ശിവപുരാണമ്

നൈവായം ചക്ഷുഷാ ഗ്രാഹ്യോ നാപരൈരിന്ദ്രിയൈരപി

അവനെ കണ്ണുകൊണ്ടും മറ്റേതെങ്കിലും ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽ പോലും പിടികൂടാൻ കഴിയില്ല.

ന ച സ്ത്രീ ന പുമാനേഷ നൈവ ചാപി നപുംസകഃ നൈവോര്ധ്വം നാപി തിര്യക് നാധസ്താന്ന കുതശ്ചന

അവൻ സ്ത്രീയുമല്ല, പുരുഷനുമല്ല, നപുംസകനുമല്ല; അവൻ മുകളിൽ അല്ല, അക്ഷരത്തിൽ അല്ല, താഴെ അല്ല, എവിടെയും നിന്നുമല്ല.

അശരീരം ശരീരേഷു ചലേഷു സ്ഥാണുമവ്യയമ് സദാ പശ്യതി തം ധീരോ നരഃ പ്രത്യവമര്ശനാത്

ശരീരമില്ലാതിരുന്നിട്ടും ശരീരങ്ങളിലുണ്ട്, ചലിക്കുന്നതിലും അചലങ്ങളിലും, അവിനാശിയാണ്; ധീരനായ മനുഷ്യൻ ആന്തരിക ധ്യാനത്തിലൂടെ അവനെ എപ്പോഴും കാണുന്നു.

കിമത്ര ബഹുനോക്തേന പുരുഷോ ദേഹതഃ പൃഥക് അപൃഥഗ്യേ തു പശ്യംതി ഹ്യസമ്യക്തേഷു ദര്ശനമ്

ഇതിൽ കൂടുതൽ പറയേണ്ടതില്ല; വ്യക്തി ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വേറെയാണ്. ഈ വ്യത്യാസം കാണാത്തവർക്ക് ദൃഷ്ടി ശരിയല്ല.

യച്ഛരീരമിദം പ്രോക്തം പുരുഷസ്യ തതഃ പരമ് അശുദ്ധമവശം ദുഃഖമധ്രുവം ന ച വിദ്യതേ

വ്യക്തിക്ക് ഈ ശരീരം അവനോടു ചേർന്നതാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ ഇത് അശുദ്ധവും, ബലഹീനവും, ദുഃഖകരവും, അസ്ഥിരവുമാണ്; അതാണ് ആത്മാവ് അല്ല.

വിപദാം വീജഭൂതേന പുരുഷസ്തേന സംയുതഃ സുഖീ ദുഃഖീ ച മൂഢശ്ച ഭവതി സ്വേന കര്മണാ

ദുരിതത്തിന്റെ വിത്തുമായി ചേർന്നാൽ, വ്യക്തി തന്റെ തന്നെ പ്രവൃത്തിയാൽ സന്തോഷിയും ദുഃഖിയുമാകുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ മൂടനാകുന്നു.

അദ്ഭിരാപ്ലവിതം ക്ഷേത്രം ജനയത്യംകുരം യഥാ ആജ്ഞാനാത്പ്ലാവിതം കര്മ ദേഹം ജനയതേ തഥാ

ജലം ചേർത്തു നനച്ച വയൽ മുളകുടിക്കുന്നതുപോലെ, അജ്ഞാനത്തിൽ നനഞ്ഞ കർമ്മം ശരീരം ഉണ്ടാക്കുന്നു.

അത്യംതമസുഖാവാസാസ്സ്മൃതാശ്ചൈകാംതമൃത്യവഃ അനാഗതാ അതീതാശ്ച തനവോ ഽസ്യ സഹസ്രശഃ

പരമാനന്ദം നൽകുന്ന വാസസ്ഥലങ്ങളും അന്തിമമൃത്യുവുകളും, വരാനിരിക്കുന്നതും കഴിഞ്ഞതും, അവന്റെ ശരീരങ്ങൾ ആയിരക്കണക്കിന് ഉണ്ട്.

ആഗത്യാഗത്യ ശീര്ണേഷു ശരീരേഷു ശരീരിണഃ അത്യംതവസതിഃ ക്വാപി ന കേനാപി ച ലഭ്യതേ

വരികയും പോകികയും ചെയ്ത്, ശരീരങ്ങൾ നശിച്ചാൽ, ശരീരധാരി എവിടെയും സ്ഥിരമായ വാസം നേടുന്നില്ല.

ഛാദിതശ്ച വിയുക്തശ്ച ശരീരൈരേഷു ലക്ഷ്യതേ ചംദ്രബിംബവദാകാശേ തരലൈരഭ്രസംചയൈഃ

ശരീരങ്ങൾ കൊണ്ട് മറയ്ക്കപ്പെടുകയും വേർപെടുകയും ചെയ്യുന്ന അവൻ, ആകാശത്തിലെ ചന്ദ്രബിംബം മാറുന്ന മേഘക്കൂട്ടങ്ങൾ മറയ്ക്കുന്നതുപോലെ കാണപ്പെടുന്നു.

അനേകദേഹഭേദേന ഭിന്നാ വൃത്തിരിഹാത്മനഃ അഷ്ടാപദപരിക്ഷേപേ ഹ്യക്ഷമുദ്രേവ ലക്ഷ്യതേ

വിവിധ ശരീരങ്ങളാൽ ആത്മാവിന്റെ പ്രവർത്തനം പലവിധമാകുന്നു; അഷ്ടപദം എന്ന കളിയിൽ ഗതി കാണുന്നതുപോലെ.

നൈവാസ്യ ഭവിതാ കശ്ചിന്നാസൌ ഭവതി കസ്യചിത് പഥി സംഗമ ഏവായം ദാരൈഃ പുത്രൈശ്ച ബംധുഭിഃ

ഒരാളും മറ്റൊരാളുടെ സ്വന്തമല്ല, ആരും ആരുടേയും ആകുന്നില്ല; ഭാര്യ, മക്കൾ, ബന്ധുക്കൾ എന്നിവരോടുള്ള ഈ കൂടിച്ചേരൽ എല്ലാം ഒരു യാദൃശ്ചിക സംഗമം മാത്രമാണ്.

യഥാ കാഷ്ഠം ച കാഷ്ഠം ച സമേയാതാം മഹോദധൌ സമേത്യ ച വ്യപേയാതാം തദ്വദ്ഭൂതസമാഗമഃ

വലിയ സമുദ്രത്തിൽ രണ്ടു മരക്കഷ്ണങ്ങൾ ഒത്തുചേരുന്നതുപോലെയും, ഒത്തുചേർന്ന ശേഷം വേർപിരിയുന്നതുപോലെയും, ജീവികളുടെ കൂടിച്ചേരലും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.

സ പശ്യതി ശരീരം തച്ഛരീരം തന്ന പശ്യതി തൌ പശ്യതി പരഃ കശ്ചിത്താവുഭൌ തം ന പശ്യതഃ

ഒരാൾ ആ ശരീരം കാണുന്നു, പക്ഷേ ആ ശരീരം അവനെ കാണുന്നില്ല; മറ്റൊരാൾ ഇരുവരെയും കാണുന്നു, എന്നാൽ ആ ഇരുവരും അവനെ കാണുന്നില്ല.

ബ്രഹ്മാദ്യാഃ സ്ഥാവരാംതശ്ച പശവഃ പരികീര്തിതാഃ പശൂനാമേവ സര്വേഷാം പ്രോക്തമേതന്നിദര്ശനമ്

ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് അചഞ്ചലങ്ങളിലേക്കു വരെ എല്ലാം 'പശു' എന്നാണു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്; ഈ ഉപമ എല്ലാ ജീവികൾക്കും ബാധകമാണ്.

സ ഏഷ ബധ്യതേ പാശൈഃ സുഖദുഃഖാശനഃ പശുഃ ലീലാസാധനഭൂതോ യ ഈശ്വരസ്യേതി സൂരയഃ

സന്തോഷവും ദുഃഖവും അനുഭവിച്ച്, ബന്ധനങ്ങളിൽ കെട്ടപ്പെട്ട്, ഈ ജീവൻ 'പശു' എന്നാണു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്; ഈശ്വരന്റെ കളിയുടെ ഉപകരണമായി ജീവൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.

അജ്ഞോ ജംതുരനീശോ ഽയമാത്മനസ്സുഖദുഃഖയോഃ ഈശ്വരപ്രേരിതോ ഗച്ഛേത്സ്വര്ഗം വാ ശ്വഭ്രമേവ വാ

സ്വന്തം സന്തോഷത്തിലും ദുഃഖത്തിലും അധികാരം ഇല്ലാത്ത, അജ്ഞാനിയായ ഈ ജീവൻ, ഈശ്വരന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം സ്വർഗത്തിലേക്കോ നരകത്തിലേക്കോ പോകുന്നു.

ഇത്യാകര്ണ്യാനിലവചോ മുനയഃ പ്രീതമാനസാഃ പ്രോചുഃ പ്രണമ്യ തം വായും ശൈവാഗമവിചക്ഷണമ്

വായുവിന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട മുനികൾ സന്തോഷത്തോടെ മനസ്സോടെ ആ വായുവിനെ, ശൈവാഗമത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനെ, വണങ്ങി പ്രസാദത്തോടെ പറഞ്ഞു.

യോ ഽയം പശുരിതി പ്രോക്തോ യശ്ച പാശ ഉദാഹൃതഃ അഭ്യാം വിലക്ഷണഃ കശ്ചിത്കോയമസ്തി തയോഃ പതിഃ

'പശു' എന്നും 'പാശം' എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഇവരിൽ, ഇവർക്കു മേലുള്ള യഥാർത്ഥ ഉടമാരാണ്? ആർക്കാണ് ആ സ്ഥാനമെന്ന്?

അസ്തി കശ്ചിദപര്യംതരമണീയഗുണാശ്രയഃ പതിര്വിശ്വസ്യ നിര്മാതാ പശുപാശവിമോചനഃ

അവസാനമില്ലാത്ത മനോഹര ഗുണങ്ങളുടെ ആധാരനായ ഒരാൾ ഉണ്ട്; അവൻ ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവും, പശുക്കളെ പാശങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നവനുമാണ്.

അഭാവേ തസ്യ വിശ്വസ്യ സൃഷ്ടിരേഷാ കഥം ഭവേത് അചേതനത്വാദജ്ഞാനാദനയോഃ പശുപാശയോഃ

അവനില്ലാതെ ഈ സൃഷ്ടി എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുമായിരുന്നു? കാരണം, പശുവിനും പാശത്തിനും ചൈതന്യവും ജ്ഞാനവും ഇല്ല.

പ്രധാനപരമാണ്വാദി യാവത്കിംചിദചേതനമ് തത്കര്തൃകം സ്വയം ദൃഷ്ടം ബുദ്ധിമത്കാരണം വിനാ

പ്രധാനത്തിൽ നിന്ന് അനുവുവരെ എന്തും ചൈതന്യമില്ലാത്തതാണെങ്കിൽ, അവയെല്ലാം ബുദ്ധിയുള്ള കാരണത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ മാത്രമേ പ്രവർത്തിക്കൂ.

ജഗച്ച കര്തൃസാപേക്ഷം കാര്യം സാവയവം യതഃ തസ്മാത്കാര്യസ്യ കര്തൃത്വം പത്യുര്ന പശുപാശയോഃ

ലോകം ഒരു ഫലമായതിനാൽ, അതിന് ഒരു കര്‍ത്താവിന്റെ ആവശ്യം ഉണ്ട്; അതിനാൽ കര്‍ത്തൃത്വം പശുവിനോ പാശത്തിനോ അല്ല, പതിയ്ക്കാണ്.

പശോരപി ച കര്തൃത്വം പത്യുഃ പ്രേരണപൂര്വകമ് അയഥാകരണജ്ഞാനമംധസ്യ ഗമനം യഥാ

പശുവിന്റെ പ്രവർത്തിയും പതിയുടെ പ്രേരണയാൽ മാത്രമേ നടക്കൂ; കാഴ്ചയില്ലാത്തവൻ മറ്റൊരാളുടെ സഹായത്തോടെ നടക്കുന്നതുപോലെ.

ആത്മാനം ച പൃഥങ്മത്വാ പ്രേരിതാരം തതഃ പൃഥക് അസൌ ജുഷ്ടസ്തതസ്തേന ഹ്യമൃതത്വായ കല്പതേ

ആത്മാവിനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നവനിൽ നിന്ന് വേറെയാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ, അവന്റെ അനുഗ്രഹം ലഭിച്ചാൽ, അങ്ങനെ ഒരാൾ അമൃതത്വത്തിന് യോഗ്യനാകുന്നു.

പശോഃ പാശസ്യ പത്യുശ്ച തത്ത്വതോ ഽസ്തി പദം പരമ് ബ്രഹ്മവിത്തദ്വിദിത്വൈവ യോനിമുക്തോ ഭവിഷ്യതി

പശുവിനും പാശത്തിനും പതിക്കും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു പരമാവസ്ഥയുണ്ട്; അതു മനസ്സിലാക്കുന്ന ബ്രഹ്മജ്ഞാനി പുനർജന്മത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.

സംയുക്തമേതദ്ദ്വിതയം ക്ഷരമക്ഷരമേവ ച വ്യക്താവ്യക്തം ബിഭര്തീശോ വിശ്വം വിശ്വവിമോചകഃ

ക്ഷരവും അക്ഷരവും, പ്രകടവും അപ്രകടവും—ഈ രണ്ടു ഘടകങ്ങളും ഒന്നിച്ച് ചേർന്നിരിക്കുന്നു; ലോകത്തെ മോചിപ്പിക്കുന്ന ഈശ്വരൻ എല്ലാം നിലനിർത്തുന്നു.

ഭോക്താ ഭോഗ്യം പ്രേരയിതാ മംതവ്യം ത്രിവിധം സ്മൃതമ് നാതഃ പരം വിജാനദ്ഭിര്വേദിതവ്യം ഹി കിംചനഃ

ഭോക്താവ്, ഭോഗ്യവസ്തു, പ്രേരിപ്പിക്കുന്നവൻ—ഈ മൂന്ന് കാര്യങ്ങളും മനസ്സിലാക്കണം; ഇതിന് അപ്പുറം മറ്റൊന്നും അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടതില്ലെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.

തിലേഷു വാ യഥാ തൈലം ദധ്നി വാ സര്പിരര്പിതമ് യഥാപഃ സ്രോതസി വ്യാപ്താ യഥാരണ്യാം ഹുതാശനഃ

എങ്ങിനെ എള്ളിൽ എണ്ണയും, തയിരിൽ നെയ്യും, ഒഴുക്കിൽ വെള്ളവും, കാട്ടിൽ തീയും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നുവോ,