സ്വഭാവോ ഽപി ഹി ഭാവാനാം ഭാവിനോ ഽര്ഥസ്യ കാരണമ് ന ഹി സ്വഭാവോ നശ്യന്തമര്ഥം കര്തൃഷു സാധയേത്
സകലഭാവങ്ങളുടെയും സ്വഭാവം ഭാവിയുടെ കാരണമാകുന്നു; എന്നാൽ ആ സ്വഭാവം നശിച്ച ഫലം സൃഷ്ടിക്കാനാവില്ല.
സുവര്ണമേവ നാംഗാരം ദ്രാവയത്യഗ്നിസംഗമഃ ഏവം പക്വമലാനേവ മോചയേന്ന ശിവപരാന്
തീയിൽ ചേർന്നാൽ പൊന്നാണ് ഉരുകുന്നത്, കറികല്ല. അതുപോലെ, പാകമായ അശുദ്ധികൾ ഉള്ളവരെയാണ് മോചിപ്പിക്കുന്നത്, ശിവഭക്തരെ അല്ല.
യദ്യഥാ ഭവിതും യോഗ്യം തത്തഥാ ന ഭവേത്സ്വയമ് വിനാ ഭാവനയാ കര്താ സ്വതന്ത്രസ്സന്തതോ ഭവേത്
ഏത് വസ്തുവും യോജ്യമായതാകാൻ തക്കതല്ലെങ്കിൽ അതു സ്വയം അങ്ങനെ ആകില്ല; അതിന് സ്വതന്ത്രനായ കര്ത്താവിന്റെ ഇടപെടൽ വേണം.
സ്വഭാവവിമലോ യദ്വത്സര്വാനുഗ്രാഹകശ്ശിവഃ സ്വഭാവമലിനാസ്തദ്വദാത്മനോ ജീവസംജ്ഞിതാഃ
സ്വഭാവത്തിൽ ശുദ്ധനായ ശിവൻ സർവ്വകൃപാനിധിയാണ്; അതുപോലെ സ്വഭാവത്തിൽ അശുദ്ധരായവരെ ആത്മാവ് എന്നും ജീവൻ എന്നും വിളിക്കുന്നു.
അന്യഥാ സംസരന്ത്യേതേ നിയമാന്ന ശിവഃ കഥമ് കര്മമായാനുബന്ധോസ്യ സംസാരഃ കഥ്യതേ ബുധൈഃ
അല്ലാതെ ഇവർ നിയമപ്രകാരം സഞ്ചരിക്കുമായിരുന്നു. എന്നാൽ ശിവൻ കര്മത്തിലും മായയിലും ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നവനാണെന്നു ജ്ഞാനികൾ പറയുമോ?
അനുബന്ധോ ഽയമസ്യൈവ ന ശിവസ്യേതി ഹേതുമാന് സ ഹേതുരാത്മനാമേവ നിജോ നാഗന്തുകോ മലഃ
ഈ ബന്ധം ആത്മാവിനാണ്, ശിവനല്ല. കാരണം അശുദ്ധി ആത്മാവിന്റെ സ്വഭാവമാണ്, പുറത്തുനിന്ന് വന്നതല്ല.
ആഗന്തുകത്വേ കസ്യാപി ഭാവ്യം കേനാപി ഹേതുനാ യോ ഽയം ഹേതുരസാവേകസ്ത്വവിചിത്രസ്വഭാവതഃ
പുറത്തുനിന്ന് വന്നതാണെങ്കിൽ അതിന് മറ്റേതെങ്കിലും കാരണം ഉണ്ടായേയ്ക്കും. പക്ഷേ ഈ കാരണം അതിന്റെ പ്രത്യേക സ്വഭാവം കൊണ്ടു താനേയാണ്.
ആത്മതായാഃ സമത്വേ ഽപി ബദ്ധാ മുക്താഃ പരേ യതഃ ബദ്ധേഷ്വേവ പുനഃ കേചില്ലയഭോഗാധികാരതഃ
ആത്മാവിന്റെ സ്വഭാവം ഒരുപോലെയായിട്ടും ചിലർ ബന്ധിച്ചവരും ചിലർ മോചിതരുമാണ്. ബന്ധിച്ചവരിൽ ചിലർക്ക് ലയവും അനുഭവവും അധികാരമായി ലഭിക്കുന്നു.
ജ്ഞാനൈശ്വര്യാദിവൈഷമ്യം ഭജന്തേ സോത്തരാധരാഃ കേചിന്മൂര്ത്യാത്മതാം യാന്തി കേചിദാസന്നഗോചരാഃ
ചിലർക്ക് ജ്ഞാനത്തിലും ശക്തിയിലും വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു, അതിനാൽ അവർക്ക് ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ നിലകൾ ലഭിക്കുന്നു. ചിലർ ശരീരമണിഞ്ഞ നിലയിലേക്ക് എത്തുന്നു, മറ്റുചിലർ അടുത്തുള്ളതിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
മൂര്ത്യാത്മസു ശിവാഃ കേചിദധ്വനാം മൂര്ധസു സ്ഥിതാഃ മധ്യേ മഹേശ്വരാ രുദ്രാസ്ത്വര്വാചീനപദേ സ്ഥിതാഃ
ശരീരമണിഞ്ഞവരിൽ ചിലർ പാതകളുടെ മുകളിൽ ശിവന്മാരായി നിലകൊള്ളുന്നു; നടുവിൽ മഹേശ്വരന്മാരും രുദ്രന്മാരുമാണ്; താഴ്ന്ന നിലയിൽ ഇരിക്കുന്നവർ അതിൽ താഴെയാണ്.
ആസന്നേ ഽപി ച മായായാഃ പരസ്മാത്കാരണാത്ത്രയമ് തത്രാപ്യാത്മാ സ്ഥിതോ ഽധസ്താദന്തരാത്മാ ച മധ്യതഃ
മായക്ക് അടുത്തായിരുന്നാലും, മൂന്നു കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടു തന്നെ അവിടെയും ആത്മാവ് താഴെ നിലകൊള്ളുന്നു, അകത്തുള്ള ആത്മാവ് നടുവിലാണ്.
പരസ്താത്പരമാത്മേതി ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശ്വരാഃ വര്തന്തേ വസവഃ കേചിത്പരമാത്മപദാശ്രയാഃ
അതിന്റെ അതിരിന് അപ്പുറം പരമാത്മാവാണ്; അവിടെ ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മഹേശ്വരനും ഉണ്ട്, ചില വസുക്കൾ പരമാത്മാവിന്റെ നിലയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
അന്തരാത്മപദേ കേചിത്കേചിദാത്മപദേ തഥാ ശാന്ത്യതീതപദേ ശൈവാഃ ശാന്തേ മാഹേശ്വരേ തതഃ
ചിലർ അകത്തുള്ള ആത്മാവിന്റെ നിലയിൽ, ചിലർ ആത്മാവിന്റെ നിലയിൽ; ശൈവന്മാർ ശാന്തിയെ കടന്ന നിലയിൽ, അതിന് ശേഷം മഹേശ്വരന്മാർ ശാന്തി നിലയിലാണ്.
വിദ്യായാന്തു യഥാ രൌദ്രാഃ പ്രതിഷ്ഠായാം തു വൈഷ്ണവാഃ നിവൃത്തൌ ച തഥാത്മാനോ ബ്രഹ്മാ ബ്രഹ്മാംഗയോനയഃ
വിദ്യയുടെ മേഖലയിലാണ് രൗദ്രന്മാർ; സ്ഥിരതയുടെ മേഖലയിലാണ് വൈഷ്ണവന്മാർ; പിന്മാറ്റത്തിന്റെ മേഖലയിലാണ് ആത്മാക്കൾ, ബ്രഹ്മാവും ബ്രഹ്മാവിന്റെ സൃഷ്ടാക്കളും.
ദേവയോന്യഷ്ടകം മുഖ്യം മാനുഷ്യമഥ മധ്യമമ് പക്ഷ്യാദയോ ഽധമാഃ പഞ്ചയോനയസ്താശ്ചതുര്ദശ
എട്ട് പ്രധാന ദൈവജന്മങ്ങൾ ഏറ്റവും ഉന്നതമാണ്, മനുഷ്യജന്മം നടുവിലാണ്, പക്ഷികൾ മുതലായവ താഴ്ന്നവയാണ്; ഈ അഞ്ചു ജന്മങ്ങൾ ചേർത്ത് പതിനാലാണ്.
ഉത്തരാധരഭാവോ ഽപി ജ്ഞേയസ്സംസാരിണോ മലഃ യഥാമഭാവോ മുക്തസ്യ പൂര്വം പശ്ചാത്തു പക്വതാ
ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ നിലകൾ സഞ്ചാരിയാകുന്ന ആത്മാവിന്റെ മലമായാണ് മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്; മോചിതനിൽ മല ഇല്ലാതാകുന്നു. ആദ്യം അകപ്പാകുന്നു, പിന്നെ പാകമാകുന്നു.
മലോ ഽപ്യാമശ്ച പക്വശ്ച ഭവേത്സംസാരകാരണമ് ആമേ ത്വധരതാ പുംസാം പക്വേ തൂത്തരതാ ക്രമാത്
മലവും അകപ്പും പാകവുമാണ്, അതാണ് സഞ്ചാരത്തിന്റെ കാരണമാകുന്നത്; അകപ്പുള്ളവരിൽ താഴ്ന്ന നിലയും, പാകമായവരിൽ ക്രമമായി ഉയർന്ന നിലയും ഉണ്ടാകും.
പശ്വാത്മാനസ്ത്രിധാഭിന്നാ ഏകദ്വിത്രിമലാഃ ക്രമാത് അത്രോത്തരാ ഏകമലാ ദ്വിമലാ മധ്യമാ മതാഃ ത്രിമലാസ്ത്വധമാ ജ്ഞേയാ യഥോത്തരമധിഷ്ഠിതാഃ
പശുവായ ആത്മാക്കൾക്ക് ഒന്ന്, രണ്ട്, മൂന്ന് എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള മലകൾ ഉണ്ട്; ഒറ്റ മല ഉള്ളവർക്ക് ഏറ്റവും ഉയർന്ന നില, രണ്ട് മല ഉള്ളവർക്ക് നടുവിലത്തെ നില, മൂന്ന് മല ഉള്ളവർക്ക് താഴ്ന്ന നില, ഓരോരുത്തരും അതത് സ്ഥാനത്താണ്.
ത്രിമലാനധിതിഷ്ഠംതി ദ്വിമലൈകമലാഃ ക്രമാത് ഇത്ഥമൌപാധികോ ഭേദോ വിശ്വസ്യ പരികല്പിതഃ
മൂന്ന് മല ഉള്ളവരെ രണ്ട് മലയും ഒറ്റ മലയും ഉള്ളവർ ക്രമത്തിൽ നിയന്ത്രിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ ഉപാധികൾ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഈ വ്യത്യാസം ലോകത്തിൽ സങ്കല്പിതമാണ്.
ഏകദ്വിത്രിമലാന്സര്വാഞ്ഛിവ ഏകോ ഽധിതിഷ്ഠതി അശിവാത്മകമപ്യേതച്ഛിവേനാധിഷ്ഠിതം യഥാ
ഒറ്റ, രണ്ട്, മൂന്ന് മല ഉള്ള എല്ലാവരെയും ശിവൻ ഒരേപോലെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു; ശിവസ്വഭാവമല്ലാത്തതും ശിവൻ തന്നെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു, അതുപോലെ.
അരുദ്രാത്മകമിത്യേവം രുദ്രൈര്ജഗദധിഷ്ഠിതമ് അണ്ഡാന്താ ഹി മഹാഭൂമിശ്ശതരുദ്രാദ്യധിഷ്ഠിതാ
രുദ്രസ്വഭാവമല്ലാത്തതും രുദ്രന്മാർ ലോകം നിയന്ത്രിക്കുന്നു; അണ്ടത്തിൽ നിന്ന് മഹാഭൂമിവരെ നൂറുകണക്കിന് രുദ്രന്മാരും മറ്റുള്ളവരും ഓരോന്നും നിയന്ത്രിക്കുന്നു.
മായാന്തമന്തരിക്ഷം തു ഹ്യമരേശാദിഭിഃ ക്രമാത് അംഗുഷ്ഠമാത്രപര്യന്തൈസ്സമംതാത്സംതതം തതമ്
മായയുടെ അതിരുവരെ ഇടത്തരം പ്രദേശം അമരേശന്മാർ തുടങ്ങിയവർ ക്രമത്തിൽ മുഴുവനും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, അംഗുലിനളത്തിൽ നിന്ന് അതിരുകളിലേക്കു വരെ.
മഹാമായാവസാനാ ദ്യൌര്വായ്വാദ്യൈര്ഭുവനാധിപൈഃ അനാശ്രിതാന്തൈരധ്വാന്തര്വര്തിഭിസ്സമധിഷ്ഠിതാഃ
മഹാമായയിൽ അവസാനിക്കുന്ന ആകാശം വായു മുതലായ ലോകാധിപതികൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നു; ആശ്രയമില്ലാത്തവരുടെ അറ്റത്തുള്ളവരും വഴികളിൽ ഉള്ളവരും അങ്ങനെ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
തേ ഹി സാക്ഷാദ്ദിവിഷദസ്ത്വന്തരിക്ഷസദസ്തഥാ പൃഥിവീപദ ഇത്യേവം ദേവാ ദേവവ്രതൈഃ സ്തുതാ
അവർ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ദേവന്മാരാണ്, അതുപോലെ ഇടത്തരം പ്രദേശത്തും ഭൂമിയിൽ ഉള്ളവരും ദേവന്മാരാണ്; ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർ ദേവവ്രതങ്ങൾ കൊണ്ട് പുകഴപ്പെടുന്നു.
ഏവന്ത്രിഭിര്മലൈരാമൈഃ പക്വൈരേവ പൃഥക്പൃഥക് നിദാനഭൂതൈസ്സംസാരരോഗഃ പുംസാം പ്രവര്തതേ
ഇങ്ങനെ മൂന്ന് മലകളും, അകപ്പും പാകവുമായവയും, വേറേ വേറെയായി, മനുഷ്യരിൽ സഞ്ചാരരോഗത്തിന് കാരണമാകുന്നു.
അസ്യ രോഗസ്യ ഭൈഷജ്യം ജ്ഞാനമേവ ന ചാപരമ് ഭിഷഗാജ്ഞാപകഃ ശമ്ഭുശ്ശിവഃ പരമകാരണമ്
ഈ രോഗത്തിന് ഔഷധം ജ്ഞാനമേയുള്ളൂ, മറ്റൊന്നുമില്ല. ഈ ഔഷധം നിർദ്ദേശിക്കുന്നത് ശംഭുവായ ശിവൻ, പരമകാരണമാണ്.
അദുഃഖേനാ ഽപി ശക്തോ ഽസൌ പശൂന്മോചയിതും ശിവഃ കഥം ദുഃഖം കരോതീതി നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ
ശിവൻ എളുപ്പത്തിൽ തന്നെ ജീവികളെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കാൻ കഴിവുള്ളവനാണ്. അങ്ങനെയുള്ള ശിവൻ എങ്ങനെ ആരെയും കഷ്ടപ്പെടാൻ ഇടയാക്കും? ഇതിൽ സംശയിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല.
ദുഃഖമേവ ഹി സര്വോ ഽപി സംസാര ഇതി നിശ്ചിതമ് കഥം ദുഃഖമദുഃഖം സ്യാത്സ്വഭാവോ ഹ്യവിപര്യയഃ
ഈ ലോകജീവിതം മുഴുവൻ തന്നെ ദുഃഖം തന്നെയാണ് എന്ന് ഉറപ്പാണ്. ദുഃഖം എങ്ങനെ ദുഃഖമല്ലാത്തതാവും? സ്വഭാവം ഒരിക്കലും മാറില്ല.
ന ഹി രോഗീ ഹ്യരോഗീ സ്യാദ്ഭിഷഗ്ഭൈഷജ്യകാരണാത് രോഗാര്തം തു ഭിഷഗ്രോഗാദ്ഭൈഷജൈസ്സുഖമുദ്ധരേത്
ഒരു രോഗിക്ക് വൈദ്യനും ഔഷധവും മാത്രം കൊണ്ടു രോഗം മാറില്ല; പക്ഷേ, വൈദ്യൻ ഔഷധങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് രോഗിയെ സുഖത്തിലാക്കുന്നു.
ഏവം സ്വഭാവമലിനാന്സ്വഭാവാദ്ദുഃഖിനഃ പശൂന് സ്വാജ്ഞൌഷധവിധാനേന ദുഃഖാന്മോചയതേ ശിവഃ
അതു പോലെ, സ്വഭാവത്തിൽ അശുദ്ധിയും ദുഃഖവും ഉള്ള ജീവികളെ ശിവൻ തന്റെ ജ്ഞാനവും ഔഷധങ്ങളുമുപയോഗിച്ച് ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നു.