ശിവപുരാണമ്

തിസ്രോരേഖാഭവംത്യേവസ്ഥാനേഷുമുനിപുംഗവാഃ ലലാടാദിഷുസര്വേഷുയഥോക്തേഷുബുധൈര്മുനേ

മഹർഷിമാരെ, ഭുദ്ധന്മാർ പറഞ്ഞതുപോലെ നെറ്റി മുതലായ ശരീരഭാഗങ്ങളിൽ മൂന്ന് രേഖകൾ വരയ്ക്കണം.

ഭ്രുവോര്മധ്യംസമാരഭ്യയാവദംതോഭവേദ്ഭ്രുവോഃ താവത്പ്രമാണംസംധാര്യം ലലാടേ ച ത്രിപുംഡ്രകമ്

കണ്ണ് കണികകളുടെ ഇടയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച്, കണികകളുടെ അറ്റം വരെ വരുന്ന അളവിലാണ് നെറ്റിയിൽ ത്രിപുണ്ഡ്രം വരയ്ക്കേണ്ടത്.

മധ്യമാനാമികാംഗുല്യാമധ്യേതുപ്രതിലോമതഃ അംഗുഷ്ഠേന കൃതാരേഖാ ത്രിപുംഡ്രാഖ്യാ ഭിധീയതേ

മധ്യവും അനാമികയും ഉപയോഗിച്ച്, വിരല്‍ വിരുദ്ധ ദിശയില്‍ അങ്ങൂഠം കൊണ്ട് രേഖ വരയ്ക്കുന്നതാണ് ത്രിപുണ്ഡ്രം എന്നു വിളിക്കുന്നത്.

മധ്യേംഗുലിഭിരാദായ തിസൃഭിര്ഭസ്മയത്നതഃ ത്രിപുണ്ഡ്രധാരയേദ്ഭക്ത്യാഭുക്തിമുക്തിപ്രദംപരമ്

മധ്യവിരല്‍, അനാമിക, അങ്ങൂഠം എന്നിവ കൊണ്ട് ഭസ്മം എടുക്കുകയും, ഭക്തിയോടെ ത്രിപുണ്ഡ്രം അണിയുകയും ചെയ്യണം; അതിനാല്‍ പരമമായ ഭോഗവും മോക്ഷവും ലഭിക്കും.

തിസൃണാമപി രേഖാനാം പ്രത്യേകംനവദേവതാഃ സര്വത്രാംഗേഷുതാവക്ഷ്യേസാവധാനതയാ ശൃണു

ഈ മൂന്ന് രേഖകളിൽ ഓരോന്നിനും ഒമ്പത് ദേവതകളുണ്ട്; എല്ലാ ശരീരഭാഗങ്ങളിലും അവയെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാം, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.

അകാരോ ഗാര്ഹപത്യാഗ്നിര്ഭൂധര്മശ്ച രജോഗുണഃ ഋഗ്വേദശ്ച ക്രിയാശക്തിഃ പ്രാതഃസവനമേവ ച

'അ' എന്ന അക്ഷരം, ഗാർഹപത്യാഗ്നി, ഭൂമി, ധർമ്മം, രാജോഗുണം, ഋഗ്വേദം, ക്രിയാശക്തി, പ്രഭാതസവനം—

മഹദേവശ്ച രേഖായാഃ പ്രഥമായാശ്ച ദേവതാ വിജ്ഞേയാ മുനിശാര്ദൂലാഃ ശിവദീക്ഷാപരായണൈഃ

—ഇവയും മഹാദേവനും ഒന്നാമത്തെ രേഖയുടെ ദേവതകളാണെന്ന് ശിവദീക്ഷയിൽ അർപ്പിതരായ മഹർഷിമാർ അറിയണം.

ഉകാരോ ദക്ഷിണാഗ്നിശ്ച നഭസ്തത്ത്വം യജുസ്തഥാ മധ്യംദിനം ച സവനമിച്ഛാശക്ത്യംതരാത്മകൌ

'ഉ' എന്ന അക്ഷരം, ദക്ഷിണാഗ്നി, ആകാശതത്വം, യജുർവേദം, ഉച്ചസവനം, ഇച്ഛാശക്തി—ഇവ രണ്ടാമത്തെ രേഖയിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.

മഹേശ്വരശ്ച രേഖായാ ദ്വിതീയായാശ്ച ദേവതാ വിജ്ഞേയാമുനിശാര്ദൂല ശിവദീക്ഷാപരായണൈഃ

രണ്ടാമത്തെ രേഖയുടെ ദേവതയാണ് മഹേശ്വരൻ എന്നു ശിവദീക്ഷയിൽ അർപ്പിതരായ മഹർഷിമാർ അറിയണം.

മകാരാഹവനീയൌ ച പരമാത്മാ തമോദിവൌ ജ്ഞാനശക്തിഃ സാമവേദസ്തൃതീയം സവനം തഥാ

'മ' എന്ന അക്ഷരം, ആവഹനീയാഗ്നി, പരമാത്മാവ്, രാത്രി, അന്ധകാരം, ജ്ഞാനശക്തി, സാമവേദം, മൂന്നാമത്തെ സവനം—

ശിവശ്ചൈവ ച രേഖായാസ്തൃതിയായാശ്ച ദേവതാ വിജ്ഞേയാമുനിശാര്ദൂല ശിവദീക്ഷാപരായണൌ

—ഇവയും ശിവൻതന്നെയും മൂന്നാമത്തെ രേഖയുടെ ദേവതയെന്നു ശിവദീക്ഷയിൽ അർപ്പിതരായ മഹർഷിമാർ അറിയണം.

ഏവം നിത്യം നമസ്കൃത്യ സദ്ഭക്ത്യാ സ്ഥാനദേവതാഃ ത്രിപുംഡ്രം ധാരയേച്ഛുദ്ധോ ഭുക്തിംമുക്തിം ച വിംദതി

ഇങ്ങനെ, എല്ലാ ദിവസവും സത്യമായ ഭക്തിയോടെ ആ സ്ഥലങ്ങളുടെ ദേവതകളെ വന്ദിച്ചു, ശുദ്ധനായവൻ ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കണം. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഭോഗവും മോക്ഷവും ലഭിക്കും.

ഇത്യുക്താഃസ്ഥാനദേവാശ്ചസര്വാംഗേഷുമുനിശ്വര തേഷാം സംബംധിനോഭക്ത്യാസ്ഥാനാനിശൃണുസാംപ്രതമ്

മഹാമുനീവരാ, അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ സ്ഥലദേവതകൾക്ക് ബന്ധപ്പെട്ട അവിടങ്ങളെയും ഭക്തിയോടെ കേൾക്കൂ.

ദ്വാത്രിംശത്സ്ഥാനകേ വാര്ധഷോഡശസ്ഥാനകേപി ച അഷ്ടസ്ഥാനേ തഥാ ചൈവ പഞ്ചസ്ഥാനേപി നാന്യസേത്

മുപ്പത്തിരണ്ട് സ്ഥലങ്ങൾ ഉണ്ട്, അല്ലെങ്കിൽ പതിനാറ് സ്ഥലങ്ങൾ, അല്ലെങ്കിൽ എട്ട്, അല്ലെങ്കിൽ അഞ്ചു സ്ഥലങ്ങൾ മാത്രം. ഇതിന് പുറമെ വേറെ ഒന്നും വേണ്ട.

ഉത്തമാംഗേ ലലാടേ ച കര്ണയോര്നേത്രയോസ്തഥാ നാസാവക്ത്രഗലേഷ്വേവംഹസ്തദ്വയ അതഃപരമ്

തലയിൽ, നെറ്റിയിൽ, രണ്ടു ചെവികളിൽ, രണ്ടു കണ്ണുകളിൽ, മൂക്കിൽ, വായിൽ, കഴുത്തിൽ, അങ്ങനെ ഇരുകൈകളിലും ത്രിപുണ്ഡ്രം ഇടണം.

കൂര്പരേ മണിബംധേചഹൃദയേപാര്ശ്വയോര്ദ്വയോഃ നാഭൌമുഷ്കദ്വയേചൈവമൂര്വോര്ഗുല്ഫേചജാനുനി

കൈമുട്ടുകളിൽ, കൈമണിക്കെട്ടിൽ, ഹൃദയത്തിൽ, ഇരുവശങ്ങളിലും, നാഭിയിൽ, രണ്ടു വൃഷണങ്ങളിലും, ഇരുതുടകളിൽ, കാൽമുട്ടുകളിൽ, കാൽച്ചുവട്ടിലും ഇടണം.

ജംഘാദ്വയേപദദ്വന്ദ്വേദ്വാത്രിംശത്സ്ഥാനമുത്തമമ് അഗ്ന്യബ്ഭൂവായുദിഗ്ദേശദിക്പാലാന്വസുഭിഃ സഹ

ഇരുകാൽപാദങ്ങളിലും ഇരുകാലുകളിലും—ഇവയാണ് മുപ്പത്തിരണ്ട് പ്രധാന സ്ഥലങ്ങൾ. ഇതോടൊപ്പം അഗ്‌നി, ജലം, ഭൂമി, വായു, ദിശകൾ, ദിശാപാലകർ, വസുക്കൾ എന്നിവയും ചേർക്കണം.

ധരാധ്രുവശ്ചസോമശ്ച അപശ്ചേവാനിലോനലഃ പ്രത്യൂഷശ്ച പ്രഭാസശ്ചവസവോഷ്ടപ്രകീര്തിതാഃ

ഭൂമി, ധ്രുവതാരം, ചന്ദ്രൻ, ജലം, വായു, അഗ്‌നി, പ്രഭാതം, പ്രകാശം—ഇവയാണ് വസുക്കൾ എന്നു പറയപ്പെടുന്ന എട്ട് ദേവതകൾ.

ഏതേഷാംനാമമാത്രേണത്രിപുംഡ്രംധാരയേദ്ബുധാഃ കുര്യാദ്വാഷോഡശസ്ഥാനേത്രിപുണ്ഡ്രംതുസമാഹിതഃ

ഇവരുടെ പേരുകൾ ഉച്ചരിച്ചാൽ മാത്രം മതിയെന്നു ജ്ഞാനികൾ ത്രിപുണ്ഡ്രം ഇടണം. അല്ലെങ്കിൽ, ശ്രദ്ധയോടെ പതിനാറു സ്ഥലങ്ങളിൽ ത്രിപുണ്ഡ്രം ഇടാം.

ശീര്ഷകേചലലാടേചകംഠേചാംസദ്വയേഭുജേ കൂര്പരേമണിബംധേചഹൃദയേനാഭിപാര്ശ്വകേ

തലയിൽ, നെറ്റിയിൽ, കഴുത്തിൽ, ഇരുചുമലുകളിൽ, കൈകളിൽ, കൈമുട്ടുകളിൽ, കൈമണിക്കെട്ടിൽ, ഹൃദയത്തിൽ, നാഭിയിൽ, ഇരുവശങ്ങളിലും ഇടണം.

പൃഷ്ഠേചൈവംപ്രതിഷ്ഠായയജേത്തത്രാശ്വിദൈവതേ ശിവശക്തിംതഥാരുദ്രമീശംനാരദമേവച

പിന്നിലും ഇങ്ങനെ ദേവതകളെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് പൂജിക്കണം: ശിവൻ, ശക്തി, രുദ്രൻ, ഈശൻ, നാരദൻ എന്നിവരെ.

വാമാദിനവശക്തീശ്ച ഏതാഃ ഷോഡശദേവതാഃ നാസത്യോദസ്രകശ്ചൈവ അശ്വിനൌദ്വൌപ്രകീര്തിതൌ

വാമാദി ഒമ്പത് ശക്തിമാർ—ഇവയാണ് പതിനാറു ദേവതകൾ. നാസത്യനും ദസ്രനും ചേർന്ന അശ്വിനീദേവന്മാരും ഇവരിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

അഥവാമൂര്ധ്നികേശേചകര്മയോര്വദനേതഥാ ബാഹുദ്വയേ ച ഹൃദയേനാഭ്യാമൂരുയുഗേതഥാ

അല്ലെങ്കിൽ, തലയിൽ, മുടിയിൽ, ചെവികളിൽ, മുഖത്ത്, ഇരുകൈകളിൽ, ഹൃദയത്തിൽ, നാഭിയുടെ ഇരുവശങ്ങളിലും, ഇരുതുടകളിലും ഇടാം.

ജാനുദ്വയേചപദയോഃ പൃഷ്ഠഭാഗേ ച ഷോഡശ ശിവശ്ചന്ദ്രശ്ച രുദ്രഃകോ വിഘ്നേശോവിഷ്ണുരേവ വാ

ഇരുകാൽമുട്ടുകളിൽ, ഇരുകാലുകളിലും, പിന്നിലും—ഇവയാണ് പതിനാറു പ്രധാന സ്ഥലങ്ങൾ: ശിവൻ, ചന്ദ്രൻ, രുദ്രൻ, വിഘ്നേശ്വരൻ, അല്ലെങ്കിൽ വിഷ്ണു.

ശ്രീശ്ചൈവഹൃദയേശമ്ഭുസ്തഥാനാഭൌപ്രജാപതിഃ നാഗശ്ചനാഗകന്യാശ്ച ഉഭയോരൃഷികന്യകാഃ

ഹൃദയത്തിൽ ശ്രീ, നാഭിയിൽ ശംഭു, പ്രജാപതി, നാഗൻ, നാഗകന്യകൾ, ഇരുകാലുകളിൽ ഋഷികന്യകൾ എന്നിവരെ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം.

പാദയോശ്ചസമുദ്രാശ്ചതീര്ഥാഃ പൃഷ്ഠേ വിശാലതഃ ഇത്യേവ ഷോഡശ സ്ഥാനമഥോച്യതേ

പാദങ്ങളിൽ സമുദ്രങ്ങളും തീർത്ഥങ്ങളും, പിന്നിൽ വിശാലതയും—ഇങ്ങനെ പതിനാറു സ്ഥാനങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

ഗുഹ്യസ്ഥാനം ലലാടശ്ച കര്ണദ്വയമനുത്തമമ് അംസയുഗ്മം ച ഹൃദയം നാഭിരിത്യേവമഷ്ടകമ്

ഗുഹ്യസ്ഥാനം, നെറ്റി, രണ്ടു ചെവികൾ, ഉന്നതം, രണ്ടു ചുമലുകൾ, ഹൃദയം, നാഭി—ഇവയാണ് എട്ട് പ്രധാന സ്ഥാനങ്ങൾ.

ബ്രഹ്മാ ച ഋഷയഃ സപ്തദേവതാശ്ചപ്രകീര്തിതാഃ ഇത്യേവം തു സമുദ്ദിഷ്ടം ഭസ്മവിദ്ഭിര്മുനീശ്വരാഃ

ബ്രഹ്മാവും ഏഴു ഋഷിമാരും ദേവതകളും പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ, മഹാമുനികളേ, ഈ ബസ്മം അറിയുന്നവർ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.

അഥ വാ മസ്തകം ബാഹൂഹൃദയം നാഭിരേവ ച പഞ്ചസ്ഥാനാന്യമൂന്യാഹുര്ധാരണേ ഭസ്മവിജ്ജനാഃ

അല്ലെങ്കിൽ, തല, കൈകൾ, ഹൃദയം, നാഭി—ഇവയാണ് ബസ്മം ധരിക്കേണ്ട അഞ്ചു പ്രധാന സ്ഥാനങ്ങൾ എന്ന് അറിയുന്നവർ പറയുന്നു.