ശിവപുരാണമ്

തന്മാത്രാപഞ്ചകം ചൈവ ഭൂതപഞ്ചകമേവ ച ജ്ഞാനേംദ്രിയാണി പഞ്ചൈക്യം പഞ്ച കര്മേന്ദ്രിയാണി ച

അഞ്ചു തന്മാത്രകളും, അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളും, അഞ്ചു ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങളും, അഞ്ചു കർമേന്ദ്രിയങ്ങളും — ഇവയാണ് എണ്ണപ്പെടുന്നത്.

പ്രധാനബുദ്ധ്യഹംകാരമനാംസി ച ചതുഷ്ടയമ് സമാസാദേവമവ്യക്തം സവികാരമുദാഹൃതമ്

പ്രധാനവും ബുദ്ധിയും അഹങ്കാരവും മനസ്സും — ഈ നാലും ചേർന്ന് അവ്യക്തം എന്നതിന്റെ ഭേദങ്ങളായി സംക്ഷിപ്തമായി പറയുന്നു.

തത്കാരണദശാപന്നമവ്യക്തമിതി കഥ്യതേ വ്യക്തം കാര്യദശാപന്നം ശരീരാദിഘടാദിവത്

കാര്യാവസ്ഥയിലായാൽ അവ്യക്തം എന്ന് പറയുന്നു. ഫലാവസ്ഥയിലായാൽ പ്രകടം എന്ന് പറയുന്നു — ഒരു പാത്രം പോലെയും ശരീരം പോലെയും.

യഥാ ഘടാദികം കാര്യം മൃദാദേര്നാതിഭിദ്യതേ ശരീരാദി തഥാ വ്യക്തമവ്യക്താന്നാതിഭിദ്യതേ

പാത്രം പോലുള്ള വസ്തുക്കൾ മണ്ണിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായും വേറെയല്ലാത്തതുപോലെ, ശരീരം മുതലായ പ്രകടമായവയും അപ്രകടത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായും വേറെയല്ല.

തസ്മാദവ്യക്തമേവൈക്യകാരണം കരണാനി ച ശരീരം ച തദാധാരം തദ്ഭോഗ്യം ചാപി നേതരത്

അതിനാൽ അപ്രകടം മാത്രമാണ് ഏകകാരണം; അവയുടെ ഉപകരണങ്ങളും ശരീരവും അതിന്റെ ആധാരവും അനുഭവിക്കേണ്ടതുമാണ്, മറ്റൊന്നുമല്ല.

ബുദ്ധീന്ദ്രിയശരീരേഭ്യോ വ്യതിരേകസ്യ കസ്യചിത് ആത്മശബ്ദാഭിധേയസ്യ വസ്തുതോ ഽപി കുതഃ സ്ഥിതിഃ

ബുദ്ധി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ശരീരം എന്നിവയിൽ നിന്ന് വേറെയുള്ളത് എന്നർത്ഥത്തിൽ ആത്മാവിന് യഥാർത്ഥ നില എവിടെയാണ്?

ബുദ്ധീന്ദ്രിയശരീരേഭ്യോ വ്യതിരേകോ വിഭോര്ധ്രുവമ് അസ്ത്യേവ കശ്ചിദാത്മേതി ഹേതുസ്തത്ര സുദുര്ഗമഃ

എങ്കിലും, ബുദ്ധി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ശരീരം എന്നിവയിൽ നിന്ന് ആത്മാവിന് ഒരു വ്യത്യാസം ഉണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാണ്; പക്ഷേ അതിന്റെ കാരണം മനസ്സിലാക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.

ബുദ്ധീന്ദ്രിയശരീരാണാം നാത്മതാ സദ്ഭിരിഷ്യതേ സ്മൃതേരനിയതജ്ഞാനാദയാവദ്ദേഹവേദനാത്

ബുദ്ധി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ശരീരം എന്നിവയെ ആത്മാവായി ജ്ഞാനികൾ കരുതുന്നില്ല, കാരണം ഓർമ്മയും അറിവും മറ്റും സ്ഥിരമല്ല, ശരീരബോധം ഉള്ളതുവരെ മാത്രമേ അവ നിലനിൽക്കൂ.

അതഃ സ്മര്താനുഭൂതാനാമശേഷജ്ഞേയഗോചരഃ അന്തര്യാമീതി വേദേഷു വേദാംതേഷു ച ഗീയതേ

അതിനാൽ ഓർമ്മയും അനുഭവവും ഉള്ള എല്ലാ വസ്തുക്കളുടെയും ഉള്ളിൽ കാണുന്നവനും എല്ലാം അറിയാവുന്നവയുടെ ആന്തരിക സാക്ഷിയുമാണ് വേദങ്ങളിലും വേദാന്തങ്ങളിലും 'അന്തർയാമി' എന്നു വിളിക്കുന്നത്.

സര്വം തത്ര സ സര്വത്ര വ്യാപ്യ തിഷ്ഠതി ശാശ്വതഃ തഥാപി ക്വാപി കേനാപി വ്യക്തമേഷ ന ദൃശ്യതേ

അവൻ എല്ലായിടത്തും എല്ലാറ്റിലും വ്യാപിച്ചുനിൽക്കുന്നു, ശാശ്വതനാണ്; എങ്കിലും, ആരാലും എവിടെയും അവനെ വ്യക്തമായി കാണാൻ കഴിയില്ല.

നൈവായം ചക്ഷുഷാ ഗ്രാഹ്യോ നാപരൈരിന്ദ്രിയൈരപി

അവനെ കണ്ണുകൊണ്ടും മറ്റേതെങ്കിലും ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽ പോലും പിടികൂടാൻ കഴിയില്ല.

ന ച സ്ത്രീ ന പുമാനേഷ നൈവ ചാപി നപുംസകഃ നൈവോര്ധ്വം നാപി തിര്യക് നാധസ്താന്ന കുതശ്ചന

അവൻ സ്ത്രീയുമല്ല, പുരുഷനുമല്ല, നപുംസകനുമല്ല; അവൻ മുകളിൽ അല്ല, അക്ഷരത്തിൽ അല്ല, താഴെ അല്ല, എവിടെയും നിന്നുമല്ല.

അശരീരം ശരീരേഷു ചലേഷു സ്ഥാണുമവ്യയമ് സദാ പശ്യതി തം ധീരോ നരഃ പ്രത്യവമര്ശനാത്

ശരീരമില്ലാതിരുന്നിട്ടും ശരീരങ്ങളിലുണ്ട്, ചലിക്കുന്നതിലും അചലങ്ങളിലും, അവിനാശിയാണ്; ധീരനായ മനുഷ്യൻ ആന്തരിക ധ്യാനത്തിലൂടെ അവനെ എപ്പോഴും കാണുന്നു.

കിമത്ര ബഹുനോക്തേന പുരുഷോ ദേഹതഃ പൃഥക് അപൃഥഗ്യേ തു പശ്യംതി ഹ്യസമ്യക്തേഷു ദര്ശനമ്

ഇതിൽ കൂടുതൽ പറയേണ്ടതില്ല; വ്യക്തി ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വേറെയാണ്. ഈ വ്യത്യാസം കാണാത്തവർക്ക് ദൃഷ്ടി ശരിയല്ല.

യച്ഛരീരമിദം പ്രോക്തം പുരുഷസ്യ തതഃ പരമ് അശുദ്ധമവശം ദുഃഖമധ്രുവം ന ച വിദ്യതേ

വ്യക്തിക്ക് ഈ ശരീരം അവനോടു ചേർന്നതാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ ഇത് അശുദ്ധവും, ബലഹീനവും, ദുഃഖകരവും, അസ്ഥിരവുമാണ്; അതാണ് ആത്മാവ് അല്ല.

വിപദാം വീജഭൂതേന പുരുഷസ്തേന സംയുതഃ സുഖീ ദുഃഖീ ച മൂഢശ്ച ഭവതി സ്വേന കര്മണാ

ദുരിതത്തിന്റെ വിത്തുമായി ചേർന്നാൽ, വ്യക്തി തന്റെ തന്നെ പ്രവൃത്തിയാൽ സന്തോഷിയും ദുഃഖിയുമാകുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ മൂടനാകുന്നു.

അദ്ഭിരാപ്ലവിതം ക്ഷേത്രം ജനയത്യംകുരം യഥാ ആജ്ഞാനാത്പ്ലാവിതം കര്മ ദേഹം ജനയതേ തഥാ

ജലം ചേർത്തു നനച്ച വയൽ മുളകുടിക്കുന്നതുപോലെ, അജ്ഞാനത്തിൽ നനഞ്ഞ കർമ്മം ശരീരം ഉണ്ടാക്കുന്നു.

അത്യംതമസുഖാവാസാസ്സ്മൃതാശ്ചൈകാംതമൃത്യവഃ അനാഗതാ അതീതാശ്ച തനവോ ഽസ്യ സഹസ്രശഃ

പരമാനന്ദം നൽകുന്ന വാസസ്ഥലങ്ങളും അന്തിമമൃത്യുവുകളും, വരാനിരിക്കുന്നതും കഴിഞ്ഞതും, അവന്റെ ശരീരങ്ങൾ ആയിരക്കണക്കിന് ഉണ്ട്.

ആഗത്യാഗത്യ ശീര്ണേഷു ശരീരേഷു ശരീരിണഃ അത്യംതവസതിഃ ക്വാപി ന കേനാപി ച ലഭ്യതേ

വരികയും പോകികയും ചെയ്ത്, ശരീരങ്ങൾ നശിച്ചാൽ, ശരീരധാരി എവിടെയും സ്ഥിരമായ വാസം നേടുന്നില്ല.

ഛാദിതശ്ച വിയുക്തശ്ച ശരീരൈരേഷു ലക്ഷ്യതേ ചംദ്രബിംബവദാകാശേ തരലൈരഭ്രസംചയൈഃ

ശരീരങ്ങൾ കൊണ്ട് മറയ്ക്കപ്പെടുകയും വേർപെടുകയും ചെയ്യുന്ന അവൻ, ആകാശത്തിലെ ചന്ദ്രബിംബം മാറുന്ന മേഘക്കൂട്ടങ്ങൾ മറയ്ക്കുന്നതുപോലെ കാണപ്പെടുന്നു.

അനേകദേഹഭേദേന ഭിന്നാ വൃത്തിരിഹാത്മനഃ അഷ്ടാപദപരിക്ഷേപേ ഹ്യക്ഷമുദ്രേവ ലക്ഷ്യതേ

വിവിധ ശരീരങ്ങളാൽ ആത്മാവിന്റെ പ്രവർത്തനം പലവിധമാകുന്നു; അഷ്ടപദം എന്ന കളിയിൽ ഗതി കാണുന്നതുപോലെ.

നൈവാസ്യ ഭവിതാ കശ്ചിന്നാസൌ ഭവതി കസ്യചിത് പഥി സംഗമ ഏവായം ദാരൈഃ പുത്രൈശ്ച ബംധുഭിഃ

ഒരാളും മറ്റൊരാളുടെ സ്വന്തമല്ല, ആരും ആരുടേയും ആകുന്നില്ല; ഭാര്യ, മക്കൾ, ബന്ധുക്കൾ എന്നിവരോടുള്ള ഈ കൂടിച്ചേരൽ എല്ലാം ഒരു യാദൃശ്ചിക സംഗമം മാത്രമാണ്.

യഥാ കാഷ്ഠം ച കാഷ്ഠം ച സമേയാതാം മഹോദധൌ സമേത്യ ച വ്യപേയാതാം തദ്വദ്ഭൂതസമാഗമഃ

വലിയ സമുദ്രത്തിൽ രണ്ടു മരക്കഷ്ണങ്ങൾ ഒത്തുചേരുന്നതുപോലെയും, ഒത്തുചേർന്ന ശേഷം വേർപിരിയുന്നതുപോലെയും, ജീവികളുടെ കൂടിച്ചേരലും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.

സ പശ്യതി ശരീരം തച്ഛരീരം തന്ന പശ്യതി തൌ പശ്യതി പരഃ കശ്ചിത്താവുഭൌ തം ന പശ്യതഃ

ഒരാൾ ആ ശരീരം കാണുന്നു, പക്ഷേ ആ ശരീരം അവനെ കാണുന്നില്ല; മറ്റൊരാൾ ഇരുവരെയും കാണുന്നു, എന്നാൽ ആ ഇരുവരും അവനെ കാണുന്നില്ല.

ബ്രഹ്മാദ്യാഃ സ്ഥാവരാംതശ്ച പശവഃ പരികീര്തിതാഃ പശൂനാമേവ സര്വേഷാം പ്രോക്തമേതന്നിദര്ശനമ്

ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് അചഞ്ചലങ്ങളിലേക്കു വരെ എല്ലാം 'പശു' എന്നാണു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്; ഈ ഉപമ എല്ലാ ജീവികൾക്കും ബാധകമാണ്.

സ ഏഷ ബധ്യതേ പാശൈഃ സുഖദുഃഖാശനഃ പശുഃ ലീലാസാധനഭൂതോ യ ഈശ്വരസ്യേതി സൂരയഃ

സന്തോഷവും ദുഃഖവും അനുഭവിച്ച്, ബന്ധനങ്ങളിൽ കെട്ടപ്പെട്ട്, ഈ ജീവൻ 'പശു' എന്നാണു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്; ഈശ്വരന്റെ കളിയുടെ ഉപകരണമായി ജീവൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.

അജ്ഞോ ജംതുരനീശോ ഽയമാത്മനസ്സുഖദുഃഖയോഃ ഈശ്വരപ്രേരിതോ ഗച്ഛേത്സ്വര്ഗം വാ ശ്വഭ്രമേവ വാ

സ്വന്തം സന്തോഷത്തിലും ദുഃഖത്തിലും അധികാരം ഇല്ലാത്ത, അജ്ഞാനിയായ ഈ ജീവൻ, ഈശ്വരന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം സ്വർഗത്തിലേക്കോ നരകത്തിലേക്കോ പോകുന്നു.

ഇത്യാകര്ണ്യാനിലവചോ മുനയഃ പ്രീതമാനസാഃ പ്രോചുഃ പ്രണമ്യ തം വായും ശൈവാഗമവിചക്ഷണമ്

വായുവിന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട മുനികൾ സന്തോഷത്തോടെ മനസ്സോടെ ആ വായുവിനെ, ശൈവാഗമത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനെ, വണങ്ങി പ്രസാദത്തോടെ പറഞ്ഞു.

യോ ഽയം പശുരിതി പ്രോക്തോ യശ്ച പാശ ഉദാഹൃതഃ അഭ്യാം വിലക്ഷണഃ കശ്ചിത്കോയമസ്തി തയോഃ പതിഃ

'പശു' എന്നും 'പാശം' എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഇവരിൽ, ഇവർക്കു മേലുള്ള യഥാർത്ഥ ഉടമാരാണ്? ആർക്കാണ് ആ സ്ഥാനമെന്ന്?