ശിവപുരാണമ്

ശിവസ്സദാശിവഃ പ്രോക്തഃ ശിവാ സാ ച മനോന്മനീ ശിവോ മഹേശ്വരോ ജ്ഞേയഃ ശിവാ മായേതി കഥ്യതേ

ശിവനെ സദാശിവൻ എന്നും അവളെ മനോന്മനി എന്നും പറയുന്നു; ശിവൻ മഹേശ്വരൻ എന്നും ശിവയെ മായ എന്നും വിളിക്കുന്നു.

പുരുഷഃ പരമേശാനഃ പ്രകൃതിഃ പരമേശ്വരീ രുദ്രോ മഹേശ്വരസ്സാക്ഷാദ്രുദ്രാണീ രുദ്രവല്ലഭാ

പുരുഷൻ പരമേശ്വരൻ, പ്രകൃതി പരമേശ്വരി; രുദ്രൻ മഹേശ്വരൻ തന്നെയാണ്, രുദ്രാണി രുദ്രന്റെ പ്രിയയാണ്.

വിഷ്ണുര്വിശ്വേശ്വരോ ദേവോ ലക്ഷ്മീര്വിശ്വേശ്വരപ്രിയാ ബ്രഹ്മാ ശിവോ യദാ സ്രഷ്ടാ ബ്രഹ്മാണീ ബ്രഹ്മണഃ പ്രിയാ

വിഷ്ണു വിശ്വേശ്വരൻ, ലക്ഷ്മി വിശ്വേശ്വരന്റെ പ്രിയ; ബ്രഹ്മാവ് സ്രഷ്ടാവായപ്പോൾ ശിവൻ ബ്രഹ്മാവാണ്, ബ്രഹ്മാണി ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രിയയാണ്.

ഭാസ്കരോ ഭഗവാഞ്ഛംഭുഃ പ്രഭാ ഭഗവതീ ശിവാ മഹേംദ്രോ മന്മഥാരാതിഃ ശചീ ശൈലേന്ദ്രകന്യകാ

ഭാസ്കരൻ ഭാഗ്യവാൻ ശംഭു, അവന്റെ പ്രകാശം ഭാഗ്യവതി ശിവ; മഹേന്ദ്രൻ മന്മഥാരാതി, ശചി ശൈലേന്ദ്രകുമാരി.

ജാതവേദാ മഹാദേവഃ സ്വാഹാ ശര്വാര്ധദേഹിനീ യമസ്ത്രിയംബകോ ദേവസ്തത്പ്രിയാ ഗിരികന്യകാ

ജാതവേദസ് മഹാദേവൻ, സ്വാഹ ശർവ്വന്റെ അർദ്ധദേഹിനി; യമൻ ത്രിയംബകൻ ദേവൻ, അവന്റെ പ്രിയ ഗിരികുമാരി.

നിരൃതിര്ഭഗവാനീശോ നൈരൃതീ നഗനംദനീ വരുണോ ഭഗവാന്രുദ്രോ വാരുണീ ഭൂധരാത്മജാ

നിരൃതി ഭാഗവാൻ ഈശൻ, നായൃതി പർവ്വതപുത്രി; വരുണൻ ഭാഗവാൻ രുദ്രൻ, വാർുണി ഭൂധരാത്മജ.

ബാലേംദുശേഖരോ വായുഃ ശിവാ ശിവമനോഹരാ യക്ഷോ യജ്ഞശിരോഹര്താ ഋദ്ധിര്ഹിമഗിരീന്ദ്രജാ

ബാലചന്ദ്രശേഖരൻ വായു, ശിവ ശിവമനോഹര; യക്ഷൻ യജ്ഞശിരഃഹർത്താവ്, ഋദ്ധി ഹിമഗിരീന്ദ്രജ.

ചംദ്രാര്ധശേഖരശ്ചംദ്രോ രോഹിണീ രുദ്രവല്ലഭാ ഈശാനഃ പരമേശാനസ്തദാര്യാ പരമേശ്വരീ

ചന്ദ്രാർദ്ധശേഖരൻ ചന്ദ്രൻ, രോഹിണി രുദ്രന്റെ പ്രിയ; ഈശാനൻ പരമേശ്വരൻ, അവന്റെ ആര്യ പരമേശ്വരി.

അനംതവലയോ ഽനംതോ ഹ്യനംതാനംതവല്ലഭാ കാലാഗ്നിരുദ്രഃ കാലാരിഃ കാലീ കാലാംതകപ്രിയാ

അനന്തവലയധാരി അനന്തൻ, അനന്തയുടെ പ്രിയ അനന്ത; കാലാഗ്നിരുദ്രൻ കാലാരിച്, കാളി കാലാന്തകപ്രിയ.

പുരുഷാഖ്യോ മനുശ്ശംഭുഃ ശതരൂപാ ശിവപ്രിയാ ദക്ഷസ്സാക്ഷാന്മഹാദേവഃ പ്രസൂതിഃ പരമേശ്വരീ

പുരുഷ എന്നറിയപ്പെടുന്നവൻ മനു ശംഭു; ശതരൂപ ശിവപ്രിയ; ദക്ഷൻ മഹാദേവൻ തന്നെയാണ്, പ്രസൂതി പരമേശ്വരി.

രുചിര്ഭവോ ഭവാനീ ച ബുധൈരാകൂതിരുച്യതേ ഭൃഗുര്ഭഗാക്ഷിഹാ ദേവഃ ഖ്യാതിസ്ത്രിനയനപ്രിയാ

രുചി ഭവൻ, ഭവാനി ബുദ്ധിമാന്മാർ ആകൂതി എന്നു വിളിക്കുന്നു; ഭൃഗു ഭാഗാക്ഷിഹാ ദേവൻ, ഖ്യാതി ത്രിനയനപ്രിയ.

മരീചിഭഗവാന്രുദ്രഃ സംഭൂതിശ്ശര്വവല്ലഭാ ഗംഗാധരോ ഽംഗിരാ ജ്ഞേയഃ സ്മൃതിഃ സാക്ഷാദുമാ സ്മൃതാ

മരീചി ഭാഗവാൻ രുദ്രൻ, സംഭൂതി ശർവ്വവല്ലഭ; ഗംഗാധരൻ അംഗിരാസ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു, സ്മൃതി ഉമാ എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.

പുലസ്ത്യഃ ശശഭൃന്മൌലിഃ പ്രീതിഃ കാംതാ പിനാകിനഃ പുലഹസ്ത്രിപുരധ്വംസീ തത്പ്രിയാ തു ശിവപ്രിയാ

പുലസ്ത്യൻ ശശഭൃത്മൗലി, പ്രീതി പിനാകിയുടെ പ്രിയ; പുലഹൻ ത്രിപുരനാശകൻ, അവന്റെ പ്രിയ ശിവപ്രിയ.

ക്രതുധ്വംസീ ക്രതുഃ പ്രോക്തഃ സംനതിര്ദയിതാ വിഭോഃ ത്രിനേത്രോ ഽത്രിരുമാ സാക്ഷാദനസൂയാ സ്മൃതാ ബുധൈഃ

യാഗങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനെയാണ് യാഗം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്; ഭക്തിയാണ് പ്രഭുവിന് ഏറ്റവും പ്രിയം; മൂന്നുകണ്ണുള്ളവൻ ഇവിടെ അങ്ങനെ അല്ല; ഉമാദേവിയെ ജ്ഞാനികൾ അനസൂയ എന്ന പേരിൽ ഓർക്കുന്നു.

കശ്യപഃ കാലഹാ ദേവോ ദേവമാതാ മഹേശ്വരീ വസിഷ്ഠോ മന്മഥാരാതിര്ദേവീ സാക്ഷാദരുംധതീ

കശ്യപൻ കാലഹരണനായ ദേവനാണ്; ദേവമാതാവ് മഹേശ്വരിയാണ്; വസിഷ്ഠൻ മന്മഥന്റെ ശത്രുവാണ്; ദേവി അരുന്ധതിയാണെന്ന് സത്യമായും പറയുന്നു.

ശംകരഃ പുരുഷാസ്സര്വേ സ്ത്രിയസ്സര്വാ മഹേശ്വരീ സര്വേ സ്ത്രീപുരുഷാസ്തസ്മാത്തയോരേവ വിഭൂതയഃ

ശംകരൻ എല്ലാ പുരുഷന്മാരും ആകുന്നു; എല്ലാ സ്ത്രീകളും മഹേശ്വരിയാണ്; അതിനാൽ എല്ലാ സ്ത്രീപുരുഷന്മാരും അവരുടേതായ പ്രകടനങ്ങളാണ്.

വിഷയീ ഭഗവാനീശോ വിഷയഃ പരമേശ്വരീ ശ്രാവ്യം സര്വമുമാരൂപം ശ്രോതാ ശൂലവരായുധഃ

ഭഗവാൻ ആസ്വാദകനാണ്; പരമേശ്വരി ആസ്വാദ്യമായത്; കേൾക്കേണ്ടതെല്ലാം ഉമയുടെ രൂപമാണ്; കേൾക്കുന്നവൻ ത്രിശൂലധാരിയാണ്.

പ്രഷ്ടവ്യം വസ്തുജാതം തു ധത്തേ ശംകരവല്ലഭാ പ്രഷ്ടാ സ ഏവ വിശ്വാത്മാ ബാലചന്ദ്രാവതംസകഃ

ചോദിക്കേണ്ടതെല്ലാം ശംകരന്റെ പ്രിയയായവൾ കൈവശം വയ്ക്കുന്നു; ചോദിക്കുന്നവൻ ചന്ദ്രക്കല അലങ്കരിച്ച സർവ്വാത്മാവാണ്.

ദ്രഷ്ടവ്യം വസ്തുരൂപം തു ബിഭര്തി വക്തവല്ലഭാ ദ്രഷ്ടാ വിശ്വേശ്വരോ ദേവഃ ശശിഖംഡശിഖാമണിഃ

കാണേണ്ടതെല്ലാം സംസാരിക്കുന്നവന്റെ പ്രിയയായവൾ വഹിക്കുന്നു; കാണുന്നവൻ വിശ്വേശ്വരനായ ദേവൻ, ശശിഖണ്ഡം ധരിച്ചവൻ.

രസജാതം മഹാദേവീ ദേവോ രസയിതാ ശിവഃ പ്രേയജാതം ച ഗിരിജാ പ്രേയാംശ്ചൈവ ഗരാശനഃ

രുചിയുടെ സാരം മഹാദേവിയാണ്; രുചി അനുഭവിക്കുന്നവൻ ശിവൻ; സ്നേഹത്തിന്റെ സാരം ഗിരിജയാണ്; സ്നേഹഭോജകൻ ഗിരിശനാണ്.

മംതവ്യവസ്തുതാം ധത്തേ സദാ ദേവീ മഹേശ്വരീ മംതാ സ ഏവ വിശ്വാത്മാ മഹാദേവോ മഹേശ്വരഃ

ചിന്തിക്കപ്പെടുന്ന അവസ്ഥയെ മഹേശ്വരി ദേവി എപ്പോഴും വഹിക്കുന്നു; ചിന്തിക്കുന്നവൻ സർവ്വാത്മാവായ മഹാദേവൻ തന്നെയാണ്.

ബോദ്ധവ്യവസ്തുരൂപം തു ബിഭര്തി ഭവവല്ലഭാ ദേവസ്സ ഏവ ഭഗവാന്ബോദ്ധാ മുഗ്ധേന്ദുശേഖരഃ

ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്ന അവസ്ഥ ഭവന്റെ പ്രിയയായവൾ വഹിക്കുന്നു; അറിവുള്ളവൻ ചന്ദ്രക്കല അലങ്കരിച്ച ഭഗവാനാണ്.

പ്രാണഃ പിനാകീ സര്വേഷാം പ്രാണിനാം ഭഗവാന്പ്രഭുഃ പ്രാണസ്ഥിതിസ്തു സര്വേഷാമംബികാ ചാംബുരൂപിണീ

എല്ലാവരുടെയും പ്രാണൻ പിനാകധാരിയാണ്; പ്രാണത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന അവസ്ഥ അംബിക, ജലസദൃശമായവൾ, എല്ലാവർക്കും.

ബിഭര്തി ക്ഷേത്രതാം ദേവീ ത്രിപുരാംതകവല്ലഭാ ക്ഷേത്രജ്ഞത്വം തദാ ധത്തേ ഭഗവാനംതകാംതകഃ

ത്രിപുരാന്തകന്റെ പ്രിയയായ ദേവി ഭൂമിയായ അവസ്ഥ വഹിക്കുന്നു; മരണത്തെ നശിപ്പിക്കുന്ന ഭഗവാൻ ഭൂമിജ്ഞനായ അവസ്ഥ വഹിക്കുന്നു.

അഹഃ ശൂലായുധോ ദേവഃ ശൂലപാണിപ്രിയാ നിശാ ആകാശഃ ശംകരോ ദേവഃ പൃഥിവീ ശംകരപ്രിയാ

പകൽ ത്രിശൂലായുധം ധരിച്ച ദേവനാണ്; രാത്രി ത്രിശൂലധാരിയുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ്; ആകാശം ശംകരദേവനാണ്; ഭൂമി ശംകരന്റെ പ്രിയയാണ്.

സമുദ്രോ ഭഗവാനീശോ വേലാ ശൈലേന്ദ്രകന്യകാ വൃക്ഷോ വൃഷധ്വജോ ദേവോ ലതാ വിശ്വേശ്വരപ്രിയാ

സമുദ്രം ഭഗവാനായ ഈശ്വരനാണ്; തീരം പർവതരാജകുമാരിയാണ്; വൃക്ഷം വൃഷധ്വജനായ ദേവനാണ്; ലത വിശ്വേശ്വരന്റെ പ്രിയയാണ്.

പുംല്ലിംഗമഖിലം ധത്തേ ഭഗവാന്പുരശാസനഃ സ്ത്രിലിംഗം ചാഖിലം ധത്തേ ദേവീ ദേവമനോരമാ

പുരശാസകൻ ഭഗവാൻ എല്ലാ പുരുഷലിംഗങ്ങളെയും വഹിക്കുന്നു; ദേവമനോഹരിയായ ദേവി എല്ലാ സ്ത്രീലിംഗങ്ങളെയും വഹിക്കുന്നു.

ശബ്ദജാലമശേഷം തു ധത്തേ സര്വസ്യ വല്ലഭാ അര്ഥസ്വരൂപമഖിലം ധത്തേ മുഗ്ധേന്ദുശേഖരഃ

എല്ലാവരുടെയും പ്രിയയായ ദേവി എല്ലാ ശബ്ദജാലവും വഹിക്കുന്നു; മൃദുലചന്ദ്രക്കല അലങ്കരിച്ച ഭഗവാൻ അർത്ഥത്തിന്റെ സാരമാകെ വഹിക്കുന്നു.

യസ്യ യസ്യ പദാര്ഥസ്യ യാ യാ ശക്തിരുദാഹൃതാ സാ സാ വിശ്വേശ്വരീ ദേവീ സ സ സര്വോ മഹേശ്വരഃ

ഏത് വസ്തുവിന് ഏത് ശക്തി പറയപ്പെടുന്നുവോ, അതാണ് വിശ്വേശ്വരി ദേവി; അതാണ് സർവ്വമായ മഹേശ്വരൻ.