പദമേവ ഹി തന്നിത്യമനിത്യാഃ പദിനഃ സ്മൃതാഃ പദാനാം പ്രതികൃത്തൌ തു മുച്യന്തേ പദിനോ യതഃ
അവസ്ഥ മാത്രം ശാശ്വതമാണ്; അവസ്ഥയുള്ളവര് ശാശ്വതരല്ലെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. അവസ്ഥകള് അവസാനിക്കുമ്പോള് അവസ്ഥയുള്ളവര് മോചിതരാവുന്നു.
പരിവൃത്ത്യന്തരേ ഭൂയസ്തത്പദപ്രാപ്തിരുച്യതേ ആത്മാന്തരാഭിധാനം സ്യാദ്യദാദ്യം നാമ പഞ്ചകമ്
മറ്റൊരു മാറ്റം സംഭവിക്കുമ്പോള് ആ അവസ്ഥയിലേക്കുള്ള പ്രാപ്തി പറയുന്നു. ആദ്യം പറയുന്ന അഞ്ചു നാമങ്ങള് ആത്മാവിന്റെ മറ്റൊരു പേരുകളാണ്.
അന്യത്തു ത്രിതയം നാമ്നാമുപാദാനാദിയോഗതഃ ത്രിവിധോപാധിവചനാച്ഛിവ ഏവാനുവര്തതേ
മറ്റുള്ള മൂന്നു നാമങ്ങള് കാരണങ്ങളുടെയും മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള ഉപാധികളുടെയും ബന്ധം മൂലം ശിവനേ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
അനാദിമലസംശ്ലേഷഃ പ്രാഗഭാവാത്സ്വഭാവതഃ അത്യംതം പരിശുദ്ധാത്മേത്യതോ ഽയം ശിവ ഉച്യതേ
ആദ്യത്തെ മലിനതയില്ലായ്മയും സ്വഭാവത്താലുമാണ് ശിവന് എപ്പോഴും ശുദ്ധനാകുന്നത്. അതുകൊണ്ടാണ് ശിവന് എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
അഥവാശേഷകല്യാണഗുണൈകധന ഈശ്വരഃ ശിവ ഇത്യുച്യതേ സദ്ഭിശ്ശിവതത്ത്വാര്ഥവാദിഭിഃ
അല്ലെങ്കില് എല്ലാ ശുഭഗുണങ്ങളും പൂര്ണമായി ഉള്ളവനായി, ഈശ്വരന് ശിവന് എന്ന് സത്പുരുഷന്മാര് വിളിക്കുന്നു; ശിവതത്ത്വം സംസാരിക്കുന്നവരും അങ്ങനെ പറയുന്നു.
ത്രയോവിംശതിതത്ത്വേഭ്യഃ പ്രകൃതിര്ഹി പരാ മതാ പ്രകൃതേസ്തു പരം പ്രാഹുഃ പുരുഷം പഞ്ചവിംശകമ്
ഇരുപത്തിമൂന്നു തത്ത്വങ്ങളില് പ്രകൃതിയാണ് ഉന്നതം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. പ്രകൃതിയെക്കാള് മേലായി ഇരുപത്തിയഞ്ചാമത്തെ പുരുഷനാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
യം വേദാദൌ സ്വരം പ്രാഹുര്വാച്യവാചകഭാവതഃ വേദൈകവേദ്യയാഥാത്മ്യാദ്വേദാന്തേ ച പ്രതിഷ്ഠിതഃ
വേദത്തിന്റെ ആരംഭത്തില് വാച്യവും വാചകവുമായ ബന്ധം കൊണ്ടുള്ള സ്വരം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നതും, വേദാന്തത്തില് ഒരേ അറിവിന് അര്ഹമായ യാഥാര്ഥ്യമായി സ്ഥാപിതമായതുമാണ് അത്.
തസ്യ പ്രകൃതിലീനസ്യ യഃ പരസ്സ മഹേശ്വരഃ തദധീനപ്രവൃത്തിത്വാത്പ്രകൃതേഃ പുരുഷസ്യ ച
പ്രകൃതിയില് ലയിച്ചിരിക്കുന്നതിനെക്കാള് ഉന്നതനാണ് മഹേശ്വരന്; കാരണം പ്രകൃതിയുടെയും പുരുഷന്റെയും പ്രവൃത്തികള് അവനില് ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
അഥവാ ത്രിഗുണം തത്ത്വമുപേയമിദമവ്യയമ് മായാന്തു പ്രകൃതിം വിദ്യാന്മായിനം തു മഹേശ്വരമ്
അല്ലെങ്കില്, മൂന്ന് ഗുണങ്ങളാല് ഘടിതമായ ഈ അക്ഷരമായ തത്ത്വം അറിയേണ്ടതാണ്. പ്രകൃതിയെ മായയെന്നു മനസ്സിലാക്കണം; മായാവാനായ മഹേശ്വരനാണ് അതിന്റെ ഉടമ.
മായാവിക്ഷോഭകോ ഽനംതോ മഹേശ്വരസമന്വയാത് കാലാത്മാ പരമാത്മാദിഃ സ്ഥൂലഃ സൂക്ഷ്മഃ പ്രകീര്തിതഃ
മായയെ ഉണര്ത്തുന്ന അനന്തന്, മഹേശ്വരനുമായി ഐക്യമായവന്, കാലാത്മാവും പരമാത്മാവും തുടങ്ങി, സ്ഥൂലവും സൂക്ഷ്മവുമായവനായി അറിയപ്പെടുന്നു.
രുദ്ദുഃഖം ദുഃഖഹേതുര്വാ തദ്രാവയതി നഃ പ്രഭുഃ രുദ്ര ഇത്യുച്യതേ സദ്ഭിഃ ശിവഃ പരമകാരണമ്
ദു:ഖം നീക്കുന്നവനോ അതിന്റെ കാരണമോ ആകുന്നവനാണ് പ്രഭു. അങ്ങനെ ജ്ഞാനികൾ അവനെ രുദ്രൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു. ശിവൻ അത്യുത്തമമായ കാരണമാണ്.
തത്ത്വാദിഭൂതപര്യന്തം ശരീരാദിഷ്വതന്ദ്രിതഃ വ്യാപ്യാധിതിഷ്ഠതി ശിവസ്തതോ രുദ്ര ഇതസ്തതഃ
തത്വം മുതൽ ഭൂതങ്ങൾ വരെ, ശരീരം മുതലായവയിൽ ശിവൻ അശ്രാന്തമായി വ്യാപിച്ചു നിലകൊള്ളുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് അവിടത്തെക്കും ഇവിടത്തെക്കും രുദ്രൻ എന്നു പറയുന്നത്.
ജഗതഃ പിതൃഭൂതാനാം ശിവോ മൂര്ത്യാത്മനാമപി പിതൃഭാവേന സര്വേഷാം പിതാമഹ ഉദീരിതഃ
ലോകത്തിന്റെയും രൂപം ധരിച്ചവരുടെയും പിതാവാണ് ശിവൻ. പിതൃത്വം കൊണ്ടു എല്ലാവർക്കും പിതാമഹൻ എന്നാണവനെ വിളിക്കുന്നത്.
നിദാനജ്ഞോ യഥാ വൈദ്യോ രോഗസ്യ വിനിവര്തകഃ ഉപായൈര്ഭേഷജൈസ്തദ്വല്ലയഭോഗാധികാരതഃ
ഒരു വൈദ്യൻ രോഗത്തിന്റെ കാരണവും അതിന്റെ പരിഹാരവും അറിയുന്നതുപോലെ, അനുഭവങ്ങളിൽ പൂർണ്ണാധികാരം കൊണ്ടു ശിവനും അങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
സംസാരസ്യേശ്വരോ നിത്യം സമൂലസ്യ നിവര്തകഃ സംസാരവൈദ്യ ഇത്യുക്തഃ സര്വതത്ത്വാര്ഥവേദിഭിഃ
സംസാരത്തിന്റെ ശാശ്വതനായ ഇടപാടുകാരനും അതിന്റെ മൂലത്തിൽ നിന്ന് അതിനെ അകറ്റുന്നവനുമാണ് ശിവൻ. എല്ലാ തത്വങ്ങൾ അറിയുന്നവർ അവനെ സംസാരവൈദ്യൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ദശാര്ഥജ്ഞാനസിദ്ധ്യര്ഥമിന്ദ്രിയേഷ്വേഷു സത്സ്വപി ത്രികാലഭാവിനോ ഭാവാന്സ്ഥൂലാന്സൂക്ഷ്മാനശേഷതഃ
പത്തു അർത്ഥങ്ങളുടെ ജ്ഞാനം നേടുന്നതിനായി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും, ഭാവങ്ങൾ — സ്ഥൂലവും സൂക്ഷ്മവും, ഭൂതകാലം, വർത്തമാനം, ഭാവി എന്നിവ — എല്ലാം അവൻ പൂർണ്ണമായി അറിയുന്നു.
അണവോ നൈവ ജാനന്തി മായയൈവ മലാവൃതാഃ അസത്സ്വപി ച സര്വേഷു സര്വാര്ഥജ്ഞാനഹേതുഷു
അണുസ്വഭാവമുള്ള ജീവന്മാര്ക്ക് മായയാൽ മലമൂടപ്പെട്ടതിനാൽ അവർക്ക് അറിയാൻ കഴിയില്ല. സത്യമല്ലാത്തവയിലും, എല്ലാം അറിയാനുള്ള കാരണങ്ങളിലുമാണ് അവർക്കു അജ്ഞത.
യദ്യഥാവസ്ഥിതം വസ്തു തത്തഥൈവ സദാശിവഃ അയത്നേനൈവ ജാനാതി തസ്മാത്സര്വജ്ഞ ഉച്യതേ
എന്ത് സ്ഥിതിയിലാണോ വസ്തു, അതുപോലെയെല്ലാം സദാശിവൻ യാതൊരു ശ്രമവുമില്ലാതെ അറിയുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് അവനെ സർവജ്ഞൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
സര്വാത്മാ പരമൈരേഭിര്ഗുണൈര്നിത്യസമന്വയാത് സ്വസ്മാത്പരാത്മവിരഹാത്പരമാത്മാ ശിവഃ സ്വയമ്
ശിവൻ എല്ലാ ആത്മാക്കളുടെയും ആത്മാവാണ്, ഈ പരമഗുണങ്ങളുമായി എപ്പോഴും ഏകതയിൽ. അവനിൽ അതിനേക്കാൾ ഉയർന്ന ആത്മാവ് ഇല്ല; അതുകൊണ്ടു തന്നെ ശിവൻ പരമാത്മാവാണ്.
നാമാഷ്ടകമിദം ചൈവ ലബ്ധ്വാചാര്യപ്രസാദതഃ നിവൃത്ത്യാദികലാഗ്രന്ഥിം ശിവാദ്യൈഃ പഞ്ചനാമഭിഃ
ആചാര്യന്റെ അനുഗ്രഹംകൊണ്ട് ഈ അഷ്ടനാമം ലഭിച്ചാൽ, ശിവൻ തുടങ്ങി അഞ്ചു നാമങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർവൃത്തി മുതലായ ശക്തികളുടെ കെട്ട് മുറിക്കണം.
യഥാസ്വം ക്രമശശ്ഛിത്വാ ശോധയിത്വാ യഥാഗുണമ് ഗുണിതൈരേവ സോദ്ധാതൈരനിരുദ്ധൈരഥാപി വാ
തനിക്കനുസരിച്ച്, ക്രമമായി, ഗുണംപ്രകാരമുള്ളവയെ മുറിച്ച് ശുദ്ധീകരിച്ച്, ആ ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ടുതന്നെ, എടുക്കപ്പെട്ടതോ തടസ്സമില്ലാത്തതോ അല്ലെങ്കിൽ വേറെ രീതിയിലോ ചെയ്യണം.
ഹൃത്കണ്ഠതാലുഭ്രൂമധ്യബ്രഹ്മരന്ധ്രസമന്വിതാമ് ഛിത്ത്വാ പര്യഷ്ടകാകാരം സ്വാത്മാനം ച സുഷുമ്ണയാ
ഹൃദയം, കഴുത്ത്,तालു, കണ്മധ്യത്തിൽ, ബ്രഹ്മരന്ധ്രത്തിൽ — ഇവയിലൂടെ കടന്ന്, അഷ്ടാകാരത്തിൽ ചുറ്റി, ആത്മാവിനെ സുഷുമ്ണനാളിലൂടെ നയിക്കണം.
ദ്വാദശാംതഃസ്ഥിതസ്യേന്ദോര്നീത്വോപരി ശിവൌജസി സംഹൃത്യം വദനം പശ്ചാദ്യഥാസംസ്കരണം ലയാത്
പന്ത്രണ്ടാംതത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന ചന്ദ്രനെ ശിവന്റെ പ്രകാശത്തിലേക്ക് മേലോട്ടു നയിച്ച്, വാക്ക് അകറ്റി, നിർദ്ദേശപ്രകാരം അതിനെ ലയിപ്പിക്കണം.
ശാക്തേനാമൃതവര്ഷേണ സംസിക്തായാം തനൌ പുനഃ അവതാര്യ സ്വമാത്മാനമമൃതാത്മാകൃതിം ഹൃദി
ശക്തിയുടെ അമൃതവർഷം ശരീരത്തിൽ ചൊരിഞ്ഞശേഷം, വീണ്ടും ആത്മാവിനെ അമൃതസ്വരൂപത്തിൽ ഹൃദയത്തിലേക്ക് ഇറക്കണം.
ദ്വാദശാംതഃസ്ഥിതസ്യേന്ദോഃ പരസ്താച്ഛ്വേതപംകജേ സമാസീനം മഹാദേവം ശംകരമ്ഭക്തവത്സലമ്
പന്ത്രണ്ടാംതത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന ചന്ദ്രനു മുകളിൽ, വെള്ളയമ്പലിൽ, ഭക്തന്മാരോട് സ്നേഹമുള്ള മഹാദേവനായ ശങ്കരനെ കാണണം.
അര്ധനാരീശ്വരം ദേവം നിര്മലം മധുരാകൃതിമ് ശുദ്ധസ്ഫടികസംകാശം പ്രസന്നം ശീതലദ്യുതിമ്
അർദ്ധനാരീശ്വരനായ ദൈവത്തെ, നിർമലനും മധുരസ്വരൂപനുമായവനെ, ശുദ്ധസ്ഫടികംപോലെയുള്ള പ്രകാശത്തോടെയും, ശാന്തനും തണുത്ത ദീപ്തിയോടെയും ധ്യാനിക്കണം.
ധ്യാത്വാ ഹി മാനസേ ദേവം സ്വസ്ഥചിത്തോ ഽഥ മാനവഃ ശിവനാമാഷ്ടകേനൈവ ഭാവപുഷ്പൈസ്സമര്ചയേത്
മനസ്സിൽ ദൈവത്തെ ധ്യാനിച്ച്, മനസ്സ് ശാന്തമാക്കി, ശിവന്റെ അഷ്ടനാമം ഉപയോഗിച്ച് ഭക്തിപുഷ്പങ്ങൾ അർപ്പിച്ച് പൂജിക്കണം.
അഭ്യര്ചനാന്തേ തു പുനഃ പ്രാണാനായമ്യ മാനവഃ സമ്യക്ചിത്തം സമാധായ ശാര്വം നാമാഷ്ടകം ജപേത്
പൂജക്ക് ശേഷം, വീണ്ടും പ്രാണായാമം ചെയ്ത്, മനസ്സിനെ നന്നായി ഏകാഗ്രമാക്കി, ശാർവ അഷ്ടനാമം ജപിക്കണം.
നാഭൌ ചാഷ്ടാഹുതീര്ഹുത്വാ പൂര്ണാഹുത്യാ നമസ്തതഃ അഷ്ടപുഷ്പപ്രദാനേന കൃത്വാഭ്യര്ചനമംതിമമ്
നാഭിയിൽ എട്ട് ഹോമങ്ങൾ സമർപ്പിച്ച ശേഷം, പൂർണ്ണഹോം ഭക്തിപൂർവ്വം കഴിച്ചാൽ, എട്ട് പുഷ്പങ്ങൾ അർപ്പിച്ച് അവസാന പൂജ നടത്തണം.
നിവേദയേത്സ്വമാത്മാനം ചുലുകോദകവര്ത്മനാ ഏവം കൃത്വാ ചിരാദേവ ജ്ഞാനം പാശുപതം ശുഭമ്
കുഴിച്ചുള്ള വെള്ളം ഉപയോഗിച്ച് സ്വന്തം ആത്മാവിനെ സമർപ്പിക്കണം; ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ, കുറേ കാലം കഴിഞ്ഞ്, പാവനമായ പാശുപത ജ്ഞാനം ലഭിക്കും.