവരുടെ വിവിധ അശുദ്ധികള് അകറ്റുന്നു.
പ്രസദാദേവ സാ ഭക്തിഃ പ്രസാദോ ഭക്തിസംഭവഃ അവസ്ഥാഭേദമുത്പ്രേക്ഷ്യ വിദ്വാംസ്തത്ര ന മുഹ്യതി
ദൈവാനുഗ്രഹം കൊണ്ടാണ് ഭക്തി ഉണ്ടാകുന്നത്; ഭക്തിയില് നിന്നാണ് അനുഗ്രഹം ജനിക്കുന്നത്. അവസ്ഥകളുടെ വ്യത്യാസം മനസ്സിലാക്കി ജ്ഞാനികള് ഇവയില് ആശയക്കുഴപ്പമില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നു.
പ്രസാദപൂര്വികാ യേയം ഭുക്തിമുക്തിവിധായിനീ നൈവ സാ ശക്യതേ പ്രാപ്തും നരൈരേകേന ജന്മനാ
ഭോഗവും മോക്ഷവും നല്കുന്ന ഈ ദൈവാനുഗ്രഹം മനുഷ്യന് ഒരൊറ്റ ജന്മത്തില് നേടാന് കഴിയില്ല.
അനേകജന്മസിദ്ധാനാം ശ്രൌതസ്മാര്താനുവര്തിനാമ് വിരക്താനാം പ്രബുദ്ധാനാം പ്രസീദതി മഹേശ്വരഃ
അനേകം ജന്മങ്ങളില് സിദ്ധരായവരും, ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി ജീവിക്കുന്നവരും, വിരക്തരായവരും, ഉണര്ന്നവരുമായവര്ക്ക് മഹാദേവന് അനുഗ്രഹം നല്കുന്നു.
പ്രസന്നേ സതി ദേവേശ പശൌ തസ്മിന്പ്രവര്തതേ അസ്തി നാഥോ മമേത്യല്പാ ഭക്തിര്ബുദ്ധിപുരസ്സരാ
ദേവന്മാരുടെ ദൈവം ദയയോടെ നോക്കുമ്പോള്, മൃഗത്തിലും 'എന്കാര്യം ദൈവം ഉണ്ട്, അവന് എന്റെതാണു' എന്ന ചിന്തയും കുറച്ചു ഭക്തിയും ബുദ്ധിയോടൊപ്പം ഉദയം ചെയ്യുന്നു.
തപസാ വിവിധൈശ്ശൈവൈര്ധര്മൈസ്സംയുജ്യതേ നരഃ തത്ര യോഗേ തദഭ്യാസസ്തതോ ഭക്തിഃ പരാ ഭവേത്
നാനാ ശൈവ വ്രതങ്ങളുടെയും ധര്മ്മങ്ങളുടെയും വഴി മനുഷ്യന് ഏകീകരിക്കപ്പെടുന്നു; അവിടെ യോഗാഭ്യാസം നടത്തി ഉന്നതമായ ഭക്തി ലഭിക്കുന്നു.
പരയാ ച തയാ ഭക്ത്യാ പ്രസാദോ ലഭ്യതേ പരഃ പ്രസാദാത്സര്വപാശേഭ്യോ മുക്തിര്മുക്തസ്യ നിര്വൃതിഃ
ആ പരമഭക്തിയിലൂടെ പരമാനുഗ്രഹം ലഭിക്കുന്നു; അനുഗ്രഹം കൊണ്ടാണ് എല്ലാ ബന്ധനങ്ങളില് നിന്നും മോചനം, മോചിതന്ക്ക് പൂര്ണ്ണമായ ശാന്തി.
അല്പഭാവോ ഽപി യോ മര്ത്യസ്സോ ഽപി ജന്മത്രയാത്പരമ് നയോനിയംത്രപീഡായൈ ഭവേന്നൈവാത്ര സംശയഃ
മനുഷ്യന്തന്നെ, ഈ ഭക്തിയുടെ അല്പം ഭാഗം പോലും മൂന്നു ജന്മത്തിന് ശേഷം ലഭിച്ചാല് താഴ്ന്ന ജന്മങ്ങളില് വേദനയുണ്ടാകില്ല; ഇതില് സംശയമില്ല.
സാംഗാ ഽനംഗാ ച യാ സേവാ സാ ഭക്തിരിതി കഥ്യതേ സാ പുനര്ഭിദ്യതേ ത്രേധാ മനോവാക്കായസാധനൈഃ
അംഗങ്ങളോടുകൂടിയോ കൂടാതെയോ ചെയ്യുന്ന സേവനമാണ് ഭക്തി എന്നു പറയുന്നു; അത് വീണ്ടും മനസ്സ്, വാക്ക്, ശരീരം എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു വിധം വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു.
ശിവരൂപാദിചിംതാ യാ സാ സേവാ മാനസീ സ്മൃതാ ജപാദിര്വാചികീ സേവാ കര്മപൂജാദി കായികീ
ശിവസ്വരൂപം ചിന്തിക്കുന്നതാണ് മാനസിക സേവനം; ജപം മുതലായവ വാചിക സേവനം; കര്മ്മപൂജാദികള് കായിക സേവനം.
സേയം ത്രിസാധനാ സേവാ ശിവധര്മശ്ച കഥ്യതേ സ തു പഞ്ചവിധഃ പ്രോക്തഃ ശിവേന പരമാത്മനാ
ഈ മൂന്നു വിധ സേവനമാണ് ശിവധര്മ്മം എന്നു പറയുന്നു; എന്നാല് പരമാത്മാവായ ശിവന് അതിനെ അഞ്ചു വിധമായി വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
തപഃ കര്മ ജപോ ധ്യാനം ജ്ഞാനം ചേതി സമാസതഃ കര്മലിങ്ഗാര്ചനാദ്യം ച തപശ്ചാന്ദ്രായണാദികമ്
തപസ്, കര്മ്മം, ജപം, ധ്യാനം, ജ്ഞാനം — ഇതാണ് സംക്ഷേപത്തില് അഞ്ചു; കര്മ്മം എന്നത് ലിംഗാര്ച്ചന തുടങ്ങിയവയും, തപസ് എന്നത് ചന്ദ്രായണാദി വ്രതങ്ങളും ഉള്ക്കൊള്ളുന്നു.
ജപസ്ത്രിധാ ശിവാഭ്യാസശ്ചിന്താ ധ്യാനം ശിവസ്യ തു ശിവാഗമോക്തം യജ്ജ്ഞാനം തദത്ര ജ്ഞാനമുച്യതേ
ജപം മൂന്നു വിധം; ശിവനെ സംബന്ധിച്ച അഭ്യാസം, ചിന്തനമാണ് ധ്യാനം; ശിവാഗമങ്ങളില് പഠിപ്പിക്കുന്ന ജ്ഞാനമാണ് ഇവിടെ ജ്ഞാനം എന്നു പറയുന്നത്.
ശ്രീകംഠേന ശിവേനോക്തം ശിവായൈ ച ശിവാഗമഃ ശിവാശ്രിതാനാം കാരുണ്യാച്ഛ്രേയസാമേകസാധനമ്
ശിവന് ശ്രീകണ്ഠന്റെ മുഖേന പറഞ്ഞതാണ് ഇത്; ശിവാഗമങ്ങള് ശിവഭക്തര്ക്കായാണ്. കരുണകൊണ്ട്, അവയൊക്കെയും ഉത്തമമായ മോക്ഷത്തിനുള്ള ഏക മാര്ഗ്ഗമാണ്.
തസ്മാദ്വിവര്ധയേദ്ഭക്തിം ശിവേ പരമകാരണേ ത്യജേച്ച വിഷയാസംഗം ശ്രേയോ ഽര്ഥീ മതിമാന്നരഃ
അതിനാൽ, ഉത്തമമായ മംഗളത്തിനായി ആഗ്രഹിക്കുന്ന ബുദ്ധിമാൻ, പരമകാരണമാകുന്ന ശിവനിൽ ഭക്തി വർദ്ധിപ്പിക്കണം, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളോടുള്ള ആസക്തി ഉപേക്ഷിക്കണം.
ഭഗവഞ്ഛ്രോതുമിച്ഛാമി ശിവേന പരിഭാഷിതമ് വേദസാരേ ശിവജ്ഞാനം സ്വാശ്രിതാനാം വിമുക്തയേ
പ്രഭോ, ഞാൻ ശിവൻ തന്നെയാണ് പറഞ്ഞത്, വേദങ്ങളുടെ സാരമായ ശിവജ്ഞാനം, അവനിൽ ആശ്രയം ചെയ്യുന്നവരെ മോക്ഷത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
അഭക്താനാമബുദ്ധീനാമയുക്താനാമഗോചരമ് അര്ഥൈര്ദശര്ധൈഃ സംയുക്തം ഗൂഢമപ്രാജ്ഞനിംദിതമ്
ഭക്തിയില്ലാത്തവർക്കും ബുദ്ധിയില്ലാത്തവർക്കും അനുഷ്ഠാനമില്ലാത്തവർക്കും അതിന്റെ അർത്ഥം ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിയില്ല; പത്ത് വിധത്തിലുള്ള അർത്ഥങ്ങൾ അതിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, അജ്ഞന്മാർ അതിനെ നിന്ദിക്കുന്നു.
വര്ണാശ്രമകൃതൈര്ധര്മൈര്വിപരീതം ക്വചിത്സമമ് വേദാത്ഷഡംഗാദുദ്ധൃത്യ സാംഖ്യാദ്യോഗാച്ച കൃത്സ്നശഃ
വർണ്ണാശ്രമധർമ്മങ്ങളുമായി ചിലപ്പോൾ അത് ഒത്തുപോകുന്നു, ചിലപ്പോൾ വ്യത്യസ്തമാണ്; വേദങ്ങളിലെയും അതിന്റെ ആറു അംഗങ്ങളിലെയും സാംഖ്യയിലെയും യോഗത്തിലെയും അറിവ് മുഴുവനും അതിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
ശതകോടിപ്രമാണേന വിസ്തീര്ണം ഗ്രംഥസംഖ്യയാ കഥിതം പരമേശേന തത്ര പൂജാ കഥം പ്രഭോഃ
നൂറു കോടി ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പരമേശ്വരൻ അതിനെ വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്, അത്ര വലിയതായാണ് അതിന്റെ വ്യാപ്തി; അതിൽ, പ്രഭുവിന്റെ പൂജ എങ്ങനെ നടത്തണം എന്നതാണ് ചോദ്യം.
കസ്യാധികാരഃ പൂജാദൌ ജ്ഞാനയോഗാദയഃ കഥമ് തത്സര്വം വിസ്തരാദേവ വക്തുമര്ഹസി സുവ്രത
പൂജയിലും ജ്ഞാനയോഗാദികളിലും ആരാണ് യോഗ്യൻ? അതെല്ലാം വിശദമായി നീ പറയണം, ധർമ്മനിഷ്ഠനായവനേ.
ശൈവം സംക്ഷിപ്യ വേദോക്തം ശിവേന പരിഭാഷിതമ് സ്തുതിനിംദാദിരഹിതം സദ്യഃ പ്രത്യയകാരണമ്
ശിവൻ വേദങ്ങളിൽ പറഞ്ഞ ശൈവോപദേശങ്ങൾ, പ്രശംസയോ നിന്ദയോ ഇല്ലാതെ, ഉടൻ വിശ്വാസം ഉണർത്തുന്ന വിധത്തിൽ സംക്ഷിപ്തമായി പറയണം.
ഗുരുപ്രസാദജം ദിവ്യമനായാസേന മുക്തിദമ് കഥയിഷ്യേ സമാസേന തസ്യ ശക്യോ ന വിസ്തരഃ
ഗുരുവിന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്ന, ദിവ്യമായ, എളുപ്പത്തിൽ മോക്ഷം നൽകുന്ന ആ ജ്ഞാനം ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി പറയാം; അതിന്റെ പൂര്ണ്ണ വിശദീകരണം സാധ്യമല്ല.
സിസൃക്ഷയാ പുരാവ്യക്താച്ഛിവഃ സ്ഥാണുര്മഹേശ്വരഃ സത്കാര്യകാരണോപേതസ്സ്വയമാവിരഭൂത്പ്രഭുഃ
പണ്ടെ, സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തിൽ, ശിവൻ എന്ന അചഞ്ചലനും മഹേശ്വരനും, സത്യമായ കാരണഫലങ്ങളോടെ, അവ്യക്തത്തിൽ നിന്ന് സ്വയം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ജനയാമാസ ച തദാ ഋഷിര്വിശ്വാധികഃ പ്രഭുഃ ദേവാനാം പ്രഥമം ദേവം ബ്രഹ്മാണം ബ്രഹ്മണസ്പതിമ്
അപ്പോൾ, സർവ്വവിശിഷ്ടനായ പ്രഭു, ദേവന്മാരിൽ ആദിയവനായ ബ്രഹ്മാവിനെ, വാഗ്ദേവതയുടെ അധിപതിയായ ബ്രഹ്മണസ്പതിയെ സൃഷ്ടിച്ചു.
ബ്രഹ്മാപി പിതരം ദേവം ജായമാനം ന്യവൈക്ഷത തം ജായമാനം ജനകോ ദേവഃ പ്രാപശ്യദാജ്ഞയാ
ബ്രഹ്മാവും, ജനിക്കുമ്പോൾ തന്നെ ദൈവപിതാവിനെ കണ്ടു; ദൈവജനകൻ, തന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ജനനം നടക്കുന്ന സമയത്ത് അവനെ കണ്ടു.
ദൃഷ്ടോ രുദ്രേണ ദേവോ ഽസാവസൃജദ്വിശ്വമീശ്വരഃ വര്ണാശ്രമവ്യവസ്ഥാം ച ചകാര സ പൃഥക്പൃഥക്
രുദ്രൻ കണ്ട ദൈവം, ലോകം സൃഷ്ടിച്ചു, വർണ്ണാശ്രമ വ്യവസ്ഥകളും വ്യത്യസ്തമായി സ്ഥാപിച്ചു.