ശിവപുരാണമ്

ക്ഷരസ്സര്വാണി ഭൂതാനി കൂടസ്ഥോ ഽക്ഷര ഉച്യതേ ഉഭേ തേ പരമേശസ്യ രൂപേ തസ്യ വശേ യതഃ

എല്ലാ ജീവികളും നശ്വരമാണ്; നശിക്കാത്തത് മാറ്റമില്ലാത്തതാണെന്ന് പറയുന്നു. ഈ രണ്ടും പരമേശ്വരന്റെ രൂപങ്ങളാണ്, അവന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്.

തയോഃ പരഃ ശിവഃ ശാംതഃ ക്ഷരാക്ഷരാപരസ്സ്മൃതഃ സമഷ്ടിവ്യഷ്ഠിരൂപം ച സമഷ്ടിവ്യഷ്ടികാരണമ്

ഈ രണ്ടിനും അതീതനായി ശാന്തനും പരമനുമായ ശിവനാണ് പരമം എന്ന് പറയുന്നു. അവൻ സമഷ്ടിയും വ്യഷ്ടിയും, അതിന്റെ കാരണവും തന്നെയാണ്.

വദംതി മുനയഃ കേചിച്ഛിവം പരമകാരണമ് സമഷ്ടിമാഹുരവ്യക്തം വ്യഷ്ടിം വ്യക്തം തഥൈവ ച

ചില മുനികൾ ശിവനെയാണ് പരമകാരണം എന്ന് പറയുന്നു. അവര്‍ സമഷ്ടിയെ അവ്യക്തം എന്നും വ്യഷ്ടിയെ വ്യക്തം എന്നും വിളിക്കുന്നു.

തേ രൂപേ പരമേശസ്യ തദിച്ഛായാഃ പ്രവര്തനാത് തയോഃ കാരണഭാവേന ശിവം പരമകാരണമ്

പരമേശ്വരന്റെ ഇച്ഛയാൽ ഈ രണ്ട് രൂപങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അവ രണ്ടും കാരണങ്ങളായതിനാൽ ശിവനാണ് പരമകാരണം.

കാരണാര്ഥവിദഃ പ്രാഹുഃ സമഷ്ടിവ്യഷ്ടികാരണമ് ജാതിവ്യക്തിസ്വരൂപീതി കഥ്യതേ കൈശ്ചിദീശ്വരഃ

കാരണം എന്നതിന്റെ അർത്ഥം അറിയുന്നവർ അവൻ സമഷ്ടി-വ്യഷ്ടികളുടെ കാരണമാണെന്ന് പറയുന്നു. ചിലർ ഈശ്വരനെ ജാതിയും വ്യക്തിയും എന്ന സാരമായാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.

യാ പിംഡേപ്യനുവര്തേത സാ ജാതിരിതി കഥ്യതേ വ്യക്തിര്വ്യാവൃത്തിരൂപം തം പിണ്ഡജാതേഃ സമാശ്രയമ്

പിണ്ഡങ്ങളിൽ തുടർച്ചയായി നിലനിൽക്കുന്നതിനെ ജാതി എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. വ്യക്തി എന്നത് വ്യത്യസ്തമായ രൂപവും പിണ്ഡത്തിന്റെയും ജാതിയുടെയും ആധാരവുമാണ്.

ജാതയോ വ്യക്തയശ്ചൈവ തദാജ്ഞാപരിപാലിതാഃ യതസ്തതോ മഹാദേവോ ജാതിവ്യക്തിവപുഃ സ്മൃതഃ

ജാതികളും വ്യക്തികളും അവന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ മഹാദേവൻ ജാതി-വ്യക്തികളുടെ സാക്ഷാൽ സ്വരൂപം എന്നാണു ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.

പ്രധാനപുരുഷവ്യക്തകാലാത്മാ കഥ്യതേ ശിവഃ പ്രധാനം പ്രകൃതിം പ്രാഹുഃക്ഷേത്രജ്ഞം പുരുഷം തഥാ

പ്രധാനവും പുരുഷനും വ്യക്തവും കാലവും എന്നിങ്ങനെ ശിവനെ വിവരണം ചെയ്യുന്നു. പ്രധാനം എന്നത് പ്രകൃതിയാണെന്നും, പുരുഷൻ എന്നത് ക്ഷേത്രജ്ഞനാണെന്നും പറയുന്നു.

ത്രയോവിംശതിതത്ത്വാനി വ്യക്തമാഹുര്മനീഷിണഃ കാലഃ കാര്യപ്രപഞ്ചസ്യ പരിണാമൈകകാരണമ്

മനുഷ്യർ പറയുന്നു, വ്യക്തം ഇരുപത്തിമൂന്ന് തത്ത്വങ്ങളാൽ രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കാലം പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ലോകം മാറ്റപ്പെടുന്നതിനുള്ള ഏക കാരണം തന്നെയാണ്.

ഏഷാമീശോ ഽധിപോ ധാതാ പ്രവര്തകനിവര്തകഃ ആവിര്ഭാവതിരോഭാവഹേതുരേകഃ സ്വരാഡജഃ

അവൻ ഈ എല്ലാറ്റിനും ഈശ്വരനും അധിപനും സൃഷ്ടാവും ആരംഭിപ്പിക്കുന്നവനും അവസാനിപ്പിക്കുന്നവനും ആകുന്നു. പ്രത്യക്ഷതക്കും അപ്രത്യക്ഷതക്കും ഒരേ കാരണം, സ്വയം ഭരണാധികാരി, ജനനം ഇല്ലാത്തവൻ.

തസ്മാത്പ്രധാനപുരുഷവ്യക്തകാലസ്വരൂപവാന് ഹേതുര്നേതാധിപസ്തേഷാം ധാതാ ചോക്താ മഹേശ്വരഃ

അതിനാൽ, പ്രധാനം, പുരുഷൻ, വ്യക്തം, കാലം എന്നിങ്ങനെയുള്ള സ്വഭാവം ഉള്ളവൻ ഇവയുടെ കാരണം, അധിപൻ, സൃഷ്ടാവൻ എന്നും മഹേശ്വരൻ എന്നും പറയുന്നു.

വിരാഡ്ഢിരണ്യഗര്ഭാത്മാ കൈശ്ചിദീശോ നിഗദ്യതേ ഹിരണ്യഗര്ഭോ ലോകാനാം ഹേതുര്വിശ്വാത്മകോ വിരാട്

ചിലർ ആ ഈശ്വരനെ വിരാട്, ഹിരണ്യഗർഭൻ എന്ന ആത്മാവായും പറയുന്നു. ഹിരണ്യഗർഭൻ ലോകങ്ങളുടെ കാരണം, വിരാട് വിശ്വത്തിന്റെ ആത്മാവാണ്.

അംതര്യാമീ പരശ്ചേതി കഥ്യതേ കവിഭിശ്ശിവഃ പ്രാജ്ഞസ്തൈജസവിശ്വാത്മേത്യപരേ സംപ്രചക്ഷതേ

കവികൾ ശിവനെ അന്തർയാമിയും പരമാവതാരവുമെന്നു പറയുന്നു. മറ്റുള്ളവർ അവനെ ബുദ്ധിയുടെ, പ്രകാശത്തിന്റെ, വിശ്വത്തിന്റെ ആത്മാവെന്നു വിളിക്കുന്നു.

തുരീയമപരേ പ്രാഹുഃ സൌമ്യമേവ പരേ വിദുഃ മാതാ മാനം ച മേയം ച മതിം ചാഹുരഥാപരേ

ചിലർ അവനെ നാലാമത്തെ അവസ്ഥയെന്നു പറയുന്നു; മറ്റുള്ളവർ അവനെ സൗമ്യൻ എന്നു അറിയുന്നു; മറ്റൊരുവർ അമ്മ, അളവ്, അളക്കപ്പെട്ടത്, ബുദ്ധി എന്നിങ്ങനെയും വിളിക്കുന്നു.

കര്താ ക്രിയാ ച കാര്യം ച കരണം കാരണം പരേ ജാഗ്രത്സ്വപ്നസുഷുപ്ത്യാത്മേത്യപരേ സംപ്രചക്ഷതേ

ചിലർ അവനെ കർത്താവും, പ്രവർത്തിയും, ഫലവും, ഉപകരണവും, കാരണവും എന്നിങ്ങനെയും പറയുന്നു; മറ്റുള്ളവർ അവനെ ജാഗ്രത, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്നീ അവസ്ഥകളുടെ ആത്മാവെന്നു വിളിക്കുന്നു.

തുരീയമപരേ പ്രാഹുസ്തുര്യാതീതമിതീതരേ തമാഹുര്വിഗുണം കേചിദ്ഗുണവന്തം പരേ വിദുഃ

ചിലർ അവനെ നാലാമത്തെ അവസ്ഥയെന്നു വിളിക്കുന്നു, മറ്റുള്ളവർ അതിനപ്പുറമായവൻ എന്നു പറയുന്നു; ചിലർ അവനെ ഗുണങ്ങളില്ലാത്തവൻ എന്നു പറയുന്നു, മറ്റുള്ളവർ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവൻ എന്നു അറിയുന്നു.

കേചിത്സംസാരിണം പ്രാഹുസ്തമസംസാരിണം പരേ സ്വതംത്രമപരേ പ്രാഹുരസ്വതംത്രം പരേ വിദുഃ

ചിലർ അവനെ സംസാരത്തിൽ കുടുങ്ങിയവൻ എന്നു പറയുന്നു, മറ്റുള്ളവർ സംസാരത്തിൽ കുടുങ്ങാത്തവൻ എന്നു പറയുന്നു; ചിലർ സ്വതന്ത്രൻ എന്നു പറയുന്നു, മറ്റുള്ളവർ സ്വതന്ത്രനല്ല എന്നു അറിയുന്നു.

ഘോരമിത്യപരേ പ്രാഹുഃ സൌമ്യമേവ പരേ വിദുഃ രാഗവംതം പരേ പ്രാഹുര്വീതരാഗം തഥാ പരേ

ചിലർ അവനെ ഭയങ്കരൻ എന്നു പറയുന്നു, മറ്റുള്ളവർ സൗമ്യൻ എന്നു അറിയുന്നു; ചിലർ ആസക്തിയുള്ളവൻ എന്നു പറയുന്നു, മറ്റുള്ളവർ ആസക്തിയില്ലാത്തവൻ എന്നു പറയുന്നു.

നിഷ്ക്രിയം ച പരേ പ്രാഹുഃ സക്രിയം ചേതരേ ജനാഃ നിരിംദ്രിയം പരേ പ്രാഹുഃ സേംദ്രിയം ച തഥാപരേ

ചിലർ അവനെ പ്രവർത്തനമില്ലാത്തവൻ എന്നു പറയുന്നു, മറ്റുള്ളവർ പ്രവർത്തനമുള്ളവൻ എന്നു പറയുന്നു; ചിലർ അവനെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളില്ലാത്തവൻ എന്നു പറയുന്നു, മറ്റുള്ളവർ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുള്ളവൻ എന്നും പറയുന്നു.

ധ്രുവമിത്യപരേ പ്രാഹുസ്തമധ്രുവാമിതീരതേ അരൂപം കേചിദാഹുര്വൈ രൂപവംതം പരേ വിദുഃ

ചിലർ അവനെ സ്ഥിരൻ എന്നു പറയുന്നു, മറ്റുള്ളവർ അസ്ഥിരൻ എന്നു പറയുന്നു; ചിലർ രൂപമില്ലാത്തവൻ എന്നു പറയുന്നു, മറ്റുള്ളവർ രൂപമുള്ളവൻ എന്നു അറിയുന്നു.

അദൃശ്യമപരേ പ്രാഹുര്ദൃശ്യമിത്യപരേ വിദുഃ വാച്യമിത്യപരേ പ്രാഹുരവാച്യമിതി ചാപരേ ശബ്ദാത്മകം പരേ പ്രാഹുശ്ശബ്ദാതീതമഥാപരേ

ചിലർ അവനെ കാണാനാവാത്തവൻ എന്നു പറയുന്നു, മറ്റുള്ളവർ കാണാവുന്നവൻ എന്നു അറിയുന്നു; ചിലർ പറയാവുന്നവൻ എന്നു പറയുന്നു, മറ്റുള്ളവർ പറയാനാവാത്തവൻ എന്നും പറയുന്നു; ചിലർ ശബ്ദസ്വരൂപൻ എന്നു പറയുന്നു, മറ്റുള്ളവർ ശബ്ദത്തിന് അതീതൻ എന്നും പറയുന്നു.

കേചിച്ചിന്താമയം പ്രാഹുശ്ചിന്തയാ രഹിതം പരേ ജ്ഞാനാത്മകം പരേ പ്രാഹുര്വിജ്ഞാനമിതി ചാപരേ

ചിലർ അവനെ ചിന്താമയൻ എന്നു പറയുന്നു, മറ്റുള്ളവർ ചിന്തയില്ലാത്തവൻ എന്നു പറയുന്നു; ചിലർ ജ്ഞാനസ്വരൂപൻ എന്നു പറയുന്നു, മറ്റുള്ളവർ വിജ്ഞാനം എന്നു പറയുന്നു.

കേചിച്ജ്ഞേയമിതി പ്രാഹുരജ്ഞേയമിതി കേചന പരമേകേ തമേവാഹുരപരം ച തഥാ പരേ

ചിലർ അവനെ അറിയാവുന്നവൻ എന്നു പറയുന്നു, മറ്റുള്ളവർ അറിയാനാകാത്തവൻ എന്നു പറയുന്നു; ചിലർ പരമൻ എന്നൊരുവൻ മാത്രമെന്നു പറയുന്നു, മറ്റുള്ളവർ വേറൊരുവൻ എന്നും പറയുന്നു.

ഏവം വികല്പ്യമാനം തു യാഥാത്മ്യം പരമേഷ്ഠിനഃ നാധ്യവസ്യംതി മുനയോ നാനാപ്രത്യയകാരണാത്

ഇങ്ങനെ പലവിധത്തിൽ വ്യത്യാസങ്ങൾ പറയുമ്പോഴും, പരമേശ്വരന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം, വിവിധ വിശ്വാസങ്ങൾ കൊണ്ടു, മുനികൾക്ക് നിർണയിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.

യേ പുനസ്സര്വഭാവേന പ്രപന്നാഃ പരമേശ്വരമ് തേ ഹി ജാനംത്യയത്നേന ശിവം പരമകാരണമ്

എന്നാൽ, മുഴുവൻ മനസ്സോടെ പരമേശ്വരനിൽ ശരണം പ്രാപിച്ചവർക്ക്, ശിവൻ എന്ന പരമകാരണം യാതൊരു പ്രയാസമില്ലാതെ അറിയാൻ കഴിയും.

താവദ്ദുഃഖേ വര്തതേ ബദ്ധപാശഃ സംസാരേ ഽസ്മിഞ്ചക്രനേമിക്രമേണ

ഈ ജന്മമരണചക്രത്തിൽ, ബന്ധനങ്ങളിൽ കുടുങ്ങി, ഒരാൾ ദു:ഖത്തിൽ തന്നെ കഴിയുന്നു, ചക്രത്തിന്റെ അരയാൽ പോലെ അനന്തമായി ചുറ്റിക്കറങ്ങുന്നു.

തദാവിദ്വാന്പുണ്യപാപേ വിധൂയ നിരംജനഃ പരമമുപൈതി സാമ്യമ്

അജ്ഞാനി പുണ്യവും പാപവും വിട്ടുകളഞ്ഞാൽ, അവൻ മലിനതയില്ലാത്തവനായി, പരമമായ സമത്വം പ്രാപിക്കുന്നു.

നശിവസ്യാണവോ ബംധഃ കാര്യോ മായേയ ഏവ വാ പ്രാകൃതോ വാഥ ബോദ്ധാ വാ ഹ്യഹംകാരാത്മകസ്തഥാ

ശിവനോടു ബന്ധമില്ലാത്ത ആത്മാവിന്റെ ബന്ധം മായയാൽ, പ്രകൃതിയാൽ, ജ്ഞാനത്താൽ, അഹങ്കാരസ്വഭാവത്താൽ മാത്രമാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.

നൈവാസ്യ മാനസോ ബംധോ ന ചൈത്തോ നേംദ്രിയാത്മകഃ ന ച തന്മാത്രബംധോ ഽപി ഭൂതബംധോ ന കശ്ചന

അവനു മനസ്സിന്റെ ബന്ധവും, ചിത്തത്തിന്റെ ബന്ധവും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ബന്ധവും ഇല്ല; സൂക്ഷ്മഭൂതങ്ങളാലോ, സ്ഥൂലഭൂതങ്ങളാലോ യാതൊരു ബന്ധവും ഇല്ല.