ദേശികേനാപ്യനുജ്ഞാതഃ പ്രാങ്മുഖോ വാപ്യുദങ്മുഖഃ ദര്ഭാസനോ ദര്ഭപാണിഃ പ്രാണാപാനൌ നിയമ്യ ച
ഗുരുവിന്റെ അനുമതി വാങ്ങി, കിഴക്ക് അല്ലെങ്കിൽ വടക്ക് നോക്കി, ദർഭയില്പ്പത്തിരിപ്പും, ദർഭ കൈയിൽ പിടിച്ചും, ശ്വാസോച്ഛ്വാസം നിയന്ത്രിച്ചും ഇരിക്കണം.
ജപിത്വാ ശക്തിതോ മൂലം ധ്യാത്വാ സാമ്ബം ത്രിയമ്ബകമ് അനുജ്ഞാപ്യ യഥാപൂര്വം നമസ്കൃത്യ കൃതാഞ്ജലിഃ
ശക്തിയനുസരിച്ച് മൂലമന്ത്രം ജപിച്ച്, അംബയോടൊപ്പം ത്രയമ്പകനെ ധ്യാനിച്ച്, മുമ്പുപോലെ അനുമതി വാങ്ങി, കയ്യുംകൂടി നമസ്കരിക്കണം.
സമുത്സൃജാമി ഭഗവന്വ്രതമേതത്ത്വദാജ്ഞയാ ഇത്യുക്ത്വാ ലിംഗമൂലസ്ഥാന്ദര്ഭാനുത്തരതസ്ത്യജേത്
'ഭഗവാനേ, നിങ്ങളുടെ കല്പനപ്രകാരം ഞാൻ ഈ വ്രതം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു' എന്ന് പറഞ്ഞ്, ലിംഗത്തിന്റെ അടിയിൽ വെച്ചിരുന്ന ദർഭ വടക്കോട്ട് വയ്ക്കണം.
തതോ ദണ്ഡജടാചീരമേഖലാ അപി ചോത്സൃജേത് പുനരാചമ്യ വിധിവത്പഞ്ചാക്ഷരമുദീരയേത്
അതിനുശേഷം ദണ്ഡം, ജട, കെട്ടുപട്ട എന്നിവയും ഒഴിവാക്കി, വീണ്ടും വിധിപ്രകാരം ആചമനം ചെയ്ത്, അഞ്ജലിയിൽ അഞ്ചക്ഷരമന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം.
യഃ കൃത്വാത്യംതികീം ദീക്ഷാമാദേഹാന്തമനാകുലഃ വ്രതമേതത്പ്രകുര്വീത സ തു വൈ നൈഷ്ഠികഃ സ്മൃതഃ
ആത്യന്തിക ദീക്ഷ സ്വീകരിച്ച്, ശരീരം കഴിയുന്നതുവരെ മനസ്സിൽ അശാന്തിയില്ലാതെ ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവനെയാണ് നൈഷ്ഠികൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
സോ ഽത്യാശ്രമീ ച വിജ്ഞേയോ മഹാപാശുപതസ്തഥാ സ ഏവ തപതാം ശ്രേഷ്ഠ സ ഏവ ച മഹാവ്രതീ
അവൻ എല്ലാ ആശ്രമങ്ങൾക്കും അതീതനാണ്, മഹാപാശുപതനാണ്, തപസ്സുകാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും മഹാവ്രതധാരിയും ആകുന്നു.
ന തേന സദൃശഃ കശ്ചിത്കൃതകൃത്യോ മുമുക്ഷുഷു യോ യതിര്നൈഷ്ഠികോ ജാതസ്തമാഹുര്നൈഷ്ഠികോത്തമമ്
മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരിൽ, നൈഷ്ഠികനായ യതിയെപ്പോലെ സിദ്ധനായവൻ ആരുമില്ല. നൈഷ്ഠികനായി ജനിച്ച യതിയെ നൈഷ്ഠികന്മാരിൽ ഉത്തമൻ എന്നു പറയുന്നു.
യോ ഽന്വഹം ദ്വാദശാഹം വാ വ്രതമേതത്സമാചരേത് സോ ഽപി നൈഷ്ഠികതുല്യഃ സ്യാത്തീവ്രവ്രതസമന്വയാത്
ആൾ ദിവസേനയോ, പന്ത്രണ്ടു ദിവസം ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാലും, കഠിനവ്രതം പാലിച്ചതിനാൽ അവനും നൈഷ്ഠികനോടു സമമാണ്.
ഘൃതാക്തോ യശ്ചരേദേതദ്വ്രതം വ്രതപരായണഃ ദ്വിത്രൈകദിവസം വാപി സ ച കശ്ചന നൈഷ്ഠികഃ
വ്രതങ്ങളിൽ അർപ്പിതനായവൻ ഈ വ്രതം നെയ്യിൽ അനുസ്മരിച്ചാൽ, രണ്ട് ദിവസം, മൂന്ന് ദിവസം, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു ദിവസം പോലും ആചരിച്ചാൽ, അവൻ സത്യമായും ഒരു നിർമലനിഷ്ഠനാണ്.
കൃത്യമിത്യേവ നിഷ്കാമോ യശ്ചരേദ്വ്രതമുത്തമമ് ശിവാര്പിതാത്മാ സതതം ന തേന സദൃശഃ ക്വചിത്
ആർക്കും ഒരു ഇച്ഛയില്ലാതെ, ഈ ഉത്തമവ്രതം കർത്തവ്യമായി ആചരിച്ച്, ആത്മാവിനെ ശിവനിൽ സമർപ്പിച്ചാൽ, അവനോട് തുല്യൻ ആരുമില്ല.
ഭസ്മച്ഛന്നോ ദ്വിജോ വിദ്വാന്മഹാപാതകസംഭവൈഃ പാപൈസ്സുദാരുണൈസ്സദ്യോ മുച്യതേ നാത്ര സംശയഃ
വിദ്വാൻ ആയ ദ്വിജൻ, ഭസ്മം പുരണ്ടാൽ, വലിയ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന ഏറ്റവും ഭയങ്കരമായ പാപങ്ങൾ പോലും ഉടൻ വിട്ടു പോകും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
രുദ്രാഗ്നിര്യത്പരം വീര്യന്തദ്ഭസ്മ പരികീര്തിതമ് തസ്മാത്സര്വേഷു കാലേഷു വീര്യവാന്ഭസ്മസംയുതഃ
രുദ്രന്റെ അഗ്നിയുടെ പരമശക്തിയാണ് ഈ ഭസ്മം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്. അതുകൊണ്ട് എല്ലായ്പ്പോഴും ഭസ്മം ധരിക്കുന്നവൻ ആ ശക്തി സ്വന്തമാക്കുന്നു.
ഭസ്മനിഷ്ഠസ്യ നശ്യന്തി ദേഷാ ഭസ്മാഗ്നിസംഗമാത് ഭസ്മസ്നാനവിശുദ്ധാത്മാ ഭസ്മനിഷ്ഠ ഇതി സ്മൃതഃ
ഭസ്മത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നവന്റെ ദോഷങ്ങൾ, ഭസ്മവും അഗ്നിയും ഒന്നിച്ചാൽ നശിക്കുന്നു. ഭസ്മസ്നാനത്തിലൂടെ മനസ്സ് ശുദ്ധിയാകുന്നവനെയാണ് ഭസ്മത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
ഭസ്മനാ ദിഗ്ധസര്വാംഗോ ഭസ്മദീപ്തത്രിപുംഡ്രകഃ ഭസ്മസ്നായീ ച പുരുഷോ ഭസ്മനിഷ്ഠ ഇതി സ്മൃതഃ
സകല ശരീരവും ഭസ്മം പുരട്ടി, ഭസ്മം കൊണ്ട് തിളങ്ങുന്ന മൂന്നു രേഖകൾ ധരിച്ച്, ഭസ്മത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവനെയാണ് ഭസ്മത്തിൽ സ്ഥിരനായവൻ എന്ന് ഓർക്കുന്നു.
ഭൂതപ്രേതപിശാസാശ്ച രോഗാശ്ചാതീവ ദുസ്സഹാഃ ഭസ്മനിഷ്ഠസ്യ സാന്നിധ്യാദ്വിദ്രവംതി ന സംശയഃ
ഭൂതങ്ങൾ, പ്രേതങ്ങൾ, പിശാചുകൾ, അത്യന്തം സഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത രോഗങ്ങൾ — ഇവയെല്ലാം ഭസ്മത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിന്ന് ഓടിപ്പോകുന്നു, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ഭാസനാദ്ഭാസിതം പ്രോക്തം ഭസ്മ കല്മഷഭക്ഷണാത് ഭൂതിഭൂതികരീ ചൈവ രക്ഷാ രക്ഷാകരീ പരമ്
പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ അതിനെ ഭസ്മം എന്ന് പറയുന്നു; അശുദ്ധികൾ ദഹിപ്പിക്കുന്നതിനാലും അതിനെ ഭസ്മം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. അതാണ് ഭാവത്തിന്റെ സാരവും, സൃഷ്ടാവും, പരമമായ രക്ഷയും, രക്ഷ നൽകുന്നതുമാണ്.
കിമന്യദിഹ വക്തവ്യം ഭസ്മമാഹാത്മ്യകാരണമ് വ്രതീ ച ഭസ്മനാ സ്നാതസ്സ്വയം ദേവോ മഹേശ്വരഃ
ഇവിടെ ബസ്മത്തിന്റെ മഹത്വം കുറിച്ച് കൂടുതൽ പറയേണ്ടതുണ്ടോ? മഹേശ്വരൻ തന്നെ, വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചവൻ, ബസ്മത്തിൽ കുളിച്ചാണ് നില്ക്കുന്നത്.
പരമാസ്ത്രം ച ശൈവാനാം ഭസ്മൈതത്പാരമേശ്വരമ് ധൌമ്യാഗ്രജസ്യ തപസി വ്യാപദോ യന്നിവാരിതാഃ
ഈ ബസ്മം, പരമേശ്വരനോടുള്ളത്, ശൈവന്മാരുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആയുധമാണ്. ധൗമ്യന്റെ മൂത്താന്റെ തപസ്സിൽ ഉണ്ടായ ദുരിതങ്ങൾ അതിനാൽ തന്നെ അകറ്റപ്പെട്ടു.
തസ്മാത്സര്വപ്രയത്നേന കൃത്വാ പാശുപതവ്രതമ് ധനവദ്ഭസ്മ സംഗൃഹ്യ ഭസ്മസ്നാനരതോ ഭവേത്
അതുകൊണ്ട്, എല്ലായ്പ്പോഴും പരിശ്രമത്തോടെ പാശുപതവ്രതം പാലിച്ച്, ധനമായി കരുതി ബസ്മം ശേഖരിച്ച്, ബസ്മത്തിൽ കുളിക്കാൻ മനസ്സോടെ ഇരിക്കണം.
ധൌമ്യാഗ്രജേന ശുശുനാ ക്ഷീരാര്ഥം ഹി തപഃ കൃതമ് തസ്മാത് ക്ഷീരാര്ണവോ ദത്തസ്തസ്മൈ ദേവേന ശൂലിനാ
ധൗമ്യന്റെ മൂത്താനായ ശുശുനൻ പാലിനുവേണ്ടി തപസ്സ് ചെയ്തു. അതിനാൽ, ത്രിശൂലധാരിയായ ദേവൻ അവനു പാലക്കടൽ തന്നു.
സ കഥം ശിശുകോ ലേഭേ ശിവശാസ്ത്രപ്രവക്തൃതാമ് കഥം വാ ശിവസദ്ഭാവം ജ്ഞാത്വാ തപസി നിഷ്ഠിതഃ
ആ കുഞ്ഞ് എങ്ങനെ ശിവന്റെ ഉപദേശങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്നവനായി മാറി? അല്ലെങ്കിൽ, ശിവന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കി, എങ്ങനെ കഠിനതപസ്സിൽ സ്ഥിരതയോടെ നിലകൊണ്ടു?
കഥം ച ലബ്ധവിജ്ഞാനസ്തപശ്ചരണപര്വണി രുദ്രാഗ്നേര്യത്പരം വീര്യം ലഭേ ഭസ്മ സ്വരക്ഷകമ്
തപസ്സിലൂടെ ജ്ഞാനം നേടിയ ശേഷം, അവൻ എങ്ങനെ രുദ്രന്റെ അഗ്നിയുടെ പരമശക്തിയായ, സ്വയം രക്ഷിക്കുന്ന ഭസ്മം ലഭിച്ചു?
ന ഹ്യേഷ ശിശുകഃ കശ്ചിത്പ്രാകൃതഃ കൃതവാംസ്തപഃ മുനിവര്യസ്യ തനയോ വ്യാഘ്രപാദസ്യ ധീമതഃ
ഈ കുഞ്ഞ് സാധാരണയൊരാളല്ല; തപസ്സ് ചെയ്തവനല്ല. മഹാനായ, ജ്ഞാനിയിൽ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന വ്യാഘ്രപാദമുനിയുടെ പുത്രനാണ് അവൻ.
ജന്മാന്തരേണ സംസിദ്ധഃ കേനാപി ഖലു ഹേതുനാ സ്വപദപ്രച്യുതോ ദിഷ്ട്യാ പ്രാപ്തോ മുനികുമാരതാമ്
മുൻജന്മത്തിൽ ഏതോ കാരണത്താൽ സിദ്ധിയായവൻ, വിധിയുടെ ഫലമായി തന്റെ യഥാർത്ഥ നിലയിൽ നിന്ന് മാറി, ഒരു മുനിയുടെ മകനെന്ന നിലയിലേക്ക് എത്തി.
മഹാദേവപ്രസാദസ്യ ഭാഗ്യാപന്നസ്യ ഭാവിനഃ ദുഗ്ധാഭിലാഷപ്രഭവദ്വാരതാമഗമത്തപഃ
മഹാദേവന്റെ അനുഗ്രഹവും, തന്റെ ഭാഗ്യവും കൊണ്ടു, അവൻ പാലിന് വേണ്ടി ആഗ്രഹിച്ച് കഠിനതപം ചെയ്തു.
അതഃ സര്വഗണേശത്വം കുമാരത്വം ച ശാശ്വതമ് സഹ ദുഗ്ധാബ്ധിനാ തസ്മൈ പ്രദദൌ ശംകരഃ സ്വയമ്
അതിനാൽ, പാലിന്റെ സമുദ്രത്തോടൊപ്പം, ശംകരൻ തന്നെ അവന് എല്ലാ ഗണങ്ങളുടെ അധിപതിത്വവും ശാശ്വതമായ യൗവനവും നല്കി.
തസ്യ ജ്ഞാനാഗമോപ്യസ്യ പ്രസാദാദേവ ശാംകരാത് കൌമാരം ഹി പരം സാക്ഷാജ്ജ്ഞാനം ശക്തിമയം വിദുഃ
അവന് ആ പവിത്രജ്ഞാനം പോലും ശംകരന്റെ കൃപയാല് മാത്രമാണ് ലഭിച്ചത്. കാരണം, നേരിട്ട് പ്രകടമാകുന്ന പരമജ്ഞാനം, അതായത് ശക്തിയാല് നിറഞ്ഞ കൌമാരന്റെ ജ്ഞാനമാണ്.
ശിവശാസ്ത്രപ്രവക്തൃത്വമപി തസ്യ ഹി തത്കൃതമ് കുമാരോ മുനിതോ ലബ്ധജ്ഞാനാബ്ധിരിവ നന്ദനഃ
ശിവന്റെ ശാസ്ത്രങ്ങള് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതും അതിനാല് തന്നെയാണ്. കൌമാരന് മുനിയുടെ കൈവശം നിന്ന ജ്ഞാനസമുദ്രം നേടിയതുപോലെ ആനന്ദം നിറഞ്ഞവനായിരുന്നു.
ദൃഷ്ടം തു കാരണം തസ്യ ശിവജ്ഞാനസമന്വയേ സ്വമാതൃവചനം സാക്ഷാച്ഛോകജം ക്ഷീരകാരണാത്
അവന് ശിവജ്ഞാനത്തില് ലയിച്ചിരിക്കുന്നതിന്റെ കാരണം വ്യക്തമാണ്: അമ്മയുടെ ദുഃഖത്തില് നിന്നു നേരിട്ട് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ വാക്കുകളാണ് അതിന് കാരണം, പാല് ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ.
കദാചിത്ക്ഷീരമത്യല്പം പീതവാന്മാതുലാശ്രമേ ഈര്ഷയയാ മാതുലസുതം സംതൃപ്തക്ഷീരമുത്തമമ്
ഒരു ദിവസം, മാമാവിന്റെ ആശ്രമത്തില് താമസിക്കുമ്പോള്, മാമാവിന്റെ മകനു നല്ല പാല് ലഭിച്ചതു കണ്ടു അസൂയയോടെ, ഉപമന്യു വളരെ കുറച്ച് പാല് മാത്രം കുടിച്ചു.