വിപര്യയേണ ശക്ത്യാ ച തുഷ്ട്യാസിദ്ധ്യാ തഥൈവ ച തേ ഽപരിഗ്രാഹിണഃ സര്വേ സംവിഭാഗരതാഃ പുനഃ
വിപരീതമായി, ശക്തിയാൽ, തൃപ്തിയാൽ, സിദ്ധിയാൽ, ഇവരൊക്കെയും ആസ്വാദനമില്ലാത്തവരും വീണ്ടും പങ്കിടുന്നതിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവരുമാണ്.
ഖാദനാശ്ചാപ്യശീലാശ്ച ഭൂതാദ്യാഃ പരികീര്തിതാഃ പ്രഥമോ മഹതഃ സര്ഗോ ബ്രഹ്മണഃ പരമേഷ്ഠിനഃ
ഭൂതാദികൾ ഭക്ഷകരും നല്ല പെരുമാറ്റമില്ലാത്തവരുമാണ് എന്ന് പറയുന്നു. മഹത്ത്വത്തിൽ നിന്ന് ആദ്യ സൃഷ്ടി പരമേശ്വരനായ ബ്രഹ്മാവിനാണ്.
തന്മാത്രാണാം ദ്വിതീയസ്തു ഭൂതസര്ഗഃ സ ഉച്യതേ വൈകാരികസ്തൃതീയസ്തു സര്ഗ ഐന്ദ്രിയകഃ സ്മൃതഃ
സൂക്ഷ്മതത്ത്വങ്ങളിൽ നിന്ന് ഭൂതങ്ങളുടെ രണ്ടാം സൃഷ്ടിയാണ് ഭൂതസൃഷ്ടി എന്ന് വിളിക്കുന്നത്; ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉദിച്ച മൂന്നാമത്തേതാണ് ഇന്ദ്രിയസൃഷ്ടി എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഇത്യേഷ പ്രകൃതേഃ സര്ഗഃ സമ്ഭൃതോ ഽബുദ്ധിപൂര്വകഃ മുഖ്യസര്ഗശ്ചതുര്ഥസ്തു മുഖ്യാ വൈ സ്ഥാവരാഃ സ്മൃതാഃ
ഇങ്ങനെ പ്രകൃതിയുടെ സൃഷ്ടി ബുദ്ധിയില്ലാതെ പൂർത്തിയായി; നാലാമത്തേതാണ് പ്രധാന സൃഷ്ടി, അതായത് അചഞ്ചല ജീവികൾ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
തിര്യക്സ്രോതസ്തു യഃ പ്രോക്തസ്തിര്യഗ്യോനിഃ സ പഞ്ചമഃ തദൂര്ധ്വസ്രോതസഃ ഷഷ്ഠോ ദേവസര്ഗസ്തു സ സ്മൃതഃ
വശത്തേക്ക് ഒഴുകുന്ന സൃഷ്ടിയാണ് അഞ്ചാമത്തേത്, അതാണ് മൃഗങ്ങളുടെ സൃഷ്ടി; മേലോട്ടു ഒഴുകുന്ന ദൈവസൃഷ്ടിയാണ് ആറാമത്തേത്.
തതോ ഽര്വാക് സ്രോതസാം സര്ഗഃ സപ്തമഃ സ തു മാനുഷഃ അഷ്ടമോ ഽനുഗ്രഹഃ സര്ഗഃ കൌമാരോ നവമഃ സ്മൃതഃ
താഴോട്ടു ഒഴുകുന്ന സൃഷ്ടിയാണ് ഏഴാമത്തേത്, അതാണ് മനുഷ്യസൃഷ്ടി; എട്ടാമത്തേതാണ് അനുഗ്രഹത്തിന്റെ സൃഷ്ടി, ഒൻപതാമത്തേതാണ് ബാലസൃഷ്ടി എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
പ്രാകൃതാശ്ച ത്രയഃ പൂര്വേ സര്ഗാസ്തേ ഽബുദ്ധിപൂര്വകാഃ ബുദ്ധിപൂര്വം പ്രവര്തന്തേ മുഖ്യാദ്യാഃ പഞ്ച വൈകൃതാഃ
ആദ്യത്തെ മൂന്നു സൃഷ്ടികളും പ്രകൃതിപരമായും ബുദ്ധിയില്ലാതെയും ഉത്ഭവിക്കുന്നു; പ്രധാന സൃഷ്ടിയോടെ തുടങ്ങുന്ന അഞ്ചു സൃഷ്ടികളും ബുദ്ധിയോടെ നടക്കുന്നു, അവയെ വൈവിധ്യമുള്ളവ എന്ന് പറയുന്നു.
അഗ്രേ സസര്ജ വൈ ബ്രഹ്മാ മാനസാനാത്മനഃ സമാന് സനന്ദം സനകഞ്ചൈവ വിദ്വാംസഞ്ച സനാതനമ്
ആദ്യത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ മനസ്സിൽ നിന്ന് സമാനരായ സനന്ദൻ, സനക, ജ്ഞാനിയായ സനാതനൻ എന്നിവരെ സൃഷ്ടിച്ചു.
ഋഭും സനത്കുമാരഞ്ച പൂര്വമേവ പ്രജാപതിഃ സര്വേ തേ യോഗിനോ ജ്ഞേയാ വീതരാഗാ വിമത്സരാഃ
പ്രജാപതി മുമ്പ് ഋഭുവിനെയും സനത്കുമാരനെയും സൃഷ്ടിച്ചു; ഇവരെല്ലാവരും യോഗികളായും, രാഗം ഇല്ലാത്തവരുമായും അസൂയയില്ലാത്തവരുമായും അറിയപ്പെടുന്നു.
ഇശ്വരാസക്തമനസോ ന ചക്രുഃ സൃഷ്ടയേ മതിമ് തേഷു സൃഷ്ട്യനപേക്ഷേഷു ഗതേഷു സനകാദിഷു
ഇശ്വരനിൽ മനസ്സു ലയിച്ചിരുന്ന അവർ സൃഷ്ടിയിലേക്കു മനസ്സു തിരിയിച്ചില്ല; സൃഷ്ടിയിൽ ആസക്തിയില്ലാതെ സനകാദികൾ വിട്ടുപോയപ്പോൾ,
സ്രഷ്ടുകാമഃ പുനര്ബ്രഹ്മാ തതാപ പരമം തപഃ തസ്യൈവം തപ്യമാനസ്യ ന കിംചിത്സമവര്തത
പുനഃസൃഷ്ടിക്കായി ആഗ്രഹിച്ച് ബ്രഹ്മാവ് ഉന്നതമായ തപസ്സ് ചെയ്തു; അങ്ങനെ തപസ്സിൽ ലീനനായപ്പോൾ ഒന്നും ഉദിച്ചില്ല.
തതോ ദീര്ഘേണ കാലേന ദുഃഖാത്ക്രോധോ വ്യജായത ക്രോധാവിഷ്ടസ്യ നേത്രാഭ്യാം പ്രാപതന്നശ്രുബിന്ദവഃ
അതിനുശേഷം ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് ക്രോധം ഉദിച്ചു; ക്രോധം പിടിച്ചപ്പോൾ അവന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് കണ്ണുനീർ തുള്ളികൾ വീണു.
തതസ്തേഭ്യോ ഽശ്രുബിന്ദുഭ്യോ ഭൂതാഃ പ്രേതാസ്തദാഭവന് സര്വാംസ്താനശ്രുജാന്ദൃഷ്ട്വാ ബ്രഹ്മാത്മാനമനിംദത
അപ്പോൾ ആ കണ്ണുനീർ തുള്ളികളിൽ നിന്ന് പ്രേതങ്ങൾ ജനിച്ചു. അവയെല്ലാം തന്റെ കണ്ണുനീർച്ചൊരിഞ്ഞ് പിറന്നതാണെന്ന് കണ്ട ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ മേൽ itself അസന്തോഷം അനുഭവിച്ചു.
തസ്യ തീവ്രാ ഽഭവന്മൂര്ഛാ ക്രോധാമര്ഷസമുദ്ഭവാ മൂര്ഛിതസ്തു ജഹൌ പ്രാണാന്ക്രോധാവിഷ്ടഃ പ്രജാപതിഃ
അങ്ങനെ കോപവും വിരോധവും ചേർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് ശക്തമായ മയക്കം ഉണ്ടായി. കോപത്തിൽ മുഴുകി, പ്രജാപതി അവബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു ജീവൻ വിട്ടു.
തതഃ പ്രാണേശ്വരോ രുദ്രോ ഭഗവാന്നീലലോഹിതഃ പ്രസാദമതുലം കര്തും പ്രാദുരാസീത്പ്രഭോര്മുഖാത്
അപ്പോൾ ജീവന്റെ നാഥനായ, നീലയും ചുവപ്പും നിറമുള്ള മഹാത്മാവായ രുദ്രൻ, അതുല്യമായ കൃപ നൽകാൻ പരമേശ്വരന്റെ വായിൽ നിന്ന് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ദശധാ ചൈകധാ ചക്രേ സ്വാത്മാനം പ്രഭുരീശ്വരഃ തേ തേനോക്താ മഹാത്മാനോ ദശധാ ചൈകധാ കൃതാഃ
പ്രഭുവായ ഈശ്വരൻ തന്റെ സ്വരൂപം പത്ത് രൂപത്തിലും ഏകരൂപത്തിലും മാറ്റി. അങ്ങനെ പത്ത് രൂപത്തിലും ഏകരൂപത്തിലും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട മഹാത്മാക്കളോട് അദ്ദേഹം സംസാരിച്ചു.
യൂയം സൃഷ്ടാ മയാ വത്സാ ലോകാനുഗ്രഹകാരണാത് തസ്മാത്സര്വസ്യ ലോകസ്യ സ്ഥാപനായ ഹിതായ ച
എന്റെ പ്രിയരേ, ലോകങ്ങൾക്ക് ഉപകാരത്തിനായി ഞാൻ നിങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ സകല ലോകത്തിന്റെയും നിലനിൽപ്പിനും ക്ഷേമത്തിനും വേണ്ടി—
പ്രജാസന്താനഹേതോശ്ച പ്രയതധ്വമതന്ദ്രിതാഃ ഏവമുക്താശ്ച രുരുദുര്ദുദ്രുവുശ്ച സമന്തതഃ
പ്രജകളുടെ വർദ്ധനവിനായി നിങ്ങൾ ക്ഷീണം കൂടാതെ പരിശ്രമിക്കണം. അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവർ കരഞ്ഞും ഓടിയും എല്ലാടെയും പിരിഞ്ഞു.
രോദനാദ്ദ്രാവണാച്ചൈവ തേ രുദ്രാ നാമതഃ സ്മൃതാഃ യേ രുദ്രാസ്തേ ഖലു പ്രാണാ യേ പ്രാണാസ്തേ മഹാത്മകാഃ
അവരുടെ കരച്ചിലും ഓടലും കാരണം അവർ 'രുദ്രന്മാർ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ആ രുദ്രന്മാരാണ് ജീവൻ, ആ ജീവന്മാരാണ് മഹാത്മാക്കൾ.
തതോ മൃതസ്യ ദേവസ്യ ബ്രഹ്മണഃ പരമേഷ്ഠിനഃ ഘൃണീ ദദൌ പുനഃ പ്രാണാന്ബ്രഹ്മപുത്രോ മഹേശ്വരഃ
അതിനുശേഷം, മരിച്ച ബ്രഹ്മാവായ പരമേശ്വരനു, കരുണയുള്ള മഹേശ്വരൻ, വീണ്ടും ജീവൻ നൽകി.
പ്രഹൃഷ്ടവദനോ രുദ്രഃ പ്രാണപ്രത്യാഗമാദ്വിഭോഃ അഭ്യഭാഷത വിശ്വേശോ ബ്രഹ്മാണം പരമം വചഃ
വലിയവനിൽ ജീവൻ തിരിച്ചെത്തിയതിൽ സന്തോഷം നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ രുദ്രൻ, സർവ്വലോകനാഥൻ ബ്രഹ്മാവിനോട് ഉത്തമമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
മാഭൈര്മാഭൈര്മഹാഭാഗ വിരിംച ജഗതാം ഗുരോ മയാ തേ പ്രാണിതാഃ പ്രാണാഃ സുഖമുത്തിഷ്ഠ സുവ്രത
ഭയപ്പെടേണ്ട, ഭയപ്പെടേണ്ട, മഹാഭാഗവാനേ, ലോകങ്ങളുടെ ഗുരുവായ വിരിഞ്ചേ, ഞാൻ നിന്റെ ജീവൻ തിരികെ നൽകിയിരിക്കുന്നു—സന്തോഷത്തോടെ എഴുന്നേൽക്കു, ധർമ്മനിഷ്ഠനേ.
സ്വപ്നാനുഭൂതമിവ തച്ഛ്രുത്വാ വാക്യം മനോഹരമ് ഹരം നിരീക്ഷ്യ ശനകൈര്നേത്രൈഃ ഫുല്ലാമ്ബുജപ്രഭൈഃ
ആ മനോഹരമായ വാക്കുകൾ സ്വപ്നത്തിൽ അനുഭവിച്ചതുപോലെ കേട്ട ബ്രഹ്മാവ്, പൂത്ത താമരപൂവിന്റെ പ്രകാശംപോലുള്ള കണ്ണുകളാൽ ഹരനെ പതിയെ നോക്കി.
തഥാ പ്രത്യാഗതപ്രാണഃ സ്നിഗ്ധഗമ്ഭീരയാ ഗിരാ ഉവാച വചനം ബ്രഹ്മാ തമുദ്ദിശ്യ കൃതാഞ്ജലിഃ
അങ്ങനെ ജീവൻ തിരിച്ചുകിട്ടിയ ബ്രഹ്മാവ്, സ്നേഹപൂർണ്ണവും ഗംഭീരവുമായ ശബ്ദത്തിൽ, കൈകൂപ്പി അവനോടു പറഞ്ഞു.
ത്വം ഹി ദര്ശനമാത്രേണ ചാനന്ദയസി മേ മനഃ കോ ഭവാന് വിശ്വമൂര്ത്യാ വാ സ്ഥിത ഏകാദശാത്മകഃ
നിന്റെ ദർശനം മാത്രം കൊണ്ട് എന്റെ മനസ്സിൽ ആനന്ദം നിറയുന്നു. ആരാണ് നീ, സർവ്വരൂപനായോ, പതിനൊന്ന് ഭാവങ്ങളോടെ ഇവിടെ നില്ക്കുന്നവനോ?
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ വ്യാജഹാര മഹേശ്വരഃ സ്പൃശന് കാരാഭ്യാം ബ്രഹ്മാണം സുസുഖാഭ്യാം സുരേശ്വരഃ
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട മഹേശ്വരൻ, സ്നേഹപൂർണ്ണമായ കൈകളാൽ ബ്രഹ്മാവിനെ തൊട്ട്, സംസാരിച്ചു.
മാം വിദ്ധി പരമാത്മാനം തവ പുത്രത്വമാഗതമ് ഏതേ ചൈകാദശ രുദ്രാസ്ത്വാം സുരക്ഷിതുമാഗതാഃ
നീ എന്നെ പരമാത്മാവായി അറിയണം; ഞാൻ നിന്റെ മകനായി വന്നിരിക്കുന്നു. ഈ പതിനൊന്ന് രുദ്രന്മാരും നിന്നെ രക്ഷിക്കാൻ വന്നവരാണ്.
തസ്മാത്തീവ്രാമിമാമ്മൂര്ഛാം വിധൂയ മദനുഗ്രഹാത് പ്രബുദ്ധസ്വ യഥാപൂര്വം പ്രജാ വൈ സ്രഷ്ടുമര്ഹസി
അതിനാൽ, എന്റെ കൃപയാൽ ഈ ശക്തമായ മയക്കം നീക്കി, പഴയപോലെ ഉണരുക; നീ വീണ്ടും പ്രജകൾ സൃഷ്ടിക്കേണ്ടവനാണ്.
ഏവം ഭഗവതാ പ്രോക്തോ ബ്രഹ്മാ പ്രീതമനാ ഹ്യഭൂത് നാനാഷ്ടകേന വിശ്വാത്മാ തുഷ്ടാവ പരമേശ്വരമ്
ഇങ്ങനെ ഭഗവാന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ബ്രഹ്മാവിന് മനസ്സിൽ സന്തോഷം നിറഞ്ഞു. സർവ്വാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവ് വിവിധ അഷ്ടകങ്ങളാൽ പരമേശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു.
നമസ്തേ ഭഗവന് രുദ്ര ഭാസ്കരാമിതതേജസേ നമോ ഭവായ ദേവായ രസായാമ്ബുമയാത്മനേ ശര്വായ ക്ഷിതിരൂപായ നന്ദീസുരഭയേ നമഃ
ഭഗവാനായ രുദ്രനേ, സൂര്യന്റെ പ്രകാശംപോലുള്ളവനേ, നമസ്കാരം. ഭവനേ, ദേവനേ, ജലവും രസവും ആകൃതിയായവനേ, ശർവ്വനേ, ഭൂമിരൂപനായവനേ, നന്ദിയേ, സുരഭിയേ, നമസ്കാരം.