ശിവപുരാണമ്

കേന മാനേന കാലേസ്മിന്നായുസ്സംഖ്യാ പ്രകല്പ്യതേ സംഖ്യാരൂപസ്യ കാലസ്യ കഃ പുനഃ പരമോ ഽവധിഃ

ഈ സമയത്തില്‍ ജീവന്റെ ദൈര്‍ഘ്യം എങ്ങനെ അളക്കപ്പെടുന്നു? അളക്കപ്പെടുന്ന സമയത്തിന്റെ അതിരേന്താണ്?

ആയുഷോ ഽത്ര നിമേഷാഖ്യമാദ്യമാനം പ്രചക്ഷതേ സംഖ്യാരൂപസ്യ കാലസ്യ ശാംത്ത്വതീതകലാവധി

ഇവിടെ, ജീവന്റെ ആദ്യഘട്ടം 'നിമിഷം' എന്നറിയപ്പെടുന്നു, അഥവാ കണ്ണടയ്ക്കുന്ന സമയം. അളക്കപ്പെടുന്ന സമയത്തിന്റെ പരമാവധി അതി ശാന്തതയെ കടന്നിടത്താണ്.

അക്ഷിപക്ഷ്മപരിക്ഷേപോ നിമേഷഃ പരികല്പിതഃ താദൃശാനാം നിമേഷാണാം കാഷ്ഠാ ദശ ച പഞ്ച ച

കണ്ണ് പിഴുക്കുന്നതാണ് ഒരു നിമിഷം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അങ്ങനെ പതിനഞ്ച് നിമിഷങ്ങള്‍ ചേര്‍ന്നാല്‍ ഒരു കഷ്ടം ആകുന്നു.

കാഷ്ഠാംസ്ത്രിംശത്കലാ നാമ കലാംസ്ത്രിംശന്മുഹൂര്തകഃ മുഹൂര്താനാമപി ത്രിംശദഹോരാത്രം പ്രചക്ഷതേ

മുപ്പത് കഷ്ടങ്ങള്‍ ചേര്‍ന്നാല്‍ ഒരു കല. അങ്ങനെ മൂപ്പത് കലകള്‍ ചേര്‍ന്നാല്‍ ഒരു മുഹൂര്‍ത്തം. അങ്ങനെ മൂപ്പത് മുഹൂര്‍ത്തങ്ങള്‍ ചേര്‍ന്നാല്‍ ഒരു അഹോരാത്രം, അഥവാ ഒരു പകലും ഒരു രാത്രിയും ആകുന്നു.

ത്രിംശത്സംഖ്യൈരഹോരാത്രൈര്മാസഃ പക്ഷദ്വയാത്മകഃ

മുപ്പത് അഹോരാത്രങ്ങള്‍ ചേര്‍ന്നാല്‍ രണ്ടു പക്ഷങ്ങളടങ്ങിയ ഒരു മാസം ആകുന്നു.

ജ്ഞേയം പിത്ര്യമഹോരാത്രം മാസഃ കൃഷ്ണസിതാത്മകഃ

കൃഷ്ണപക്ഷവും ശുക്ലപക്ഷവും ചേര്‍ന്ന ഒരു മാസം പിതൃകളുടെ ഒരു അഹോരാത്രം എന്നറിയണം.

മാസൈസ്തൈരയനം ഷഡ്ഭിര്വര്ഷം ദ്വേ ചായനം മതമ് ലൌകികേനൈവ മാനേന അബ്ദോ യോ മാനുഷഃ സ്മൃതഃ

അങ്ങനെ ആറു മാസങ്ങള്‍ ചേര്‍ന്നാല്‍ ഒരു അയനം. രണ്ട് അയനം ചേര്‍ന്നാല്‍ ഒരു വര്‍ഷം. ഈ ലോകമാനപ്രകാരം ഇതാണ് മനുഷ്യവര്‍ഷം.

ഏതദ്ദിവ്യമഹോരാത്രമിതി ശാസ്ത്രസ്യ നിശ്ചയഃ ദക്ഷിണം ചായനം രാത്രിസ്തഥോദഗയനം ദിനമ്

ഇതാണ് ശാസ്ത്രം നിര്‍ണ്ണയിച്ച ദൈവിക അഹോരാത്രം. ദക്ഷിണായനം രാത്രി, ഉത്തരായനം പകലാണ്.

മാസസ്ത്രിംശദഹോരാത്രൈര്ദിവ്യോ മാനുഷവത്സ്മൃതഃ സംവത്സരോ ഽപി ദേവാനാം മാസൈര്ദ്വാദശഭിസ്തഥാ

മുപ്പത് അഹോരാത്രങ്ങള്‍ ചേര്‍ന്നാല്‍ ഒരു ദൈവമാസം. അങ്ങനെ പന്ത്രണ്ട് ദൈവമാസങ്ങള്‍ ചേര്‍ന്നാല്‍ ദേവന്മാരുടെ ഒരു വര്‍ഷം.

ത്രീണി വര്ഷശതാന്യേവ ഷഷ്ടിവര്ഷയുതാന്യപി ദിവ്യസ്സംവത്സരോ ജ്ഞേയോ മാനുഷേണ പ്രകീര്തിതഃ

മൂന്നുനൂറ് അറുപത് മനുഷ്യവര്‍ഷങ്ങള്‍ ചേര്‍ന്നാല്‍ ഒരു ദൈവവര്‍ഷം ആകുന്നു എന്ന് പഠിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

ദിവ്യേനൈവ പ്രമാണേന യുഗസംഖ്യാ പ്രവര്തതേ ചത്വാരി ഭാരതേ വര്ഷേ യുഗാനി കവയോ വിദുഃ

ഈ ദൈവമാനപ്രകാരം യುಗങ്ങളുടെ കണക്കുകള്‍ നടക്കുന്നു. ഭാരതദേശത്ത് നാലു യുഗങ്ങളാണെന്ന് ജ്ഞാനികള്‍ അറിയുന്നു.

പൂര്വം കൃതയുഗം നാമ തതസ്ത്രേതാ വിധീയതേ ദ്വാപരം ച കലിശ്ചൈവ യുഗാന്യേതാനി കൃത്സ്നശഃ

ആദ്യമായി കൃതയുഗം, പിന്നെ ത്രേതായുഗം, പിന്നെ ദ്വാപരയുഗം, അവസാനം കലിയുഗം. ഇതാണ് നാലു യുഗങ്ങള്‍.

ചത്വാരി തു സഹസ്രാണി വര്ഷാണാം തത്കൃതം യുഗമ് തസ്യ താവച്ഛതീസംധ്യാ സംധ്യാംശശ്ച തഥാവിധഃ

കൃതയുഗം നാലായിരം വര്‍ഷമാണ്. അതിന് മുന്നിലും പിന്നിലും നൂറുകണക്കിന് വര്‍ഷങ്ങളുള്ള സംധ്യയും സംധ്യാംശവും ഉണ്ട്.

ഇതരേഷു സസംധ്യേഷു സസംധ്യാംശേഷു ച ത്രിഷു ഏകാപായേന വര്തംതേ സഹസ്രാണി ശതാനി ച

മറ്റു മൂന്നു യുഗങ്ങളിലും, അവയുടെ സംധ്യകളും സംധ്യാംശങ്ങളും ഉള്‍പ്പെടെ, ഓരോന്നും നാലിലൊന്ന് കുറവാണ്; അതിനനുസരിച്ച് നൂറുകളും ആയിരങ്ങളും വര്‍ഷങ്ങളുണ്ട്.

ഏതദ്ദ്വാദശസാഹസ്രം സാധികം ച ചതുര്യുഗമ് ചതുര്യുഗസഹസ്രം യത്സംകല്പ ഇതി കഥ്യതേ

ഇങ്ങനെ നാലു യുഗങ്ങള്‍ ചേര്‍ന്നാല്‍ പന്ത്രണ്ടായിരം (ദൈവ) വര്‍ഷമാകും. അങ്ങനെ ആയിരം നാലു-യുഗ-ചക്രങ്ങള്‍ ചേര്‍ന്നതിനെ കല്പം എന്ന് പറയുന്നു.

ചതുര്യുഗൈകസപ്തത്യാ മനോരംതരമുച്യതേ കല്പേ ചതുര്ദശൈകസ്മിന്മനൂനാം പരിവൃത്തയഃ

എഴുപത്തൊന്ന് നാലു-യുഗ-ചക്രങ്ങള്‍ ചേര്‍ന്നാല്‍ ഒരു മന്വന്തരം. ഒരു കല്പയില്‍ പതിനാലു മനുവിന്റെ കാലഘട്ടങ്ങള്‍ ഉണ്ട്.

ഏതേന ക്രമയോഗേന കല്പമന്വംതരാണി ച സപ്രജാനി വ്യതീതാനി ശതശോ ഽഥ സഹസ്രശഃ

ഈ ക്രമത്തില്‍ നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും കല്പങ്ങളും മന്വന്തരങ്ങളും, അവയുടെ സന്തതികളും കടന്നുപോയിരിക്കുന്നു.

അജ്ഞേയത്വാച്ച സര്വേഷാമസംഖ്യേയതയാ പുനഃ ശക്യോ നൈവാനുപൂര്വ്യാദ്വൈ തേഷാം വക്തും സുവിസ്തരഃ

അവയെല്ലാം അറിയാനോ എണ്ണാനോ കഴിയാത്തതുകൊണ്ട്, അവയെ ക്രമത്തിൽ വിശദമായി വിവരിക്കാൻ സാധ്യമല്ല.

കല്പോ നാമ ദിവാ പ്രോക്തോ ബ്രഹ്മണോ ഽവ്യക്തജന്മനഃ കല്പാനാം വൈ സഹസ്രം ച ബ്രാഹ്മം വര്ഷമിഹോച്യതേ

കല്പം എന്നത്, അവ്യക്തത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം എന്നാണ് പറയുന്നത്. ആയിരം കല്പങ്ങൾ ചേർന്നതാണ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു വർഷം.

വര്ഷാണാമഷ്ടസാഹസ്രം യച്ച തദ്ബ്രഹ്മണോ യുഗമ് സവനം യുഗസാഹസ്രം ബ്രഹ്മണഃ പദ്മജന്മനഃ

എട്ടായിരം വർഷം ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു യുഗം എന്നാണ് പറയുന്നത്. ആയിരം യുഗങ്ങൾ ചേർന്നതാണ് പദ്മത്തിൽ ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു സവനം.

സവനാനാം സഹസ്രം ച ത്രിഗുണം ത്രിവൃതം തഥാ കല്പ്യതേ സകലഃ കാലോ ബ്രഹ്മണഃ പരമേഷ്ഠിനഃ

ആയിരം സവനങ്ങൾ മൂന്നു മടങ്ങും, പിന്നെയും മൂന്നു മടങ്ങും കൂട്ടിയാൽ, അതാണ് പരമേശ്വരനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മുഴുവൻ കാലം എന്ന് കണക്കാക്കുന്നു.

തസ്യ വൈ ദിവസേ യാംതി ചതുര്ദശ പുരംദരാഃ ശതാനി മാസേ ചത്വാരി വിംശത്യാ സഹിതാനി ച

അവന്റെ ഒരു ദിവസത്തിൽ പതിനാലു ഇന്ദ്രന്മാർ കടന്നു പോകുന്നു; ഒരു മാസത്തിൽ നാലു ഇരുപതുകൾ, അതോടൊപ്പം നൂറുകൾ കൂടി വരുന്നു.

അബ്ദേ പഞ്ച സഹസ്രാണി ചത്വാരിംശദ്യുതാനി ച ചത്വാരിംശത്സഹസ്രാണി പഞ്ച ലക്ഷാണി ചായുഷി

ഒരു വർഷത്തിൽ അഞ്ചായിരം നാല്പത് ഉണ്ട്; അവരുടെ ആയുസ്സിൽ നാല്പതിനായിരം, അഞ്ചുലക്ഷം ഉണ്ട്.

ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണോര്ദിനേ ചൈകോ വിഷ്ണൂ രുദ്രദിനേ തഥാ ഈശ്വരസ്യ ദിനേ രുദ്രസ്സദാഖ്യസ്യ തഥേശ്വരഃ

ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം വിഷ്ണുവിന്റെ ഒരു ദിവസമാണ്; അതുപോലെ വിഷ്ണുവിന്റെ ഒരു ദിവസം രുദ്രന്റെ ഒരു ദിവസമാണ്; രുദ്രന്റെ ഒരു ദിവസം എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഈശ്വരന്റെ ദിവസവുമാണ്.

സാക്ഷാച്ഛിവസ്യ തത്സംഖ്യസ്തഥാ സോ ഽപി സദാശിവഃ ചത്വാരിംശത്സഹസ്രാണി പഞ്ചലക്ഷാണി ചായുഷി

അത് തന്നെയാണ് നേരിട്ട് ശിവനും സദാശിവനും ബാധകമായത്; നാല്പതിനായിരം, അഞ്ചുലക്ഷം ആയുസ്സാണ് അവർക്കും.

അഹസ്തസ്യ തു യാ സൃഷ്ടീ രാത്രിശ്ച പ്രലയഃ സ്മൃതഃ അഹര്ന വിദ്യതേ തസ്യ ന രാത്രിരിതി ധാരയേത്

ദിവസമില്ലാത്തവനു സൃഷ്ടിയാണ് ദിവസം എന്നും, പ്രളയമാണ് രാത്രി എന്നും പറയുന്നു; എന്നാൽ അവനു യഥാർത്ഥത്തിൽ ദിവസം അല്ല, രാത്രി അല്ല എന്നതാണ് മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്.

ഏഷോപചാരഃ ക്രിയതേ ലോകാനാം ഹിതകാമ്യയാ പ്രജാഃ പ്രജാനാം പതയോ മൂര്തയശ്ച സുരാസുരാഃ

ഇത് ലോകങ്ങളുടെ ഭാവുകത്വത്തിനായി ഉപമയായി പറഞ്ഞതാണ്; ജീവികൾക്കും അവരുടെ അധിപന്മാർക്കും രൂപങ്ങൾക്കും ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും വേണ്ടി.

ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാര്ഥാശ്ച മഹാഭൂതാനി പഞ്ച ച തന്മാത്രാണ്യഥ ഭൂതാദിര്ബുദ്ധിശ്ച സഹ ദൈവതഃ

ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, അവയുടെ വിഷയങ്ങൾ, അഞ്ചു മഹാഭൂതങ്ങൾ, സൂക്ഷ്മഭൂതങ്ങൾ, ഭൂതങ്ങളുടെ ആദി, ബുദ്ധി, ഇവയുടെ ദേവതകളും ചേർന്ന്—

അഹസ്തിഷ്ഠംതി സര്വാണി പാരമേശസ്യ ധീമതഃ അഹരംതേ പ്രലീയന്തേ രാത്ര്യന്തേ വിശ്വസംഭവഃ

പാരമേശ്വരനായ ധീമാന്റെ ദിവസത്തിൽ ഇതെല്ലാം നിലനിൽക്കുന്നു; ദിവസാവസാനത്തിൽ അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു, രാത്രിയുടെ അവസാനം വീണ്ടും ലോകം ഉണരുന്നു.