ശിവപുരാണമ്

യദൈവ ദുഃഖിതഃ കശ്ചിത്തദൈവ സുഖിതഃ പരഃ ദുര്വിജ്ഞേയസ്വഭാവസ്യ കാലാസ്യാഹോ വിചിത്രതാ

ഒരാൾ ദുഃഖിതനാകുമ്പോൾ തന്നെ മറ്റൊരാൾ സന്തോഷവാനാണ്; മനസ്സിലാക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള സ്വഭാവമുള്ള കാലത്തിന്റെ അത്ഭുതം നോക്കൂ.

യോ യുവാ സ ഭവേദ്വൃദ്ധോ യോ ബലീയാന്സ ദുര്ബലഃ യഃ ശ്രീമാന്സോ ഽപി നിഃശ്രീകഃ കാലശ്ചിത്രഗതിര്ദ്വിജാ

യുവാവായവൻ വയോധികനാകുന്നു, ശക്തനായവൻ ദുർബലനാകുന്നു, ഐശ്വര്യവാനായവൻ ദരിദ്രനാകുന്നു — ദ്വിജന്മാരേ, കാലത്തിന്റെ നടപ്പ് അത്ഭുതകരമാണ്.

നാഭിജാത്യം ന വൈ ശീലം ന ബലം ന ച നൈപുണമ് ഭവേത്കാര്യായ പര്യാപ്തം കാലശ്ച ഹ്യനിരോധകഃ

ഉയർന്ന ജന്മം, നല്ല സ്വഭാവം, ബലം, കഴിവ് — ഇവയൊന്നും ലക്ഷ്യം നേടാൻ മതിയാകില്ല; കാരണം, കാലത്തെ തടയാൻ കഴിയില്ല.

യേ സനാഥാശ്ച ദാതാരോ ഗീതവാദ്യൈരുപസ്ഥിതാഃ യേ ചാനാഥാഃ പരാന്നാദാഃ കാലസ്തേഷു സമക്രിയഃ

അനുഭവമുള്ളവരും, ദാനശീലികളും, സംഗീതത്തോടൊപ്പം ഇരിക്കുന്നവരും, അനാഥരും, മറ്റുള്ളവരുടെ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവരും — ഇവരിൽ എല്ലാരിലും കാലം തുല്യമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

ഫലംത്യകാലേ ന രസായനാനി സമ്യക്പ്രയുക്താന്യപി ചൌഷധാനി താന്യേവ കാലേന സമാഹൃതാനി സിദ്ധിം പ്രയാംത്യാശു സുഖം ദിശംതി

ഔഷധങ്ങളും രസായനങ്ങളും ശരിയായി ഉപയോഗിച്ചാലും സമയമാകാതെ ഫലം തരില്ല; എന്നാൽ ശരിയായ സമയത്ത് ഉപയോഗിച്ചാൽ അതിവേഗം വിജയവും സന്തോഷവും നൽകുന്നു.

നാകാലതോ ഽയം മ്രിയതേ ജായതേ വാ നാകാലതഃ പുഷ്ടിമഗ്ര്യാമുപൈതി നാകാലതഃ സുഖിതം ദുഃഖിതം വാ നാകാലികം വസ്തു സമസ്തി കിംചിത്

സമയത്തിന് മുമ്പ് ആരും മരിക്കുകയോ ജനിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; സമയത്തിന് മുമ്പ് ആരും പൂർണ്ണ ബലത്തിൽ എത്തുന്നില്ല; സമയത്തിന് മുമ്പ് ആരും സന്തോഷവാനോ ദുഃഖിതനോ ആകുന്നില്ല — സമയത്തിന് അപ്പുറം ഒന്നും സംഭവിക്കുന്നില്ല.

കാലേന ശീതഃ പ്രതിവാതി വാതഃകാലേന വൃഷ്ടിര്ജലദാനുപൈതി കാലേന ചോഷ്മാ പ്രശമം പ്രയാതി കാലേന സര്വം സഫലത്വമേതി

കാലം കൊണ്ടാണ് കാറ്റ് തണുപ്പോടെ വീശുന്നത്; കാലം കൊണ്ടാണ് മേഘങ്ങളിൽ നിന്ന് മഴ പെയ്യുന്നത്; കാലം കൊണ്ടാണ് ചൂട് ശമിക്കുന്നത്; കാലം കൊണ്ടാണ് എല്ലാം ഫലപ്രാപ്തി നേടുന്നത്.

കാലശ്ച സര്വസ്യ ഭവസ്യ ഹേതുഃ കാലേന സസ്യാനി ഭവംതി നിത്യമ് കാലേന സസ്യാനി ലയം പ്രയാംതി കാലേന സംജീവതി ജീവലോകഃ

സകല സൃഷ്ടിയുടെയും കാരണം കാലമാണ്; കാലം കൊണ്ടാണ് വിളകൾ വളരുന്നത്; കാലം കൊണ്ടാണ് വിളകൾ നശിക്കുന്നത്; കാലം കൊണ്ടാണ് ജീവജാലങ്ങൾ വീണ്ടും ജീവിക്കുന്നത്.

ഇത്ഥം കാലാത്മനസ്തത്ത്വം യോ വിജാനാതി തത്ത്വതഃ കാലാത്മാനമതിക്രമ്യ കാലാതീതം സ പശ്യതി

ഇങ്ങനെ, ആരെങ്കിലും കാലസ്വരൂപമായ അതിന്റെ യഥാർത്ഥം മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, കാലാത്മാവിനെ അതിക്രമിച്ച്, കാലത്തിന് അപ്പുറമുള്ളതിനെ കാണുന്നു.

ന യസ്യ കാലോ ന ച ബംധമുക്തീ ന യഃ പുമാന്ന പ്രകൃതിര്ന വിശ്വമ് വിചിത്രരൂപായ ശിവായ തസ്മൈ നമഃപരസ്മൈ പരമേശ്വരായ

സകലത്തിനും അതീതനായ പരമേശ്വരനായ ശിവന്‍ നമസ്കാരം. അവന് സമയമില്ല, ബന്ധമോ മോചനമോ ഇല്ല, പുരുഷനല്ല, പ്രകൃതിയല്ല, ലോകവുമല്ല. അത്ഭുതകരമായ അനേകം രൂപങ്ങള്‍ അവനുണ്ട്.

കേന മാനേന കാലേസ്മിന്നായുസ്സംഖ്യാ പ്രകല്പ്യതേ സംഖ്യാരൂപസ്യ കാലസ്യ കഃ പുനഃ പരമോ ഽവധിഃ

ഈ സമയത്തില്‍ ജീവന്റെ ദൈര്‍ഘ്യം എങ്ങനെ അളക്കപ്പെടുന്നു? അളക്കപ്പെടുന്ന സമയത്തിന്റെ അതിരേന്താണ്?

ആയുഷോ ഽത്ര നിമേഷാഖ്യമാദ്യമാനം പ്രചക്ഷതേ സംഖ്യാരൂപസ്യ കാലസ്യ ശാംത്ത്വതീതകലാവധി

ഇവിടെ, ജീവന്റെ ആദ്യഘട്ടം 'നിമിഷം' എന്നറിയപ്പെടുന്നു, അഥവാ കണ്ണടയ്ക്കുന്ന സമയം. അളക്കപ്പെടുന്ന സമയത്തിന്റെ പരമാവധി അതി ശാന്തതയെ കടന്നിടത്താണ്.

അക്ഷിപക്ഷ്മപരിക്ഷേപോ നിമേഷഃ പരികല്പിതഃ താദൃശാനാം നിമേഷാണാം കാഷ്ഠാ ദശ ച പഞ്ച ച

കണ്ണ് പിഴുക്കുന്നതാണ് ഒരു നിമിഷം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അങ്ങനെ പതിനഞ്ച് നിമിഷങ്ങള്‍ ചേര്‍ന്നാല്‍ ഒരു കഷ്ടം ആകുന്നു.

കാഷ്ഠാംസ്ത്രിംശത്കലാ നാമ കലാംസ്ത്രിംശന്മുഹൂര്തകഃ മുഹൂര്താനാമപി ത്രിംശദഹോരാത്രം പ്രചക്ഷതേ

മുപ്പത് കഷ്ടങ്ങള്‍ ചേര്‍ന്നാല്‍ ഒരു കല. അങ്ങനെ മൂപ്പത് കലകള്‍ ചേര്‍ന്നാല്‍ ഒരു മുഹൂര്‍ത്തം. അങ്ങനെ മൂപ്പത് മുഹൂര്‍ത്തങ്ങള്‍ ചേര്‍ന്നാല്‍ ഒരു അഹോരാത്രം, അഥവാ ഒരു പകലും ഒരു രാത്രിയും ആകുന്നു.

ത്രിംശത്സംഖ്യൈരഹോരാത്രൈര്മാസഃ പക്ഷദ്വയാത്മകഃ

മുപ്പത് അഹോരാത്രങ്ങള്‍ ചേര്‍ന്നാല്‍ രണ്ടു പക്ഷങ്ങളടങ്ങിയ ഒരു മാസം ആകുന്നു.

ജ്ഞേയം പിത്ര്യമഹോരാത്രം മാസഃ കൃഷ്ണസിതാത്മകഃ

കൃഷ്ണപക്ഷവും ശുക്ലപക്ഷവും ചേര്‍ന്ന ഒരു മാസം പിതൃകളുടെ ഒരു അഹോരാത്രം എന്നറിയണം.

മാസൈസ്തൈരയനം ഷഡ്ഭിര്വര്ഷം ദ്വേ ചായനം മതമ് ലൌകികേനൈവ മാനേന അബ്ദോ യോ മാനുഷഃ സ്മൃതഃ

അങ്ങനെ ആറു മാസങ്ങള്‍ ചേര്‍ന്നാല്‍ ഒരു അയനം. രണ്ട് അയനം ചേര്‍ന്നാല്‍ ഒരു വര്‍ഷം. ഈ ലോകമാനപ്രകാരം ഇതാണ് മനുഷ്യവര്‍ഷം.

ഏതദ്ദിവ്യമഹോരാത്രമിതി ശാസ്ത്രസ്യ നിശ്ചയഃ ദക്ഷിണം ചായനം രാത്രിസ്തഥോദഗയനം ദിനമ്

ഇതാണ് ശാസ്ത്രം നിര്‍ണ്ണയിച്ച ദൈവിക അഹോരാത്രം. ദക്ഷിണായനം രാത്രി, ഉത്തരായനം പകലാണ്.

മാസസ്ത്രിംശദഹോരാത്രൈര്ദിവ്യോ മാനുഷവത്സ്മൃതഃ സംവത്സരോ ഽപി ദേവാനാം മാസൈര്ദ്വാദശഭിസ്തഥാ

മുപ്പത് അഹോരാത്രങ്ങള്‍ ചേര്‍ന്നാല്‍ ഒരു ദൈവമാസം. അങ്ങനെ പന്ത്രണ്ട് ദൈവമാസങ്ങള്‍ ചേര്‍ന്നാല്‍ ദേവന്മാരുടെ ഒരു വര്‍ഷം.

ത്രീണി വര്ഷശതാന്യേവ ഷഷ്ടിവര്ഷയുതാന്യപി ദിവ്യസ്സംവത്സരോ ജ്ഞേയോ മാനുഷേണ പ്രകീര്തിതഃ

മൂന്നുനൂറ് അറുപത് മനുഷ്യവര്‍ഷങ്ങള്‍ ചേര്‍ന്നാല്‍ ഒരു ദൈവവര്‍ഷം ആകുന്നു എന്ന് പഠിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

ദിവ്യേനൈവ പ്രമാണേന യുഗസംഖ്യാ പ്രവര്തതേ ചത്വാരി ഭാരതേ വര്ഷേ യുഗാനി കവയോ വിദുഃ

ഈ ദൈവമാനപ്രകാരം യುಗങ്ങളുടെ കണക്കുകള്‍ നടക്കുന്നു. ഭാരതദേശത്ത് നാലു യുഗങ്ങളാണെന്ന് ജ്ഞാനികള്‍ അറിയുന്നു.

പൂര്വം കൃതയുഗം നാമ തതസ്ത്രേതാ വിധീയതേ ദ്വാപരം ച കലിശ്ചൈവ യുഗാന്യേതാനി കൃത്സ്നശഃ

ആദ്യമായി കൃതയുഗം, പിന്നെ ത്രേതായുഗം, പിന്നെ ദ്വാപരയുഗം, അവസാനം കലിയുഗം. ഇതാണ് നാലു യുഗങ്ങള്‍.

ചത്വാരി തു സഹസ്രാണി വര്ഷാണാം തത്കൃതം യുഗമ് തസ്യ താവച്ഛതീസംധ്യാ സംധ്യാംശശ്ച തഥാവിധഃ

കൃതയുഗം നാലായിരം വര്‍ഷമാണ്. അതിന് മുന്നിലും പിന്നിലും നൂറുകണക്കിന് വര്‍ഷങ്ങളുള്ള സംധ്യയും സംധ്യാംശവും ഉണ്ട്.

ഇതരേഷു സസംധ്യേഷു സസംധ്യാംശേഷു ച ത്രിഷു ഏകാപായേന വര്തംതേ സഹസ്രാണി ശതാനി ച

മറ്റു മൂന്നു യുഗങ്ങളിലും, അവയുടെ സംധ്യകളും സംധ്യാംശങ്ങളും ഉള്‍പ്പെടെ, ഓരോന്നും നാലിലൊന്ന് കുറവാണ്; അതിനനുസരിച്ച് നൂറുകളും ആയിരങ്ങളും വര്‍ഷങ്ങളുണ്ട്.

ഏതദ്ദ്വാദശസാഹസ്രം സാധികം ച ചതുര്യുഗമ് ചതുര്യുഗസഹസ്രം യത്സംകല്പ ഇതി കഥ്യതേ

ഇങ്ങനെ നാലു യുഗങ്ങള്‍ ചേര്‍ന്നാല്‍ പന്ത്രണ്ടായിരം (ദൈവ) വര്‍ഷമാകും. അങ്ങനെ ആയിരം നാലു-യുഗ-ചക്രങ്ങള്‍ ചേര്‍ന്നതിനെ കല്പം എന്ന് പറയുന്നു.

ചതുര്യുഗൈകസപ്തത്യാ മനോരംതരമുച്യതേ കല്പേ ചതുര്ദശൈകസ്മിന്മനൂനാം പരിവൃത്തയഃ

എഴുപത്തൊന്ന് നാലു-യുഗ-ചക്രങ്ങള്‍ ചേര്‍ന്നാല്‍ ഒരു മന്വന്തരം. ഒരു കല്പയില്‍ പതിനാലു മനുവിന്റെ കാലഘട്ടങ്ങള്‍ ഉണ്ട്.

ഏതേന ക്രമയോഗേന കല്പമന്വംതരാണി ച സപ്രജാനി വ്യതീതാനി ശതശോ ഽഥ സഹസ്രശഃ

ഈ ക്രമത്തില്‍ നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും കല്പങ്ങളും മന്വന്തരങ്ങളും, അവയുടെ സന്തതികളും കടന്നുപോയിരിക്കുന്നു.

അജ്ഞേയത്വാച്ച സര്വേഷാമസംഖ്യേയതയാ പുനഃ ശക്യോ നൈവാനുപൂര്വ്യാദ്വൈ തേഷാം വക്തും സുവിസ്തരഃ

അവയെല്ലാം അറിയാനോ എണ്ണാനോ കഴിയാത്തതുകൊണ്ട്, അവയെ ക്രമത്തിൽ വിശദമായി വിവരിക്കാൻ സാധ്യമല്ല.

കല്പോ നാമ ദിവാ പ്രോക്തോ ബ്രഹ്മണോ ഽവ്യക്തജന്മനഃ കല്പാനാം വൈ സഹസ്രം ച ബ്രാഹ്മം വര്ഷമിഹോച്യതേ

കല്പം എന്നത്, അവ്യക്തത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം എന്നാണ് പറയുന്നത്. ആയിരം കല്പങ്ങൾ ചേർന്നതാണ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു വർഷം.