ശിവപുരാണമ്

അനേകദേഹഭേദേന ഭിന്നാ വൃത്തിരിഹാത്മനഃ അഷ്ടാപദപരിക്ഷേപേ ഹ്യക്ഷമുദ്രേവ ലക്ഷ്യതേ

വിവിധ ശരീരങ്ങളാൽ ആത്മാവിന്റെ പ്രവർത്തനം പലവിധമാകുന്നു; അഷ്ടപദം എന്ന കളിയിൽ ഗതി കാണുന്നതുപോലെ.

നൈവാസ്യ ഭവിതാ കശ്ചിന്നാസൌ ഭവതി കസ്യചിത് പഥി സംഗമ ഏവായം ദാരൈഃ പുത്രൈശ്ച ബംധുഭിഃ

ഒരാളും മറ്റൊരാളുടെ സ്വന്തമല്ല, ആരും ആരുടേയും ആകുന്നില്ല; ഭാര്യ, മക്കൾ, ബന്ധുക്കൾ എന്നിവരോടുള്ള ഈ കൂടിച്ചേരൽ എല്ലാം ഒരു യാദൃശ്ചിക സംഗമം മാത്രമാണ്.

യഥാ കാഷ്ഠം ച കാഷ്ഠം ച സമേയാതാം മഹോദധൌ സമേത്യ ച വ്യപേയാതാം തദ്വദ്ഭൂതസമാഗമഃ

വലിയ സമുദ്രത്തിൽ രണ്ടു മരക്കഷ്ണങ്ങൾ ഒത്തുചേരുന്നതുപോലെയും, ഒത്തുചേർന്ന ശേഷം വേർപിരിയുന്നതുപോലെയും, ജീവികളുടെ കൂടിച്ചേരലും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.

സ പശ്യതി ശരീരം തച്ഛരീരം തന്ന പശ്യതി തൌ പശ്യതി പരഃ കശ്ചിത്താവുഭൌ തം ന പശ്യതഃ

ഒരാൾ ആ ശരീരം കാണുന്നു, പക്ഷേ ആ ശരീരം അവനെ കാണുന്നില്ല; മറ്റൊരാൾ ഇരുവരെയും കാണുന്നു, എന്നാൽ ആ ഇരുവരും അവനെ കാണുന്നില്ല.

ബ്രഹ്മാദ്യാഃ സ്ഥാവരാംതശ്ച പശവഃ പരികീര്തിതാഃ പശൂനാമേവ സര്വേഷാം പ്രോക്തമേതന്നിദര്ശനമ്

ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് അചഞ്ചലങ്ങളിലേക്കു വരെ എല്ലാം 'പശു' എന്നാണു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്; ഈ ഉപമ എല്ലാ ജീവികൾക്കും ബാധകമാണ്.

സ ഏഷ ബധ്യതേ പാശൈഃ സുഖദുഃഖാശനഃ പശുഃ ലീലാസാധനഭൂതോ യ ഈശ്വരസ്യേതി സൂരയഃ

സന്തോഷവും ദുഃഖവും അനുഭവിച്ച്, ബന്ധനങ്ങളിൽ കെട്ടപ്പെട്ട്, ഈ ജീവൻ 'പശു' എന്നാണു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്; ഈശ്വരന്റെ കളിയുടെ ഉപകരണമായി ജീവൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.

അജ്ഞോ ജംതുരനീശോ ഽയമാത്മനസ്സുഖദുഃഖയോഃ ഈശ്വരപ്രേരിതോ ഗച്ഛേത്സ്വര്ഗം വാ ശ്വഭ്രമേവ വാ

സ്വന്തം സന്തോഷത്തിലും ദുഃഖത്തിലും അധികാരം ഇല്ലാത്ത, അജ്ഞാനിയായ ഈ ജീവൻ, ഈശ്വരന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം സ്വർഗത്തിലേക്കോ നരകത്തിലേക്കോ പോകുന്നു.

ഇത്യാകര്ണ്യാനിലവചോ മുനയഃ പ്രീതമാനസാഃ പ്രോചുഃ പ്രണമ്യ തം വായും ശൈവാഗമവിചക്ഷണമ്

വായുവിന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട മുനികൾ സന്തോഷത്തോടെ മനസ്സോടെ ആ വായുവിനെ, ശൈവാഗമത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനെ, വണങ്ങി പ്രസാദത്തോടെ പറഞ്ഞു.

യോ ഽയം പശുരിതി പ്രോക്തോ യശ്ച പാശ ഉദാഹൃതഃ അഭ്യാം വിലക്ഷണഃ കശ്ചിത്കോയമസ്തി തയോഃ പതിഃ

'പശു' എന്നും 'പാശം' എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഇവരിൽ, ഇവർക്കു മേലുള്ള യഥാർത്ഥ ഉടമാരാണ്? ആർക്കാണ് ആ സ്ഥാനമെന്ന്?

അസ്തി കശ്ചിദപര്യംതരമണീയഗുണാശ്രയഃ പതിര്വിശ്വസ്യ നിര്മാതാ പശുപാശവിമോചനഃ

അവസാനമില്ലാത്ത മനോഹര ഗുണങ്ങളുടെ ആധാരനായ ഒരാൾ ഉണ്ട്; അവൻ ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവും, പശുക്കളെ പാശങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നവനുമാണ്.

അഭാവേ തസ്യ വിശ്വസ്യ സൃഷ്ടിരേഷാ കഥം ഭവേത് അചേതനത്വാദജ്ഞാനാദനയോഃ പശുപാശയോഃ

അവനില്ലാതെ ഈ സൃഷ്ടി എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുമായിരുന്നു? കാരണം, പശുവിനും പാശത്തിനും ചൈതന്യവും ജ്ഞാനവും ഇല്ല.

പ്രധാനപരമാണ്വാദി യാവത്കിംചിദചേതനമ് തത്കര്തൃകം സ്വയം ദൃഷ്ടം ബുദ്ധിമത്കാരണം വിനാ

പ്രധാനത്തിൽ നിന്ന് അനുവുവരെ എന്തും ചൈതന്യമില്ലാത്തതാണെങ്കിൽ, അവയെല്ലാം ബുദ്ധിയുള്ള കാരണത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ മാത്രമേ പ്രവർത്തിക്കൂ.

ജഗച്ച കര്തൃസാപേക്ഷം കാര്യം സാവയവം യതഃ തസ്മാത്കാര്യസ്യ കര്തൃത്വം പത്യുര്ന പശുപാശയോഃ

ലോകം ഒരു ഫലമായതിനാൽ, അതിന് ഒരു കര്‍ത്താവിന്റെ ആവശ്യം ഉണ്ട്; അതിനാൽ കര്‍ത്തൃത്വം പശുവിനോ പാശത്തിനോ അല്ല, പതിയ്ക്കാണ്.

പശോരപി ച കര്തൃത്വം പത്യുഃ പ്രേരണപൂര്വകമ് അയഥാകരണജ്ഞാനമംധസ്യ ഗമനം യഥാ

പശുവിന്റെ പ്രവർത്തിയും പതിയുടെ പ്രേരണയാൽ മാത്രമേ നടക്കൂ; കാഴ്ചയില്ലാത്തവൻ മറ്റൊരാളുടെ സഹായത്തോടെ നടക്കുന്നതുപോലെ.

ആത്മാനം ച പൃഥങ്മത്വാ പ്രേരിതാരം തതഃ പൃഥക് അസൌ ജുഷ്ടസ്തതസ്തേന ഹ്യമൃതത്വായ കല്പതേ

ആത്മാവിനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നവനിൽ നിന്ന് വേറെയാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ, അവന്റെ അനുഗ്രഹം ലഭിച്ചാൽ, അങ്ങനെ ഒരാൾ അമൃതത്വത്തിന് യോഗ്യനാകുന്നു.

പശോഃ പാശസ്യ പത്യുശ്ച തത്ത്വതോ ഽസ്തി പദം പരമ് ബ്രഹ്മവിത്തദ്വിദിത്വൈവ യോനിമുക്തോ ഭവിഷ്യതി

പശുവിനും പാശത്തിനും പതിക്കും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു പരമാവസ്ഥയുണ്ട്; അതു മനസ്സിലാക്കുന്ന ബ്രഹ്മജ്ഞാനി പുനർജന്മത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.

സംയുക്തമേതദ്ദ്വിതയം ക്ഷരമക്ഷരമേവ ച വ്യക്താവ്യക്തം ബിഭര്തീശോ വിശ്വം വിശ്വവിമോചകഃ

ക്ഷരവും അക്ഷരവും, പ്രകടവും അപ്രകടവും—ഈ രണ്ടു ഘടകങ്ങളും ഒന്നിച്ച് ചേർന്നിരിക്കുന്നു; ലോകത്തെ മോചിപ്പിക്കുന്ന ഈശ്വരൻ എല്ലാം നിലനിർത്തുന്നു.

ഭോക്താ ഭോഗ്യം പ്രേരയിതാ മംതവ്യം ത്രിവിധം സ്മൃതമ് നാതഃ പരം വിജാനദ്ഭിര്വേദിതവ്യം ഹി കിംചനഃ

ഭോക്താവ്, ഭോഗ്യവസ്തു, പ്രേരിപ്പിക്കുന്നവൻ—ഈ മൂന്ന് കാര്യങ്ങളും മനസ്സിലാക്കണം; ഇതിന് അപ്പുറം മറ്റൊന്നും അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടതില്ലെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.

തിലേഷു വാ യഥാ തൈലം ദധ്നി വാ സര്പിരര്പിതമ് യഥാപഃ സ്രോതസി വ്യാപ്താ യഥാരണ്യാം ഹുതാശനഃ

എങ്ങിനെ എള്ളിൽ എണ്ണയും, തയിരിൽ നെയ്യും, ഒഴുക്കിൽ വെള്ളവും, കാട്ടിൽ തീയും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നുവോ,

ഏവമേവ മഹാത്മാനമാത്മന്യാത്മവിലക്ഷണമ് സത്യേന തപസാ ചൈവ നിത്യയുക്തോ ഽനുപശ്യതി

ഇങ്ങനെ സത്യം പാലിക്കുകയും തപസ്സിൽ ഏർപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നവൻ തന്റെ അകത്തുള്ള മഹത്തായ ആത്മാവിനെ, ഈ ചെറിയ ആത്മാവിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായതിനെ, നിരന്തരം കാണുന്നു.

യ ഏകോ ജാലവാനീശ ഈശാനീഭിസ്സ്വശക്തിഭിഃ

അവനാണ് ഏകദൈവം, തന്റെ ശക്തികളാൽ, ഐശ്വര്യത്തിന്റെ ദേവതകളോടൊപ്പം ഈ ലോകത്തിന്റെ വലയിടുന്നവൻ.

ഏക ഏവ തദാ രുദ്രോ ന ദ്വിതീയോ ഽസ്തി കശ്ചന സംസൃജ്യ വിശ്വഭുവനം ഗോപ്താ തേ സംചുകോച യഃ

അപ്പോൾ ഒരുവൻ മാത്രം, അതായത് രുദ്രൻ മാത്രം ഉണ്ട്; രണ്ടാമത്തൊരുവൻ ഇല്ല. അവൻ ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ച്, അവയെ സംരക്ഷിച്ച്, പിന്നെ തിരികെ എടുത്തു വയ്ക്കുന്നു.

വിശ്വതശ്ചക്ഷുരേവായമുതായം വിശ്വതോമുഖഃ തഥൈവ വിശ്വതോബാഹുവിശ്വതഃ പാദസംയുതഃ

അവനു എല്ലിടത്തും കണ്ണുകളുണ്ട്, എല്ലിടത്തും മുഖങ്ങളുണ്ട്, അതുപോലെ എല്ലിടത്തും കൈകളും കാലുകളും ചേർന്നിരിക്കുന്നു; അവൻ എല്ലായിടത്തും നിലകൊള്ളുന്നു.

ദ്യാവാഭൂമീ ച ജനയന് ദേവ ഏകോ മഹേശ്വരഃ സ ഏവ സര്വദേവാനാം പ്രഭവശ്ചോദ്ഭവസ്തഥാ

സ്വർഗ്ഗവും ഭൂമിയും സൃഷ്ടിച്ച ഏക മഹേശ്വരൻ തന്നെയാണ് എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും ഉത്ഭവവും മൂലവും.

ഹിരണ്യഗര്ഭം ദേവാനാം പ്രഥമം ജനയേദയമ് വിശ്വസ്മാദധികോ രുദ്രോ മഹര്ഷിരിതി ഹി ശ്രുതിഃ

ദേവന്മാരിൽ ആദിയായ ഹിരണ്യഗർഭനെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ ഇവൻ തന്നെയാണ്; രുദ്രൻ എല്ലാകൊണ്ടും വലിയവനാണെന്ന് ശ്രുതി പറയുന്നു.

വേദാഹമേതം പുരുഷം മഹാംതമമൃതം ധ്രുവമ് ആദിത്യവര്ണം തമസഃ പരസ്താത്സംസ്ഥിതം പ്രഭുമ്

ഞാൻ ഈ പരമപുരുഷനെ അറിയുന്നു; മഹത്തായവൻ, അമൃതസ്വഭാവം, മാറ്റമില്ലാത്തവൻ, സൂര്യന്റെ നിറമുള്ളവൻ, ഇരുട്ടിന് അപ്പുറമുള്ളവൻ, പ്രഭുവായവൻ.

അസ്മാന്നാസ്തി പരം കിംചിദപരം പരമാത്മനഃ നാണീയോ ഽസ്തി ന ച ജ്യായസ്തേന പൂര്ണമിദം ജഗത്

ഈ പരമാത്മാവിനേക്കാൾ ഉയർന്നതോ താഴ്ന്നതോ ഒന്നുമില്ല; അതിനേക്കാൾ ചെറുതോ വലുതോ ഒന്നുമില്ല. ഈ ലോകം അവനാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

സര്വാനനശിരോഗ്രീവഃ സര്വഭൂതഗുഹാശയഃ സര്വവ്യാപീ ച ഭഗവാംസ്തസ്മാത്സര്വഗതശ്ശിവഃ

എല്ലാ മുഖങ്ങളും തലകളും കഴുത്തുകളും അവനിൽ ഉണ്ട്; എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ; എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ഭഗവാൻ, അതുകൊണ്ട് ശിവൻ എല്ലായിടത്തും ഉണ്ട്.

സര്വതഃ പാണിപാദോ ഽയം സര്വതോ ഽക്ഷിശിരോമുഖഃ സര്വതഃ ശ്രുതിമാംല്ലോകേ സര്വമാവൃത്യ തിഷ്ഠതി

അവനു എല്ലായിടത്തും കൈകളും കാലുകളും ഉണ്ട്, എല്ലായിടത്തും കണ്ണുകളും തലകളും വായുകളും ഉണ്ട്, ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും ചെവികൾ ഉണ്ട്; അവൻ എല്ലാം ചുറ്റി നിലകൊള്ളുന്നു.