ശിവപുരാണമ്

വിഗ്രഹം ദേവദേവസ്യ വിശ്വമേതച്ചരാചരമ് തദേവം ന വിജാനംതി പശവഃ പാശഗൌരവാത്

ദേവദേവന്റെ രൂപം തന്നെയാണ് ഈ സഞ്ചരിക്കുന്നതും അചഞ്ചലമായതുമായ മുഴുവന്‍ ലോകവും. പക്ഷേ, ബന്ധങ്ങളുടെ ഭാരത്തില്‍ കുടുങ്ങിയവരെക്കാള്‍ ഇതിന്റെ സത്യം മനസ്സിലാകുന്നില്ല.

തമേകമേവ ബഹുധാ വദംതി യദുനംദന അജാനന്തഃ പരം ഭാവമവികല്പം മഹര്ഷയഃ

യദുകുലജനായവേ, മഹർഷിമാർ പരമമായ, ഏകമായ, വ്യത്യാസമില്ലാത്ത സത്യം അറിയാതെ, അതിനെ പലവിധം എന്നപോലെ വിവരിക്കുന്നു.

അപരം ബ്രഹ്മരൂപം ച പരം ബ്രഹ്മാത്മകം തഥാ കേചിദാഹുര്മഹാദേവമനാദിനിധനം പരമ്

ചിലര്‍ പറയുന്നു, മഹാദേവന്‍ ബ്രഹ്മത്തിന്റെ താഴ്ന്ന രൂപവും, ബ്രഹ്മസ്വഭാവമുള്ള പരമോന്നത രൂപവും, ആദിയുമില്ലാതെയും അന്തവും ഇല്ലാതെയും ഉളളവനും പരമനുമാണ്.

ഭൂതേംദ്രിയാംതഃകരണപ്രധാനവിഷയാത്മകമ് അപരം ബ്രഹ്മ നിര്ദിഷ്ടം പരം ബ്രഹ്മ ചിദാത്മകമ്

ഭൂതങ്ങള്‍, ഇന്ദ്രിയങ്ങള്‍, അന്തഃക്കരണം, പ്രകൃതി, വിഷയം എന്നിവയാല്‍ രൂപംകൊള്ളുന്നതാണ് താഴ്ന്ന ബ്രഹ്മം എന്നു പറയപ്പെടുന്നത്; ചൈതന്യസ്വഭാവമുള്ളതാണ് പരബ്രഹ്മം.

ബൃഹത്ത്വാദ്ബൃഹണത്വാദ്വാ ബ്രഹ്മ ചേത്യഭിധീയതേ ഉഭേ തേ ബ്രഹ്മണോ രൂപേ ബ്രഹ്മണോ ഽധിപതേഃ പ്രഭോഃ വിദ്യാ ഽവിദ്യാസ്വരൂപീതി കൈശ്ചിദീശോ നിഗദ്യതേ

വലിയതായതിനാലോ വളര്‍ത്തുന്നതുകൊണ്ടോ ബ്രഹ്മം എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഈ രണ്ടും ബ്രഹ്മദേവന്റെ രൂപങ്ങളാണ്. ചിലര്‍ അവനെ ജ്ഞാനവും അജ്ഞാനവും ആയ രൂപം എന്നു പറയുന്നു.

വിദ്യാം തു ചേതനാം പ്രാഹുസ്തഥാവിദ്യാമചേതനാമ് വിദ്യാ ഽവിദ്യാത്മകം ചൈവ വിശ്വം വിശ്വഗുരോര്വിഭോഃ

ജ്ഞാനം ചൈതന്യമാണ് എന്നും അജ്ഞാനം ജഡമാണ് എന്നും പറയുന്നു. ഈ മുഴുവന്‍ ലോകം പരമഗുരുവിന്റെ ജ്ഞാനവും അജ്ഞാനവും ചേര്‍ന്നതാണ്.

രൂപമേവ ന സംദേഹോ വിശ്വം തസ്യ വശേ യതഃ ഭ്രാംതിര്വിദ്യാ പരാ ചേതി ശാര്വം രൂപം പരം വിദുഃ

ലോകം അവന്റെ തന്നെ രൂപമാണെന്ന് സംശയമില്ല, കാരണം അതെല്ലാം അവന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്. മായയെ ജ്ഞാനം എന്നും ശിവന്റെ പരമരൂപം ഏറ്റവും ഉന്നതമായതാണെന്നും ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.

അയഥാബുദ്ധിരര്ഥേഷു ബഹുധാ ഭ്രാംതിരുച്യതേ യഥാര്ഥാകാരസംവിത്തിര്വിദ്യേതി പരികീര്ത്യതേ

വസ്തുക്കളെ തെറ്റായി പലവിധം മനസ്സിലാക്കുന്നതാണ് മായ. വസ്തുക്കളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം തിരിച്ചറിയുന്നതാണ് ജ്ഞാനം എന്ന് പറയുന്നു.

വികല്പരഹിതം തത്ത്വം പരമിത്യഭിധീയതേ വൈപരീത്യാദസച്ഛബ്ദഃ കഥ്യതേ വേദവാദിഭിഃ

വ്യത്യാസങ്ങളില്ലാത്ത സത്യം തന്നെയാണ് പരമം എന്ന് പറയുന്നു. അതിന്റെ വിപരീതം യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തത് 'അസത്' എന്ന് വേദവേദികൾ പറയുന്നു.

തയോഃ പതിത്വാത്തു ശിവഃ സദസത്പതിരുച്യതേ ക്ഷരാക്ഷരാത്മകം പ്രാഹുഃ ക്ഷരാക്ഷരപരം പരേ

ഇരുടേയും അധിപനാണ് ശിവൻ, അതുകൊണ്ട് സത്-അസത് പതി എന്നാണവനെ വിളിക്കുന്നത്. perish-ഉം imperish-ഉം ആയതും അതിനപ്പുറത്തുള്ളതുമാണ് ശിവൻ എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.

ക്ഷരസ്സര്വാണി ഭൂതാനി കൂടസ്ഥോ ഽക്ഷര ഉച്യതേ ഉഭേ തേ പരമേശസ്യ രൂപേ തസ്യ വശേ യതഃ

എല്ലാ ജീവികളും നശ്വരമാണ്; നശിക്കാത്തത് മാറ്റമില്ലാത്തതാണെന്ന് പറയുന്നു. ഈ രണ്ടും പരമേശ്വരന്റെ രൂപങ്ങളാണ്, അവന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്.

തയോഃ പരഃ ശിവഃ ശാംതഃ ക്ഷരാക്ഷരാപരസ്സ്മൃതഃ സമഷ്ടിവ്യഷ്ഠിരൂപം ച സമഷ്ടിവ്യഷ്ടികാരണമ്

ഈ രണ്ടിനും അതീതനായി ശാന്തനും പരമനുമായ ശിവനാണ് പരമം എന്ന് പറയുന്നു. അവൻ സമഷ്ടിയും വ്യഷ്ടിയും, അതിന്റെ കാരണവും തന്നെയാണ്.

വദംതി മുനയഃ കേചിച്ഛിവം പരമകാരണമ് സമഷ്ടിമാഹുരവ്യക്തം വ്യഷ്ടിം വ്യക്തം തഥൈവ ച

ചില മുനികൾ ശിവനെയാണ് പരമകാരണം എന്ന് പറയുന്നു. അവര്‍ സമഷ്ടിയെ അവ്യക്തം എന്നും വ്യഷ്ടിയെ വ്യക്തം എന്നും വിളിക്കുന്നു.

തേ രൂപേ പരമേശസ്യ തദിച്ഛായാഃ പ്രവര്തനാത് തയോഃ കാരണഭാവേന ശിവം പരമകാരണമ്

പരമേശ്വരന്റെ ഇച്ഛയാൽ ഈ രണ്ട് രൂപങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അവ രണ്ടും കാരണങ്ങളായതിനാൽ ശിവനാണ് പരമകാരണം.

കാരണാര്ഥവിദഃ പ്രാഹുഃ സമഷ്ടിവ്യഷ്ടികാരണമ് ജാതിവ്യക്തിസ്വരൂപീതി കഥ്യതേ കൈശ്ചിദീശ്വരഃ

കാരണം എന്നതിന്റെ അർത്ഥം അറിയുന്നവർ അവൻ സമഷ്ടി-വ്യഷ്ടികളുടെ കാരണമാണെന്ന് പറയുന്നു. ചിലർ ഈശ്വരനെ ജാതിയും വ്യക്തിയും എന്ന സാരമായാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.

യാ പിംഡേപ്യനുവര്തേത സാ ജാതിരിതി കഥ്യതേ വ്യക്തിര്വ്യാവൃത്തിരൂപം തം പിണ്ഡജാതേഃ സമാശ്രയമ്

പിണ്ഡങ്ങളിൽ തുടർച്ചയായി നിലനിൽക്കുന്നതിനെ ജാതി എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. വ്യക്തി എന്നത് വ്യത്യസ്തമായ രൂപവും പിണ്ഡത്തിന്റെയും ജാതിയുടെയും ആധാരവുമാണ്.

ജാതയോ വ്യക്തയശ്ചൈവ തദാജ്ഞാപരിപാലിതാഃ യതസ്തതോ മഹാദേവോ ജാതിവ്യക്തിവപുഃ സ്മൃതഃ

ജാതികളും വ്യക്തികളും അവന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ മഹാദേവൻ ജാതി-വ്യക്തികളുടെ സാക്ഷാൽ സ്വരൂപം എന്നാണു ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.

പ്രധാനപുരുഷവ്യക്തകാലാത്മാ കഥ്യതേ ശിവഃ പ്രധാനം പ്രകൃതിം പ്രാഹുഃക്ഷേത്രജ്ഞം പുരുഷം തഥാ

പ്രധാനവും പുരുഷനും വ്യക്തവും കാലവും എന്നിങ്ങനെ ശിവനെ വിവരണം ചെയ്യുന്നു. പ്രധാനം എന്നത് പ്രകൃതിയാണെന്നും, പുരുഷൻ എന്നത് ക്ഷേത്രജ്ഞനാണെന്നും പറയുന്നു.

ത്രയോവിംശതിതത്ത്വാനി വ്യക്തമാഹുര്മനീഷിണഃ കാലഃ കാര്യപ്രപഞ്ചസ്യ പരിണാമൈകകാരണമ്

മനുഷ്യർ പറയുന്നു, വ്യക്തം ഇരുപത്തിമൂന്ന് തത്ത്വങ്ങളാൽ രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കാലം പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ലോകം മാറ്റപ്പെടുന്നതിനുള്ള ഏക കാരണം തന്നെയാണ്.

ഏഷാമീശോ ഽധിപോ ധാതാ പ്രവര്തകനിവര്തകഃ ആവിര്ഭാവതിരോഭാവഹേതുരേകഃ സ്വരാഡജഃ

അവൻ ഈ എല്ലാറ്റിനും ഈശ്വരനും അധിപനും സൃഷ്ടാവും ആരംഭിപ്പിക്കുന്നവനും അവസാനിപ്പിക്കുന്നവനും ആകുന്നു. പ്രത്യക്ഷതക്കും അപ്രത്യക്ഷതക്കും ഒരേ കാരണം, സ്വയം ഭരണാധികാരി, ജനനം ഇല്ലാത്തവൻ.

തസ്മാത്പ്രധാനപുരുഷവ്യക്തകാലസ്വരൂപവാന് ഹേതുര്നേതാധിപസ്തേഷാം ധാതാ ചോക്താ മഹേശ്വരഃ

അതിനാൽ, പ്രധാനം, പുരുഷൻ, വ്യക്തം, കാലം എന്നിങ്ങനെയുള്ള സ്വഭാവം ഉള്ളവൻ ഇവയുടെ കാരണം, അധിപൻ, സൃഷ്ടാവൻ എന്നും മഹേശ്വരൻ എന്നും പറയുന്നു.

വിരാഡ്ഢിരണ്യഗര്ഭാത്മാ കൈശ്ചിദീശോ നിഗദ്യതേ ഹിരണ്യഗര്ഭോ ലോകാനാം ഹേതുര്വിശ്വാത്മകോ വിരാട്

ചിലർ ആ ഈശ്വരനെ വിരാട്, ഹിരണ്യഗർഭൻ എന്ന ആത്മാവായും പറയുന്നു. ഹിരണ്യഗർഭൻ ലോകങ്ങളുടെ കാരണം, വിരാട് വിശ്വത്തിന്റെ ആത്മാവാണ്.

അംതര്യാമീ പരശ്ചേതി കഥ്യതേ കവിഭിശ്ശിവഃ പ്രാജ്ഞസ്തൈജസവിശ്വാത്മേത്യപരേ സംപ്രചക്ഷതേ

കവികൾ ശിവനെ അന്തർയാമിയും പരമാവതാരവുമെന്നു പറയുന്നു. മറ്റുള്ളവർ അവനെ ബുദ്ധിയുടെ, പ്രകാശത്തിന്റെ, വിശ്വത്തിന്റെ ആത്മാവെന്നു വിളിക്കുന്നു.

തുരീയമപരേ പ്രാഹുഃ സൌമ്യമേവ പരേ വിദുഃ മാതാ മാനം ച മേയം ച മതിം ചാഹുരഥാപരേ

ചിലർ അവനെ നാലാമത്തെ അവസ്ഥയെന്നു പറയുന്നു; മറ്റുള്ളവർ അവനെ സൗമ്യൻ എന്നു അറിയുന്നു; മറ്റൊരുവർ അമ്മ, അളവ്, അളക്കപ്പെട്ടത്, ബുദ്ധി എന്നിങ്ങനെയും വിളിക്കുന്നു.

കര്താ ക്രിയാ ച കാര്യം ച കരണം കാരണം പരേ ജാഗ്രത്സ്വപ്നസുഷുപ്ത്യാത്മേത്യപരേ സംപ്രചക്ഷതേ

ചിലർ അവനെ കർത്താവും, പ്രവർത്തിയും, ഫലവും, ഉപകരണവും, കാരണവും എന്നിങ്ങനെയും പറയുന്നു; മറ്റുള്ളവർ അവനെ ജാഗ്രത, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്നീ അവസ്ഥകളുടെ ആത്മാവെന്നു വിളിക്കുന്നു.

തുരീയമപരേ പ്രാഹുസ്തുര്യാതീതമിതീതരേ തമാഹുര്വിഗുണം കേചിദ്ഗുണവന്തം പരേ വിദുഃ

ചിലർ അവനെ നാലാമത്തെ അവസ്ഥയെന്നു വിളിക്കുന്നു, മറ്റുള്ളവർ അതിനപ്പുറമായവൻ എന്നു പറയുന്നു; ചിലർ അവനെ ഗുണങ്ങളില്ലാത്തവൻ എന്നു പറയുന്നു, മറ്റുള്ളവർ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവൻ എന്നു അറിയുന്നു.

കേചിത്സംസാരിണം പ്രാഹുസ്തമസംസാരിണം പരേ സ്വതംത്രമപരേ പ്രാഹുരസ്വതംത്രം പരേ വിദുഃ

ചിലർ അവനെ സംസാരത്തിൽ കുടുങ്ങിയവൻ എന്നു പറയുന്നു, മറ്റുള്ളവർ സംസാരത്തിൽ കുടുങ്ങാത്തവൻ എന്നു പറയുന്നു; ചിലർ സ്വതന്ത്രൻ എന്നു പറയുന്നു, മറ്റുള്ളവർ സ്വതന്ത്രനല്ല എന്നു അറിയുന്നു.

ഘോരമിത്യപരേ പ്രാഹുഃ സൌമ്യമേവ പരേ വിദുഃ രാഗവംതം പരേ പ്രാഹുര്വീതരാഗം തഥാ പരേ

ചിലർ അവനെ ഭയങ്കരൻ എന്നു പറയുന്നു, മറ്റുള്ളവർ സൗമ്യൻ എന്നു അറിയുന്നു; ചിലർ ആസക്തിയുള്ളവൻ എന്നു പറയുന്നു, മറ്റുള്ളവർ ആസക്തിയില്ലാത്തവൻ എന്നു പറയുന്നു.

നിഷ്ക്രിയം ച പരേ പ്രാഹുഃ സക്രിയം ചേതരേ ജനാഃ നിരിംദ്രിയം പരേ പ്രാഹുഃ സേംദ്രിയം ച തഥാപരേ

ചിലർ അവനെ പ്രവർത്തനമില്ലാത്തവൻ എന്നു പറയുന്നു, മറ്റുള്ളവർ പ്രവർത്തനമുള്ളവൻ എന്നു പറയുന്നു; ചിലർ അവനെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളില്ലാത്തവൻ എന്നു പറയുന്നു, മറ്റുള്ളവർ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുള്ളവൻ എന്നും പറയുന്നു.