അത ഏവ ഹി പൂജാദൌ മൂര്ത്യാത്മപരികല്പനമ് മൂര്ത്യാത്മനി കൃതം സാക്ഷാച്ഛിവ ഏവ കൃതം യതഃ
അതുകൊണ്ടു തന്നെ, പൂജയുടെ ആരംഭത്തിൽ രൂപത്തെ മനസ്സിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു; രൂപത്തിൽ ചെയ്യുന്നതെല്ലാം നേരിട്ട് ശിവനിൽ തന്നെ ചെയ്യുന്നതാണ്.
ലിംഗാദാവപി തത്കൃത്യമര്ചായാം ച വിശേഷതഃ തത്തന്മൂര്ത്യാത്മഭാവേന ശിവോ ഽസ്മാഭിരുപാസ്യതേ
ലിംഗം മുതലായ പ്രതിമകളിലും, പ്രത്യേകിച്ച് പൂജയിലും, അതത് രൂപത്തിലൂടെ തന്നെ നാം ശിവനെ ആരാധിക്കണം.
യഥാനുഗൃഹ്യതേ സോ ഽപി മൂര്ത്യാത്മാ പാരമേഷ്ഠിനാ തഥാ മൂര്ത്യാത്മനിഷ്ഠേന ശിവേന പശവോ വയമ്
പാരമേശ്വരൻ ആ രൂപത്തെ അനുഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ, ആ രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ശിവൻ നമ്മെയും അനുഗ്രഹിക്കുന്നു.
ലോകാനുഗ്രഹണായൈവ ശിവേന പരമേഷ്ഠിനാ സദാശിവാദയസ്സര്വേ മൂര്ത്യാത്മനോ ഽപ്യധിഷ്ഠിതാഃ
ലോകങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി മാത്രം, സദാശിവൻ മുതലായവരെ ശിവൻ എല്ലായ്പ്പോഴും ആ രൂപത്തിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നു.
ആത്മനാമേവ ഭോഗായ മോക്ഷായ ച വിശേഷതഃ തത്ത്വാതത്ത്വസ്വരൂപേഷു മൂര്ത്യാത്മസു ശിവാന്വയഃ
ആത്മാക്കളുടെ അനുഭവത്തിനും പ്രത്യേകിച്ച് മോക്ഷത്തിനും, സത്യം അല്ലാത്തതിലും ആ രൂപത്തിൽ ശിവന്റെ ബന്ധം നിലനിൽക്കുന്നു.
ഭോഗഃ കര്മവിപാകാത്മാ സുഖദുഃഖാത്മകോ മതഃ ന ച കര്മ ശിവോ ഽസ്തീതി തസ്യ ഭോഗഃ കിമാത്മകഃ
അനുഭവം എന്നത് കര്മഫലമായ സുഖദുഃഖങ്ങളാണ്. ശിവന് കര്മമില്ലെങ്കിൽ, അവനു അനുഭവം എങ്ങനെയുണ്ടാകും?
സര്വം ശിവോ ഽനുഗൃഹ്ണാതി ന നിഗൃഹ്ണാതി കിംചന നിഗൃഹ്ണതാം തു യേ ദോഷാശ്ശിവേ തേഷാമസംഭവാത്
ശിവൻ എല്ലാം അനുഗ്രഹിക്കുന്നു, ഒന്നും തടയുന്നില്ല; തടയുന്നവർക്കു ദോഷം ഉണ്ടാകും, എന്നാൽ ശിവനിൽ അത്തരം ദോഷം ഉണ്ടാകില്ല.
യേ പുനര്നിഗ്രഹാഃ കേചിദ്ബ്രഹ്മാദിഷു നിദര്ശിതാഃ തേ ഽപി ലോകഹിതായൈവ കൃതാഃ ശ്രീകണ്ഠമൂര്തിനാ
ബ്രഹ്മാദിമാരിൽ കാണുന്ന ഏതെങ്കിലും നിയന്ത്രണങ്ങളും ലോകക്ഷേമത്തിനായി ശ്രീകണ്ഠൻ രൂപത്തിലുള്ള ശിവൻ ചെയ്യുന്നതാണ്.
ബ്രഹ്മാണ്ഡസ്യാധിപത്യം ഹി ശ്രീകണ്ഠസ്യ ന സംശയഃ ശ്രീകണ്ഠാഖ്യാം ശിവോ മൂര്തിം ക്രീഡതീമധിതിഷ്ഠതി
ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ അധിപത്യം ശ്രീകണ്ഠനാണ്; ഈ കാര്യത്തിൽ സംശയമില്ല. ശ്രീകണ്ഠൻ എന്ന രൂപത്തിൽ ശിവൻ കളിച്ചു നില്ക്കുന്നു.
സദോഷാ ഏവ ദേവാദ്യാ നിഗൃഹീതാ യഥോദിതമ് തതസ്തേപി വിപാപ്മാനഃ പ്രജാശ്ചാപി ഗതജ്വരാഃ
ദോഷമുള്ള ദേവന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നതാണു പറഞ്ഞത്. അങ്ങനെ അവർ പാപരഹിതരാകുന്നു, ജനങ്ങളും കഷ്ടതകളിൽ നിന്ന് മോചിതരാവുന്നു.
നിഗ്രഹോ ഽപി സ്വരൂപേണ വിദുഷാം ന ജുഗുപ്സിതഃ അത ഏവ ഹി ദണ്ഡ്യേഷു ദണ്ഡോ രാജ്ഞാം പ്രശസ്യതേ
നിയന്ത്രണം സ്വഭാവത്താൽ തന്നെ ജ്ഞാനികൾക്ക് അപമാനകരമല്ല; അതുകൊണ്ടു തന്നെ ശിക്ഷയർഹിക്കുന്നവരെ രാജാക്കന്മാർ ശിക്ഷിക്കുന്നത് പ്രശംസനീയമാണ്.
യത്സിദ്ധിരീശ്വരത്വേന കാര്യവര്ഗസ്യ കൃത്സ്നശഃ ന സ ചേദീശതാം കുര്യാജ്ജഗതഃ കഥമീശ്വരഃ
ഈശ്വരനായി എല്ലാ കാര്യങ്ങളും പൂര്ത്തിയാക്കുന്നതാണു യഥാർത്ഥ സിദ്ധി. ലോകത്തിൽ ആധിപത്യം ഇല്ലെങ്കിൽ, എങ്ങിനെ അവൻ ഈശ്വരനാകും?
ഈശേച്ഛാ ച വിധാതൃത്വം വിധേരാജ്ഞാപനം പരമ് ആജ്ഞാവശ്യമിദം കുര്യാന്ന കുര്യാദിതി ശാസനമ്
ഭഗവാന്റെ ഇച്ഛയാണ് സൃഷ്ടിക്ക് ശക്തി; സ്രഷ്ടാവിന്റെ കല്പനയാണ് പരമാധികാരം. അവന്റെ ഉത്തരവാണ്: 'ഇത് നിർബന്ധമായും ചെയ്യണം, ഇത് ചെയ്യരുത്' — ഇതാണ് നിയമം.
തച്ഛാസനാനുവര്തിത്വം സാധുഭാവസ്യ ലക്ഷണമ് വിപരീതസമാധോഃ സ്യാന്ന സര്വം തത്തു ദൃശ്യതേ
ആ നിയമം അനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നത് സദ്ഗുണത്തിന്റെ അടയാളമാണ്; അതിന് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിച്ചാൽ അതല്ല. എങ്കിലും, എല്ലാം അങ്ങനെ നടക്കുന്നതല്ല.
സാധു സംരക്ഷണീയം ചേദ്വിനിവര്ത്യമസാധു യത് നിവര്തതേ ച സാമാദേരംതേ ദണ്ഡോ ഹി സാധനമ്
നല്ലത് സംരക്ഷിക്കണം; ദുഷ്ടം അകറ്റണം. ഉപദേശിച്ചിട്ടും മാറ്റം വരുത്താനാകില്ലെങ്കിൽ ശിക്ഷയാണ് മാർഗം.
ഹിതാര്ഥലക്ഷണം ചേദം ദണ്ഡാന്തമനുശാസനമ് അതോ യദ്വിപരീതം തദഹിതം സംപ്രചക്ഷതേ
ഉപദേശവും ശിക്ഷയും എല്ലാം ഉപകാരത്തിനായി തന്നെയാണ്. അതിനോട് വിരുദ്ധമായത് ഹാനികരമാണെന്ന് പറയുന്നു.
ഹിതേ സദാ നിഷണ്ണാനാമീശ്വരസ്യ നിദര്ശനമ് സ കഥം ദുഷ്യതേ സദ്ഭിരസതാമേവ നിഗ്രഹാത്
എപ്പോഴും ഉപകാരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർ ഭഗവാന്റെ ഉദാഹരണമാണ്. അവർ ദുഷ്ടരെ മാത്രം നിയന്ത്രിക്കുമ്പോൾ സന്മാർഗ്ഗികളെ കുറ്റപ്പെടുത്താൻ എങ്ങനെ കഴിയും?
അയുക്തകാരിണോ ലോകേ ഗര്ഹണീയാവിവേകിതാ യദുദ്വേജയതേ ലോകന്തദയുക്തം പ്രചക്ഷതേ
ലോകത്ത് യുക്തിയില്ലാതെ തെറ്റായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവരെ കുറ്റപ്പെടുത്തേണ്ടതാണ്; ജനങ്ങളെ അലട്ടുന്നതെല്ലാം തെറ്റായതാണെന്ന് പറയുന്നു.
സര്വോ ഽപി നിഗ്രഹോ ലോകേ ന ച വിദ്വേഷപൂര്വകഃ ന ഹി ദ്വേഷ്ടി പിതാ പുത്രം യോ നിഗൃഹ്യാതി ശിക്ഷയേത്
ലോകത്ത് എല്ലാ നിയന്ത്രണവും വൈരാഗ്യത്തിൽ നിന്നല്ല; അച്ഛൻ മകനെ നിയന്ത്രിച്ച് പഠിപ്പിക്കുമ്പോൾ അവനെ വെറുക്കുന്നില്ല.
മാധ്യസ്ഥേനാപി നിഗ്രാഹ്യാന്യോ നിഗൃഹ്ണാതി മാര്ഗതഃ തസ്യാപ്യവശ്യം യത്കിംചിന്നൈര്ഘൃണ്യമനുവര്തതേ
നിഷ്പക്ഷനായവനും ആവശ്യമെങ്കിൽ മറ്റുള്ളവരെ നിയന്ത്രിക്കണം; എന്നാൽ അങ്ങനെ ചെയ്യുമ്പോൾ കുറച്ച് കഠിനത്വം ഒഴിവാക്കാനാവില്ല.
അന്യഥാ ന ഹിനസ്ത്യേവ സദോഷാനപ്യസൌ പരാന് ഹിനസ്തി ചായമപ്യജ്ഞാന്പരം മാധ്യസ്ഥ്യമാചരന്
ഇല്ലെങ്കിൽ, തെറ്റുള്ളവരായിരുന്നാലും അവൻ മറ്റൊരാളെ ദോഷം ചെയ്യില്ല; പക്ഷേ, അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുള്ള നിഷ്പക്ഷത ദോഷം ചെയ്യും.
തസ്മാദ്ദുഃഖാത്മികാം ഹിംസാം കുര്വാണോ യഃ സനിര്ഘൃണഃ ഇതി നിര്ബംധയംത്യേകേ നിയമോ നേതി ചാപരേ
അതിനാൽ, കരുണയില്ലാതെ മറ്റൊരാളെ ദുഃഖിപ്പിക്കുന്നവരെ ചിലർ എപ്പോഴും നിരോധിക്കണമെന്ന് പറയുന്നു; മറ്റുള്ളവർ അങ്ങനെ അല്ലെന്ന് പറയുന്നു.
നിദാനജ്ഞസ്യ ഭിഷജോ രുഗ്ണോ ഹിംസാം പ്രയുംജതഃ ന കിംചിദപി നൈര്ഘൃണ്യം ഘൃണൈവാത്ര പ്രയോജികാ
രോഗത്തിന്റെ കാരണം അറിയുന്ന വൈദ്യൻ രോഗിയെ ചികിത്സിക്കുമ്പോൾ ദു:ഖം ഉണ്ടാക്കുമ്പോഴും അതിൽ ക്രൂരതയില്ല; അവനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നത് കരുണയാണ്.
ഘൃണാപി ന ഗുണായൈവ ഹിംസ്രേഷു പ്രതിയോഗിഷു താദൃശേഷു ഘൃണീ ഭ്രാന്ത്യാ ഘൃണാന്തരിതനിര്ഘൃണഃ
ദോഷം ചെയ്യുന്നവരോടും ശത്രുക്കളോടും കരുണ കാണിക്കുന്നത് ഗുണമല്ല; അത്തരത്തിൽ, തെറ്റിദ്ധാരണയാൽ കരുണ കാണിക്കുന്നവൻ അർത്ഥത്തിൽ കഠിനഹൃദയനാണ്.
ഉപേക്ഷാപീഹ ദോഷാഹ രക്ഷ്യേഷു പ്രതിയോഗിഷു ശക്തൌ സത്യാമുപേക്ഷാതോ രക്ഷ്യസ്സദ്യോ വിപദ്യതേ
സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ശക്തിയുണ്ടായിരിക്കെ അവഗണനയും കുറ്റമാണ്; അവഗണിച്ചാൽ സംരക്ഷിക്കേണ്ടവൻ ഉടൻ തന്നെ അപകടത്തിലാകും.
സര്പസ്യാ ഽ ഽസ്യഗതമ്പശ്യന്യസ്തു രക്ഷ്യമുപേക്ഷതേ ദോഷാഭാസാന്സമുത്പ്രേക്ഷ്യ ഫലതഃ സോ ഽപി നിര്ഘൃണഃ
ഒരു പാമ്പ് അടുത്തുവരുന്നത് കണ്ടിട്ടും സംരക്ഷിക്കേണ്ടവനെ അവഗണിച്ചാൽ, വെറും ദോഷങ്ങൾ മാത്രം കണക്കാക്കുന്നവനും അവസാനം കഠിനഹൃദയനാണ്.
തസ്മാദ് ഘൃണാ ഗുണായൈവ സര്വഥേതി ന സംമതമ് സംമതം പ്രാപ്തകാമിത്വം സര്വം ത്വന്യദസമ്മതമ്
അതിനാൽ, എല്ലായ്പ്പോഴും കരുണ ഗുണമാണെന്നു അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നില്ല; ലക്ഷ്യം നേടുന്നതാണ് അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നത്, മറ്റെല്ലാം അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
മൂര്ത്യാത്മസ്വപി രാഗാദ്യാ ദോഷാഃ സന്ത്യേവ വസ്തുതഃ തഥാപി തേഷാമേവൈതേ ന ശിവസ്യ തു സര്വഥാ അഗ്നാവപി സമാവിഷ്ടം താമ്രം ഖലു സകാലികമ്
ശരീരമുള്ളവരിൽ രാഗാദി ദോഷങ്ങൾ സത്യത്തിൽ ഉണ്ടാകും; എങ്കിലും, അവ അവർക്കു മാത്രമാണ്, ശിവനിൽ ഒരിക്കലും ഇല്ല — അഗ്നിയിൽ വെച്ചിട്ടും ചെമ്പ് കുറച്ച് നേരം വേറെയിരിക്കുന്നു പോലെ.
ഇതി നാഗ്നിരസൌ ദുഷ്യേത്താമ്രസംസര്ഗകാരണാത് നാഗ്നേരശുചിസംസര്ഗാദശുചിത്വമപേക്ഷതേ
അതിനാൽ, അഗ്നി ചെമ്പുമായി സമ്പർക്കം വന്നതുകൊണ്ട് മലിനമാവുന്നില്ല; അശുദ്ധിയുമായി ചേർന്നാൽ ചെമ്പാണ് അശുദ്ധിയെടുക്കുന്നത്, അഗ്നി അല്ല.
അശുചേസ്ത്വഗ്നിസംയോഗാച്ഛുചിത്വമപി ജായതേ ഏവം ശോധ്യാത്മസംസര്ഗാന്ന ഹ്യശുദ്ധഃ ശിവോ ഭവേത്
എങ്കിലും, അഗ്നിയുമായി ചേർന്നാൽ അശുദ്ധമായതും ശുദ്ധമാകും; അതുപോലെ, ശുദ്ധാത്മാവുമായി ചേർന്നാലും ശിവൻ ഒരിക്കലും അശുദ്ധനാവില്ല.