ശിവപുരാണമ്

രുചിര്ഭവോ ഭവാനീ ച ബുധൈരാകൂതിരുച്യതേ ഭൃഗുര്ഭഗാക്ഷിഹാ ദേവഃ ഖ്യാതിസ്ത്രിനയനപ്രിയാ

രുചി ഭവൻ, ഭവാനി ബുദ്ധിമാന്മാർ ആകൂതി എന്നു വിളിക്കുന്നു; ഭൃഗു ഭാഗാക്ഷിഹാ ദേവൻ, ഖ്യാതി ത്രിനയനപ്രിയ.

മരീചിഭഗവാന്രുദ്രഃ സംഭൂതിശ്ശര്വവല്ലഭാ ഗംഗാധരോ ഽംഗിരാ ജ്ഞേയഃ സ്മൃതിഃ സാക്ഷാദുമാ സ്മൃതാ

മരീചി ഭാഗവാൻ രുദ്രൻ, സംഭൂതി ശർവ്വവല്ലഭ; ഗംഗാധരൻ അംഗിരാസ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു, സ്മൃതി ഉമാ എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.

പുലസ്ത്യഃ ശശഭൃന്മൌലിഃ പ്രീതിഃ കാംതാ പിനാകിനഃ പുലഹസ്ത്രിപുരധ്വംസീ തത്പ്രിയാ തു ശിവപ്രിയാ

പുലസ്ത്യൻ ശശഭൃത്മൗലി, പ്രീതി പിനാകിയുടെ പ്രിയ; പുലഹൻ ത്രിപുരനാശകൻ, അവന്റെ പ്രിയ ശിവപ്രിയ.

ക്രതുധ്വംസീ ക്രതുഃ പ്രോക്തഃ സംനതിര്ദയിതാ വിഭോഃ ത്രിനേത്രോ ഽത്രിരുമാ സാക്ഷാദനസൂയാ സ്മൃതാ ബുധൈഃ

യാഗങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനെയാണ് യാഗം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്; ഭക്തിയാണ് പ്രഭുവിന് ഏറ്റവും പ്രിയം; മൂന്നുകണ്ണുള്ളവൻ ഇവിടെ അങ്ങനെ അല്ല; ഉമാദേവിയെ ജ്ഞാനികൾ അനസൂയ എന്ന പേരിൽ ഓർക്കുന്നു.

കശ്യപഃ കാലഹാ ദേവോ ദേവമാതാ മഹേശ്വരീ വസിഷ്ഠോ മന്മഥാരാതിര്ദേവീ സാക്ഷാദരുംധതീ

കശ്യപൻ കാലഹരണനായ ദേവനാണ്; ദേവമാതാവ് മഹേശ്വരിയാണ്; വസിഷ്ഠൻ മന്മഥന്റെ ശത്രുവാണ്; ദേവി അരുന്ധതിയാണെന്ന് സത്യമായും പറയുന്നു.

ശംകരഃ പുരുഷാസ്സര്വേ സ്ത്രിയസ്സര്വാ മഹേശ്വരീ സര്വേ സ്ത്രീപുരുഷാസ്തസ്മാത്തയോരേവ വിഭൂതയഃ

ശംകരൻ എല്ലാ പുരുഷന്മാരും ആകുന്നു; എല്ലാ സ്ത്രീകളും മഹേശ്വരിയാണ്; അതിനാൽ എല്ലാ സ്ത്രീപുരുഷന്മാരും അവരുടേതായ പ്രകടനങ്ങളാണ്.

വിഷയീ ഭഗവാനീശോ വിഷയഃ പരമേശ്വരീ ശ്രാവ്യം സര്വമുമാരൂപം ശ്രോതാ ശൂലവരായുധഃ

ഭഗവാൻ ആസ്വാദകനാണ്; പരമേശ്വരി ആസ്വാദ്യമായത്; കേൾക്കേണ്ടതെല്ലാം ഉമയുടെ രൂപമാണ്; കേൾക്കുന്നവൻ ത്രിശൂലധാരിയാണ്.

പ്രഷ്ടവ്യം വസ്തുജാതം തു ധത്തേ ശംകരവല്ലഭാ പ്രഷ്ടാ സ ഏവ വിശ്വാത്മാ ബാലചന്ദ്രാവതംസകഃ

ചോദിക്കേണ്ടതെല്ലാം ശംകരന്റെ പ്രിയയായവൾ കൈവശം വയ്ക്കുന്നു; ചോദിക്കുന്നവൻ ചന്ദ്രക്കല അലങ്കരിച്ച സർവ്വാത്മാവാണ്.

ദ്രഷ്ടവ്യം വസ്തുരൂപം തു ബിഭര്തി വക്തവല്ലഭാ ദ്രഷ്ടാ വിശ്വേശ്വരോ ദേവഃ ശശിഖംഡശിഖാമണിഃ

കാണേണ്ടതെല്ലാം സംസാരിക്കുന്നവന്റെ പ്രിയയായവൾ വഹിക്കുന്നു; കാണുന്നവൻ വിശ്വേശ്വരനായ ദേവൻ, ശശിഖണ്ഡം ധരിച്ചവൻ.

രസജാതം മഹാദേവീ ദേവോ രസയിതാ ശിവഃ പ്രേയജാതം ച ഗിരിജാ പ്രേയാംശ്ചൈവ ഗരാശനഃ

രുചിയുടെ സാരം മഹാദേവിയാണ്; രുചി അനുഭവിക്കുന്നവൻ ശിവൻ; സ്നേഹത്തിന്റെ സാരം ഗിരിജയാണ്; സ്നേഹഭോജകൻ ഗിരിശനാണ്.

മംതവ്യവസ്തുതാം ധത്തേ സദാ ദേവീ മഹേശ്വരീ മംതാ സ ഏവ വിശ്വാത്മാ മഹാദേവോ മഹേശ്വരഃ

ചിന്തിക്കപ്പെടുന്ന അവസ്ഥയെ മഹേശ്വരി ദേവി എപ്പോഴും വഹിക്കുന്നു; ചിന്തിക്കുന്നവൻ സർവ്വാത്മാവായ മഹാദേവൻ തന്നെയാണ്.

ബോദ്ധവ്യവസ്തുരൂപം തു ബിഭര്തി ഭവവല്ലഭാ ദേവസ്സ ഏവ ഭഗവാന്ബോദ്ധാ മുഗ്ധേന്ദുശേഖരഃ

ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്ന അവസ്ഥ ഭവന്റെ പ്രിയയായവൾ വഹിക്കുന്നു; അറിവുള്ളവൻ ചന്ദ്രക്കല അലങ്കരിച്ച ഭഗവാനാണ്.

പ്രാണഃ പിനാകീ സര്വേഷാം പ്രാണിനാം ഭഗവാന്പ്രഭുഃ പ്രാണസ്ഥിതിസ്തു സര്വേഷാമംബികാ ചാംബുരൂപിണീ

എല്ലാവരുടെയും പ്രാണൻ പിനാകധാരിയാണ്; പ്രാണത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന അവസ്ഥ അംബിക, ജലസദൃശമായവൾ, എല്ലാവർക്കും.

ബിഭര്തി ക്ഷേത്രതാം ദേവീ ത്രിപുരാംതകവല്ലഭാ ക്ഷേത്രജ്ഞത്വം തദാ ധത്തേ ഭഗവാനംതകാംതകഃ

ത്രിപുരാന്തകന്റെ പ്രിയയായ ദേവി ഭൂമിയായ അവസ്ഥ വഹിക്കുന്നു; മരണത്തെ നശിപ്പിക്കുന്ന ഭഗവാൻ ഭൂമിജ്ഞനായ അവസ്ഥ വഹിക്കുന്നു.

അഹഃ ശൂലായുധോ ദേവഃ ശൂലപാണിപ്രിയാ നിശാ ആകാശഃ ശംകരോ ദേവഃ പൃഥിവീ ശംകരപ്രിയാ

പകൽ ത്രിശൂലായുധം ധരിച്ച ദേവനാണ്; രാത്രി ത്രിശൂലധാരിയുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ്; ആകാശം ശംകരദേവനാണ്; ഭൂമി ശംകരന്റെ പ്രിയയാണ്.

സമുദ്രോ ഭഗവാനീശോ വേലാ ശൈലേന്ദ്രകന്യകാ വൃക്ഷോ വൃഷധ്വജോ ദേവോ ലതാ വിശ്വേശ്വരപ്രിയാ

സമുദ്രം ഭഗവാനായ ഈശ്വരനാണ്; തീരം പർവതരാജകുമാരിയാണ്; വൃക്ഷം വൃഷധ്വജനായ ദേവനാണ്; ലത വിശ്വേശ്വരന്റെ പ്രിയയാണ്.

പുംല്ലിംഗമഖിലം ധത്തേ ഭഗവാന്പുരശാസനഃ സ്ത്രിലിംഗം ചാഖിലം ധത്തേ ദേവീ ദേവമനോരമാ

പുരശാസകൻ ഭഗവാൻ എല്ലാ പുരുഷലിംഗങ്ങളെയും വഹിക്കുന്നു; ദേവമനോഹരിയായ ദേവി എല്ലാ സ്ത്രീലിംഗങ്ങളെയും വഹിക്കുന്നു.

ശബ്ദജാലമശേഷം തു ധത്തേ സര്വസ്യ വല്ലഭാ അര്ഥസ്വരൂപമഖിലം ധത്തേ മുഗ്ധേന്ദുശേഖരഃ

എല്ലാവരുടെയും പ്രിയയായ ദേവി എല്ലാ ശബ്ദജാലവും വഹിക്കുന്നു; മൃദുലചന്ദ്രക്കല അലങ്കരിച്ച ഭഗവാൻ അർത്ഥത്തിന്റെ സാരമാകെ വഹിക്കുന്നു.

യസ്യ യസ്യ പദാര്ഥസ്യ യാ യാ ശക്തിരുദാഹൃതാ സാ സാ വിശ്വേശ്വരീ ദേവീ സ സ സര്വോ മഹേശ്വരഃ

ഏത് വസ്തുവിന് ഏത് ശക്തി പറയപ്പെടുന്നുവോ, അതാണ് വിശ്വേശ്വരി ദേവി; അതാണ് സർവ്വമായ മഹേശ്വരൻ.

യത്പരം യത്പവിത്രം ച യത്പുണ്യം യച്ച മംഗലമ് തത്തദാഹ മഹാഭാഗാസ്തയോസ്തേജോവിജൃംഭിതമ്

ഏത് ഉത്തമം, ഏത് വിശുദ്ധം, ഏത് പുണ്യം, ഏത് മംഗളമോ, അതെല്ലാം മഹാഭാഗന്മാർ പറയുന്നു: അവരുടേതായ തേജസ്സിന്റെ വികാസമാണ്.

യഥാ ദീപസ്യ ദീപ്തസ്യ ശിഖാ ദീപയതേ ഗൃഹമ് തഥാ തേജസ്തയോരേതദ്വ്യാപ്യ ദീപയതേ ജഗത്

ദീപത്തിന്റെ ജ്വാല ഒരു വീട് പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ഇവരുടേതായ തേജസ് ലോകം മുഴുവൻ വ്യാപിച്ച് പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു.

തൃണാദിശിവമൂര്ത്യംതം വിശ്വഖ്യാതിശയക്രമഃ സന്നികര്ഷക്രമവശാത്തയോരിതി പരാ ശ്രുതിഃ

പുല്ല് മുതലായവയില്‍ നിന്ന് ശിവന്റെ രൂപം വരെ, ഈ ലോകത്തിലെ അതിശയമായ പ്രകടനക്രമം, അവ രണ്ടിന്റെയും അടുത്തുള്ള ബന്ധം അനുസരിച്ചാണ് ഉണ്ടാകുന്നത് എന്നു പരമോന്നത വേദം പറയുന്നു.

സര്വാകാരാത്മകാവേതൌ സര്വശ്രേയോവിധായിനൌ പൂജനീയൌ നമസ്കാര്യൌ ചിംതനീയൌ ച സര്വദാ

ഈ രണ്ടും എല്ലായിടത്തും രൂപം സ്വീകരിക്കുകയും എല്ലാ മംഗളവും നല്‍കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവയെ എപ്പോഴും ആരാധിക്കണം, വന്ദിക്കണം, ധ്യാനിക്കണം.

യഥാപ്രജ്ഞമിദം കൃഷ്ണ യാഥാത്മ്യം പരമേശയോഃ കഥിതം ഹി മയാ തേ ഽദ്യ ന തു താവദിയത്തയാ

കൃഷ്ണാ, എന്റെ ബുദ്ധിക്ക് അനുസരിച്ച് ഇന്ന് ഞാന്‍ നിന്നോട് പരമേശ്വരന്മാരുടെ യഥാര്‍ത്ഥ സ്വഭാവം പറഞ്ഞു. എന്നാല്‍ അതിന്റെ പൂര്‍ണ്ണത്വം ഇതുവരെ പറഞ്ഞിട്ടില്ല.

തത്കഥം ശക്യതേ വക്തും യാഥാത്മ്യം പരമേശയോഃ മഹതാമപി സര്വേഷാം മനസോ ഽപി ബഹിര്ഗതമ്

പരമേശ്വരന്മാരുടെ യഥാര്‍ത്ഥ സ്വഭാവം എങ്ങനെ വാക്കിലൂടെ പറയാന്‍ കഴിയും? അത് മഹാന്മാരുടെ മനസ്സിനും അതീതമാണ്.

അംതര്ഗതമനന്യാനാമീശ്വരാര്പിതചേതസാമ് അന്യേഷാം ബുദ്ധ്യനാരൂഢമാരൂഢം ച യഥൈവ തത്

ഇശ്വരന്‍ മാത്രം ചിന്തിക്കുന്നവരുടെ മനസ്സില്‍ അത് അന്തര്‍മുഖമായി നിലകൊള്ളുന്നു. മറ്റ് എല്ലാവരുടെയും ബുദ്ധിയില്‍ അത് ഉറപ്പുള്ളതല്ല, അല്ലെങ്കില്‍ അതതു വിധം മാത്രം.

യേയമുക്താ വിഭൂതിര്വൈ പ്രാകൃതീ സാ പരാ മതാ അപ്രാകൃതാം പരാമന്യാം ഗുഹ്യാം ഗുഹ്യവിദോ വിദുഃ

ഇവിടെ മുമ്പ് പറഞ്ഞ ഈ മഹത്വം പ്രകൃതിയിലേതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. രഹസ്യത്തെ അറിയുന്നവര്‍ മറ്റൊരു പരമമായ, അപ്രകൃതമായ, മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന മഹത്വം അറിയുന്നു.

യതോ വാചോ നിവര്തംതേ മനസാ ചേന്ദ്രിയൈസ്സഹ അപ്രാകൃതീ പരാ ചൈഷാ വിഭൂതിഃ പാരമേശ്വരീ

വാക്കുകളും, മനസ്സും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളും എത്തിപ്പെടാന്‍ കഴിയാതെ തിരിച്ചു പോകുന്നിടത്താണ് ആ പരമമായ അപ്രകൃതമായ പരമേശ്വരന്റെ മഹത്വം.

സൈവേഹ പരമം ധാമ സൈവേഹ പരമാ ഗതിഃ സൈവേഹ പരമാ കാഷ്ഠാ വിഭൂതിഃ പരമേഷ്ഠിനഃ

അത് തന്നെയാണ് ഇവിടെ പരമമായ വാസസ്ഥലം, അതാണ് പരമമായ ലക്ഷ്യം, അതാണ് പരമമായ പരിധി—പരമേശ്വരന്റെ മഹത്വം.