ശിവയുടെ യജ്ഞാഗ്നിയിൽ ശമി, അശ്വത്ഥ, പാലാശ, ഔദുംബര, വട, ബില്വ തുടങ്ങിയ വിശുദ്ധ വൃക്ഷങ്ങളുടെ കട്ടികൾ കത്തിച്ച് ശുദ്ധീകരണം നടത്തിയ ശേഷം ലഭിക്കുന്ന ആ ചാരമാണ് ഭസ്മ എന്നു വിളിക്കുന്നത്. അതുപോലെ തന്നെ, ദർഭാഗ്രാസ് അല്ലെങ്കിൽ അനുയോജ്യമായ മറ്റേതെങ്കിലും ദാരുക്കൾ ശിവമന്ത്രം ജപിച്ചു തീയിൽ കത്തിച്ച്, ശുദ്ധമായ വസ്ത്രത്തിൽ ശുദ്ധീകരിച്ച്, പുതിയ ഒരു പാത്രത്തിൽ അതിന്റെ ചാരം ശേഖരിക്കണം. ഈ ഭസ്മം തേജസ്സിനായി ശേഖരിക്കപ്പെടുന്നതാണ്, ആരാധനയ്ക്കു യോഗ്യമായതും അതാണ് ഭസ്മ എന്ന പദത്തിന്റെ അർത്ഥം; ശിവൻ തന്നെ ഇതുപോലെ ചെയ്തിരുന്നു. ഒരു രാജാവ് തന്റെ രാജ്യത്തിൽ തനിക്കാവശ്യമായ സാരമെടുത്തുപോലെയും, മനുഷ്യർ ധാന്യങ്ങൾ കത്തിച്ച് അതിൽനിന്നും നല്ലതെടുത്തുപോലെയും, വയറ്റിലെ ജഠരാഗ്നി വിവിധഭക്ഷ്യങ്ങൾ ദഹിപ്പിച്ച് അതിൽനിന്നും ശരീരത്തിന് ഉത്തമമായ സാരം എടുത്തുപോലെയും, അങ്ങനെ തന്നെ ഈ വിശ്വത്തിന്റെ സാരമായതെല്ലാം ശിവൻ തന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ കത്തിച്ച് എടുത്തു. ശിവൻ വിശ്വം കത്തിച്ചതിനുശേഷം ആ ചാരം താനേ താനിൽ പുരട്ടികൊണ്ടു, പുരട്ടലെന്ന രൂപത്തിൽ ലോകത്തിന്റെ സാരഭാവം ഏറ്റെടുത്തു. തന്റെ ശരീരത്തിൽ സ്വതന്ത്രമായ രത്നം സ്ഥാപിച്ചു: അവന്റെ മുടിയിൽ ആകാശത്തിന്റെ സാരം, മുഖത്തിൽ വായുവിന്റെ സാരം, ലോകത്തുനിന്ന് തിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്നവനായി; ഹൃദയത്തിൽ അഗ്നിയുടെ സാരം, ചർമ്മത്തിൽ ഭൂമിയുടെ സാരം, മുട്ടുകളിൽ ജലത്തിന്റെ സാരം—അങ്ങനെ അവന്റെ എല്ലാ അവയവങ്ങളിലും ഈ സാരങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു. ബ്രഹ്മ, വിഷ്ണു, രുദ്രന്മാരുടെ സാരമാണ് ത്രിപുണ്ഡ്രം; അതുപോലെ തന്നെയാണ് മഹേശ്വരൻ തൻമസ്തകത്തിൽ അതിനെ ധരിക്കുന്നത്. ഈ എല്ലാം തന്നെ തന്റെ വികാസമായാണ് അവൻ കരുതുന്നത്; അതുവഴി വിശ്വത്തിന്റെ മുഴുവൻ സാരഭാവവും അവൻ കീഴടക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് അവൻ സർവ്വവിജയിയായവൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്; എല്ലാ മൃഗങ്ങളിൽ സിംഹം മൃഗരാജൻ എന്നപോലെ. യാതൊരു മൃഗവും സിംഹത്തെ ഭയപ്പെടാത്തതുകൊണ്ട് അവൻ സിംഹൻ എന്നാണു അറിയപ്പെടുന്നത്. 'ശ' എന്നും ആനന്ദവും സുഖവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു, 'മ' പുരുഷനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, 'വ' ശക്തി, അമൃതത്വം, യോഗം എന്നിവയാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ, താനേ ശിവനായി ശിവനെ ആരാധിക്കണം. ഭസ്മം പുരട്ടുന്നതിന് മുൻപ്, ഉത്തമമായ രീതിയിൽ ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കണം; പൂജയ്ക്കു മുൻപ്, വെള്ളം ഉപയോഗിച്ചോ അല്ലാതെയോ ശുദ്ധീകരണം നടത്തി ധരിക്കാം. പകലായാലും രാത്രിയായാലും, സ്ത്രീയായാലും പുരുഷനായാലും, പൂജയ്ക്കുവേണ്ടി ഭസ്മത്തിന്റെ ത്രിപുണ്ഡ്രം വെള്ളം ചേർത്ത് ധരിക്കണം. ഇങ്ങനെ ധരിച്ച് പൂജ ചെയ്യുന്നവർക്ക് ശിവപൂജയുടെ പൂർണ്ണഫലം ലഭിക്കും. ശിവമന്ത്രം ജപിച്ച് ഭസ്മം ധരിച്ചാൽ അവൻ സത്യമായും യതിയായി മാറുന്നു; ശിവനോടു മാത്രം ഭക്തിയുള്ളവൻ ശൈവനായി അറിയപ്പെടുന്നു. ശിവവ്രതത്തിൽ സ്ഥിരമായിരിക്കുന്നവൻ അശുദ്ധി, ജന്മശുദ്ധി എന്നിവ പാലിക്കേണ്ടതില്ല; അവൻ മണ്ണുകൊണ്ട് തലയിലോ മുഖത്തിലോ ഭസ്മമുദ്ര പതിയണം. സ്വന്തം കൈകൊണ്ടോ ഗുരുവിന്റെ കൈകൊണ്ടോ ഭസ്മം പുരട്ടിയാലും അതാണ് ശിവഭക്തന്റെ അടയാളം; ഗുണങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതും അതാണ് 'ഗുരു' എന്ന പദത്തിന്റെ അർത്ഥം. ഗുരു രാഗാദി ഗുണങ്ങൾ നീക്കംചെയ്യുന്നു; ഗുണാതീതനായ പരമശിവൻ ഗുരുവിന്റെ രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു. മൂന്ന് ഗുണങ്ങൾ നീക്കിയശേഷം ആദ്യം ശിവനെ ഉണർത്തുന്നു; അതുകൊണ്ട്, വിശ്വാസമുള്ള ശിഷ്യർക്കു ഗുരു എന്ന പേരുണ്ട്. ജ്ഞാനികൾ ഗുരുവിന്റെ ശരീരത്തെ ഗുരുലിംഗമായി കരുതുന്നു; ഗുരുവിനെ സേവിക്കുന്നത് ഗുരുലിംഗപൂജയാണെന്നു നിരൂപിക്കുന്നു. ഗുരു മുമ്പ് പറഞ്ഞതെല്ലാം, സാധ്യമായാലും അസാധ്യമായാലും, ശരീരത്താൽ, മനസ്സാൽ, വചസാൽ ശ്രവിക്കുകയും സേവിക്കുകയും ചെയ്യണം. ശുദ്ധചിത്തനാവുന്നവൻ അതെല്ലാം ജീവിതവും സമ്പത്തും അർപ്പിച്ചും പൂർത്തിയാക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് initiation-നു യോഗ്യനായ ശിഷ്യൻ എന്നു പറയുന്നത്. ശരീരം തുടങ്ങി എല്ലാ വസ്തുക്കളും ഗുരുവിന് സമർപ്പിച്ചശേഷം, ആദ്യം അർപ്പണം നടത്തി, ഗുരുവിന്റെ അനുമതിയോടെ മാത്രമേ ഭക്ഷണം കഴിക്കാവൂ. ശിഷ്യൻ എന്നും പുത്രനാണ്, ശിഷ്യബന്ധത്തിലൂടെ; നാവ്, ലിംഗം, മന്ത്രം, വീര്യം, ചെവി, ഗർഭം എന്നിവ വിശുദ്ധമാക്കപ്പെടുന്നു. പുത്രനായി ജനിച്ച, മന്ത്രജനനായ പുത്രൻ ഗുരുവിനെ പിതാവായി ആരാധിക്കണം; പിതാവ് പുത്രനെ ലോകത്തിൽ ആഴ്ത്തുന്നു. ഗുരു ഉണർത്തുന്നവനായി, അവനെ ലോകത്തിൽനിന്ന് കടത്തിവിടുന്നു; ഈ രണ്ടു വ്യത്യാസം മനസ്സിലാക്കി ഗുരുവിനെ പിതാവായി ആരാധിക്കണം. സ്വയം സമ്പാദിച്ച ധനം മുതലായവ കൊണ്ട്, ഗുരുവിന്റെ കാലിൽനിന്ന് മുടിവരെ അവയവങ്ങളെ സേവിക്കണം. ധനം, പാദരക്ഷ, മറ്റ് വസ്തുക്കൾ, കാലടി സ്പർശനം, സ്നാനം, അഭിഷേകം, അർപ്പണം, ഭക്ഷണം എന്നിവയിലൂടെ ഗുരുവിനെ ആരാധിക്കണം. ഗുരുപൂജയാണു ശിവപൂജയും; ഗുരുവിൽ ശേഷിക്കുന്നതെല്ലാം ശിഷ്യനു പവിത്രമാകുന്നു. ഗുരുവിന്റെ ശേഷിപ്പും ശിവന്റെ ശേഷിപ്പും—ജലം, ഭക്ഷണം മുതലായവ—ശിഷ്യരും ശിവഭക്തരും സ്വീകരിച്ച് ഭക്ഷിക്കണം. ഗുരുവിന്റെ അനുമതിയില്ലാതെ ഒന്നും സ്വീകരിക്കരുത്; ഗുരു പ്രത്യേകമായി അറിയിക്കുന്നതെല്ലാം ശ്രദ്ധയോടെ സ്വീകരിക്കണം. വ്യത്യാസങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ അജ്ഞാനം നീക്കി ലക്ഷ്യത്തിലെത്തുന്നു; ആരംഭത്തിൽ തടസ്സങ്ങൾ നീക്കണം. പ്രവർത്തി മുഴുവനും തടസ്സമില്ലാതെ പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ ഫലം ലഭിക്കും; അതുകൊണ്ടാണ് എല്ലാ പ്രവർത്തനത്തിനും ആദിയിൽ വിഘ്നേശ്വരനെ ആരാധിക്കേണ്ടത്. എല്ലാ ദോഷങ്ങൾ നീക്കുന്നതിനായി ദൈവങ്ങളെ ആരാധിക്കണം; ജ്വരം, ഗർഭരോഗം, രോഗങ്ങൾ, ദേഹത്തോടു ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാ ദോഷങ്ങൾക്കും. ഭൂതപ്രേതങ്ങൾ, നരി മുതലായവ, ഉറുമ്പ് മുതലായ ജീവികൾ, പെട്ടെന്നു വീഴുന്ന അനന്തരം പാമ്പ് മുതലായവയുടെ ദുരിതങ്ങൾക്കും. വീട്ടിൽ ആമ, പാമ്പ്, ദുഷ്ടസ്ത്രീ, ദുഷ്ടപുരുഷൻ എന്നിവയുണ്ടായാൽ, മരങ്ങൾ, സ്ത്രീകൾ, പശുക്കൾ എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാര്യങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ച് ജനനസമയത്ത്. ദു:ഖം വരാനിരിക്കുന്നതായി തോന്നുമ്പോൾ, ഇവ വസ്തുവിഷയമായ ദോഷങ്ങളാണ്: അശുദ്ധി, ശനിദശ, മഹാമാരികൾ എന്നിവയും അതുപോലെ.