ശിവപുരാണമ്

ഉക്തം ഭഗവതാ വൃത്തമുപമന്യോര്മഹാത്മനഃ ക്ഷീരാര്ഥേനാപി തപസാ യത്പ്രാപ്തം പരമേശ്വരാത്

ഭഗവാൻ ഉപമന്യുവിന്റെ മഹാത്മാവിന്റെ കർമ്മങ്ങളും, തപസ്സിലൂടെ പരമേശ്വരനിൽ നിന്നു ലഭിച്ച പാൽ സംബന്ധിച്ച കാര്യങ്ങളും പറഞ്ഞു.

ദൃഷ്ടോ ഽസൌ വാസുദേവേന കൃഷ്ണേനാക്ലിഷ്ടകര്മണാ ധൌമ്യാഗ്രജസ്തതസ്തേന കൃത്വാ പാശുപതം വ്രതമ്

അകലങ്കമായ കര്‍മങ്ങളുള്ള കൃഷ്ണന്‍ വാസുദേവന്‍ അവനെ കണ്ടു. അതിനുശേഷം ധൗമ്യന്‍ മുന്നില്‍ നിന്നപ്പോള്‍ കൃഷ്ണന്‍ പാശുപത വ്രതം സ്വീകരിച്ചു.

പ്രാപ്തം ച പരമം ജ്ഞാനമിതി പ്രാഗേവ ശുശ്രുമ കഥം സ ലബ്ധവാന് കൃഷ്ണോ ജ്ഞാനം പാശുപതം പരമ്

അവന്‍ പരമജ്ഞാനം നേടിയെന്ന് നാം മുമ്പേ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. കൃഷ്ണന് എങ്ങനെ ഈ ഉന്നതമായ പാശുപത ജ്ഞാനം ലഭിച്ചു?

സ്വേച്ഛയാ ഹ്യവതീര്ണോപി വാസുദേവസ്സനാതനഃ നിംദയന്നിവ മാനുഷ്യം ദേഹശുദ്ധിം ചകാര സഃ

വാസുദേവന്‍ എന്ന ശാശ്വതന്‍ തന്റെ ഇച്ഛയാല്‍ ഭൂമിയില്‍ അവതരിച്ചപ്പോള്‍, മനുഷ്യജീവിതത്തെ അവഗണിച്ചപോലെ, ശരീരശുദ്ധി നടത്തി.

പുത്രാര്ഥം ഹി തപസ്തപ്തും ഗതസ്തസ്യ മഹാമുനേഃ ആശ്രമം മുനിഭിര്ദൃഷ്ടം ദൃഷ്ടവാംസ്തത്ര വൈ മുനിമ്

മകനുവേണ്ടി തപസ്സ് ചെയ്യാന്‍ കൃഷ്ണന്‍ മഹാമുനിയുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ മുനികള്‍ കൃഷ്ണനെ കണ്ടു; കൃഷ്ണനും ആ മുനിയെ അവിടെ കണ്ടു.

ഭസ്മാവദാതസര്വാംഗം ത്രിപുംഡ്രാംകിതമസ്തകമ് രുദ്രാക്ഷമാലാഭരണം ജടാമംഡലമംഡിതമ്

അവന്റെ ശരീരമൊക്കെയും ചാരുപൂശിയിരിക്കുന്നു, തലയില്‍ മൂന്നരയിടങ്ങളുണ്ട്, രുദ്രാക്ഷമാല ധരിച്ചിരിക്കുന്നു, കൂടാതെ ജടാമുടിയാല്‍ അലയ്ക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

തച്ഛിഷ്യഭൂതൈര്മുനിഭിശ്ശാസ്ത്രൈര്വേദമിവാവൃതമ് ശിവധ്യാനരതം ശാംതമുപമന്യും മഹാദ്യുതിമ്

അവന്റെ ശിഷ്യരായ മുനികള്‍ ചുറ്റി നിന്നു, ശാസ്ത്രങ്ങള്‍ വേദത്തെ ചുറ്റുന്നതുപോലെ. മഹത്തായ തേജസ്സുള്ള, ശാന്തനായ ഉപമന്യു ശിവധ്യാനത്തില്‍ ലീനനായിരുന്നു.

നമശ്ചകാര തം ദൃഷ്ട്വാ ഹൃഷ്ടസര്വതനൂരുഹഃ ബഹുമാനേന കൃഷ്ണോ ഽസൌ ത്രിഃ കൃത്വാ തു പ്രദക്ഷിണാമ് സ്തുതിം ചകാര സുപ്രീത്യാ നതസ്കംധഃ കൃതാഞ്ജലിഃ

അവനെ കണ്ടപ്പോള്‍ കൃഷ്ണന്‍ ആനന്ദത്തില്‍ ശരീരത്തിലെ രോമങ്ങള്‍ നട്ടുനിന്നു. വലിയ ആദരവോടെ മൂന്നു പ്രാവശ്യം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, നമസ്കരിച്ചു, കൃതജ്ഞതയോടെ കൈകൂപ്പി പ്രശംസിച്ചു.

തസ്യാവലോകനാദേവ മുനേഃ കൃഷ്ണസ്യ ധീമതഃ നഷ്ടമാസീന്മലം സര്വം മായാജം കാര്മമേവ ച

ആ മുനിയെ കണ്ടുമാത്രം, ധീരനായ കൃഷ്ണന്റെ എല്ലാ അശുദ്ധിയും മായാജാലവും കര്‍മഫലവും അകന്നു പോയി.

തപഃക്ഷീണമലം കൃഷ്ണമുപമന്യുര്യഥാവിധിഃ ഭസ്മനോദ്ധൂല്യ തം മന്ത്രൈരഗ്നിരിത്യാദിഭിഃ ക്രമാത്

തപസ്സിലൂടെ അശുദ്ധി കുറഞ്ഞ കൃഷ്ണനെ, ഉപമന്യു വിധിപ്രകാരം ചാരുപൂശി, 'അഗ്നി' തുടങ്ങിയ മന്ത്രങ്ങള്‍ ഉച്ചരിച്ച് ശുദ്ധീകരിച്ചു.

അഥ പാശുപതം സാക്ഷാദ്വ്രതം ദ്വാദശമാസികമ് കാരയിത്വാ മുനിസ്തസ്മൈ പ്രദദൌ ജ്ഞാനമുത്തമമ്

പിന്നീട്, പന്ത്രണ്ട് മാസം നേരിട്ട് പാശുപത വ്രതം നടത്തിപ്പിച്ച്, ആ മുനി കൃഷ്ണന് ഉത്തമമായ ജ്ഞാനം നല്‍കി.

തദാപ്രഭൃതി തം കൃഷ്ണം മുനയശ്ശംസിതവ്രതാഃ ദിവ്യാഃ പാശുപതാഃ സര്വേ പരിവൃത്യോപതസ്ഥിരേ

അത് മുതല്‍ വ്രതനിഷ്ഠരായ ദിവ്യമായ എല്ലാ പാശുപതരും കൃഷ്ണനെ ചുറ്റി കൂടി, അവനെ സേവിച്ചു.

തതോ ഗുരുനിയോഗാദ്വൈ കൃഷ്ണഃ പരമശക്തിമാന് തപശ്ചകാര പുത്രാര്ഥം സാംബമുദ്ദിശ്യ ശംകരമ്

ശിക്ഷകന്‍റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, പരമശക്തിയുള്ള കൃഷ്ണന്‍ മകനുവേണ്ടി ശംഭുവിനെ ലക്ഷ്യമാക്കി തപസ്സ് ചെയ്തു.

തപസോ തേന വര്ഷാംതേ ദൃഷ്ടോ ഽസൌ പരമേശ്വരഃ ശ്രിയാ പരമയാ യുക്തസ്സാംബശ്ച സഗണശ്ശിവഃ

ആ തപസ്സിന്റെ അവസാനം, പരമേശ്വരന്‍ പരമമായ ഭസ്മയോടെ പ്രത്യക്ഷനായി. ശിവനും സാമ്ബനും സംഘത്തോടൊപ്പം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

വരാര്ഥമാവിര്ഭൂതസ്യ ഹരസ്യ സുഭഗാകൃതേഃ സ്തുതിം ചകാര നത്വാസൌ കൃഷ്ണഃ സമ്യക്കൃതാംജലിഃ

വരത്തിനായി മനോഹരമായ രൂപത്തില്‍ പ്രത്യക്ഷനായ ഹരിയെ കൃഷ്ണന്‍ കൃതജ്ഞതയോടെ കൈകൂപ്പി നമസ്കരിച്ചു, സ്തുതിച്ചു.

സാംബം സമഗണവ്യഗ്രോ ലബ്ധവാന്പുത്രമാത്മനഃ തപസാ തുഷ്ടചിത്തേന ദത്തം വിഷ്ണോശ്ശിവേന വൈ

സംഗത്തോടൊപ്പം ലീനനായ കൃഷ്ണന്‍ സാമ്ബനെ മകനായി നേടി. തപസ്സില്‍ തൃപ്തനായ മനസ്സോടെ ശിവന്‍ വിഷ്ണുവിന് സാമ്ബനെ നല്‍കി.

യസ്മാത്സാംബോ മഹാദേവഃ പ്രദദൌ പുത്രമാത്മനഃ തസ്മാജ്ജാംബവതീസൂനും സാംബം ചക്രേ സ നാമതഃ

മഹാദേവന്‍ സാമ്ബനെ തന്റെ മകനായി നല്‍കിയതിനാല്‍, ജാംബവതിയുടെ മകനെന്ന നിലയില്‍ അവന് സാമ്ബെന്ന പേരിട്ടു.

തദേതത്കഥിതം സര്വം കൃഷ്ണസ്യാമിതകര്മണഃ മഹര്ഷേര്ജ്ഞാനലാഭശ്ച പുത്രലാഭശ്ച ശംകരാത്

ഇങ്ങനെ, അതുല്യകര്‍മങ്ങളുള്ള കൃഷ്ണന്റെ കഥയും, മഹർഷിക്ക് ജ്ഞാനം ലഭിച്ചതും ശങ്കരനില്‍ നിന്ന് മകന്‍ ലഭിച്ചതും എല്ലാം പറഞ്ഞുതീർന്നു.

യ ഇദം കീര്തയേന്നിത്യം ശൃണുയാച്ഛ്രാവയേത്തഥാ സ വിഷ്ണോര്ജ്ഞാനമാസാദ്യ തേനൈവ സഹ മോദതേ

ഇത് ആരെങ്കിലും പ്രതിദിനം പാരായണം ചെയ്താലോ, കേട്ടാലോ, മറ്റുള്ളവര്‍ക്ക് കേള്‍പ്പിച്ചാലോ, അവന് വിഷ്ണുവിന്റെ ജ്ഞാനം ലഭിക്കും; അവനൊപ്പം സന്തോഷിക്കും.

കിം തത്പാശുപതം ജ്ഞാനം കഥം പശുപതിശ്ശിവഃ കഥം ധൌമ്യാഗ്രജഃ പൃഷ്ടഃ കൃഷ്ണേനാക്ലിഷ്ടകര്മണാ

ആ പാശുപതം എന്ന ജ്ഞാനം എന്താണ്? ശിവൻ എങ്ങനെ സകല ജീവികളുടെ നാഥനായി മാറുന്നു? ധൗമ്യന്റെ മൂത്തവരായ ഉപമന്യുവിനെ, പാപരഹിതനായ കൃഷ്ണൻ എങ്ങനെ ചോദിച്ചു എന്ന് പറയൂ.

ഏതത്സര്വം സമാചക്ഷ്വ വായോ ശംകരവിഗ്രഹ തത്സമോ ന ഹി വക്താസ്തി ത്രൈലോക്യേഷ്വപരഃ പ്രഭുഃ

വായു, ശംകരന്റെ രൂപത്തെക്കുറിച്ചും ഇതെല്ലാം ഞങ്ങൾക്ക് വിശദമായി പറയൂ. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും വാക്കിൽ നിനക്കു തുല്യനായവനോ, മറ്റൊരു പ്രഭുവോ ഇല്ല.

ഇത്യാകര്ണ്യ വചസ്തേഷാം മഹര്ഷീണാം പ്രഭംജനഃ സംസ്മൃത്യ ശിവമീശാനം പ്രവക്തുമുപചക്രമേ

അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം മഹർഷിയായ പ്രഭഞ്ജൻ, ശിവനെ ഓർത്ത് സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.

പുരാ സാക്ഷാന്മഹേശേന ശ്രീകംഠാഖ്യേന മന്ദരേ ദേവ്യൈ ദേവേന കഥിതം ജ്ഞാനം പാശുപതം പരമ്

പണ്ടെ, ശ്രീകണ്ഠൻ എന്ന മഹേശ്വരൻ, മന്ദരപർവ്വതത്തിൽ ദേവിയെ നേരിട്ട് ആ പരമമായ പാശുപതജ്ഞാനം ഉപദേശിച്ചു.

തദേവ പൃഷ്ടം കൃഷ്ണേന വിഷ്ണുനാ വിശ്വയോനിനാ പശുത്വം ച സുരാദീനാം പതിത്വം ച ശിവസ്യ ച

അത് തന്നെയാണ് കൃഷ്ണൻ, വിശ്വത്തിന്റെ ഉറവിടമായ വിഷ്ണു, ദേവന്മാരുടെയും മറ്റു ജീവികളുടെയും പാശുത്വം, ശിവന്റെ പാശുപത്യം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചത്.

യഥോപദിഷ്ടം കൃഷ്ണായ മുനിനാ ഹ്യുപമന്യുനാ തഥാ സമാസതോ വക്ഷ്യേ തച്ഛൃണുധ്വമതംദ്രിതാഃ

മുനിവരനായ ഉപമന്യു കൃഷ്ണനോട് ഉപദേശിച്ചതു പോലെ തന്നെ ഞാൻ ഇതിന്റെ സാരം പറയാം. നിങ്ങൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.

പുരോപമന്യുമാസീനം വിഷ്ണുഃകൃഷ്ണവപുര്ധരഃ പ്രണിപത്യ യഥാന്യായമിദം വചനമബ്രവീത്

പണ്ടു, കൃഷ്ണരൂപം ധരിച്ച വിഷ്ണു, ഇരുന്നിരുന്ന ഉപമന്യുവിന്റെ അടുക്കൽ വന്ന്, യുക്തിയായി നമസ്കരിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

ഭഗവഞ്ഛ്രോതുമിച്ഛാമി ദേവ്യൈ ദേവേന ഭാഷിതമ് ദിവ്യം പാശുപതം ജ്ഞാനം വിഭൂതിം വാസ്യ കൃത്സ്നശഃ

ഭഗവൻ, ദേവൻ ദേവിയോട് പറഞ്ഞ ദിവ്യമായ പാശുപതജ്ഞാനവും, അവന്റെ മുഴുവൻ മഹത്വവും ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

കഥം പശുപതിര്ദേവഃ പശവഃ കേ പ്രകീര്തിതാഃ കൈഃ പാശൈസ്തേ നിബധ്യംതേ വിമുച്യംതേ ച തേ കഥമ്

പശുപതി ദേവൻ എങ്ങനെ സകല ജീവികളുടെ നാഥനാണ്? ആരെയാണ് 'പശു'വെന്ന് വിളിക്കുന്നത്? ഏത് ബന്ധങ്ങളാൽ അവർ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു, എങ്ങനെ മോചിതരാകുന്നു?

ഇതി സംചോദിതഃ ശ്രീമാനുപമന്യുര്മഹാത്മനാ പ്രണമ്യ ദേവം ദേവീം ച പ്രാഹ പുഷ്ടോ യഥാ തഥാ

മഹാത്മാവായ ഉപമന്യു ഇങ്ങനെ ഉത്തരം ചോദിച്ചപ്പോൾ, ദൈവത്തെയും ദേവിയെയും നമസ്കരിച്ച്, അവനവൻ ചോദിച്ചതുപോലെ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.