ശിവൻ നിർവികാരനും സമ്പൂർണനുമാണ്. ആകയാൽ, ആഗ്രഹരഹിതനായ അവനെ എങ്ങനെ അർപ്പണയോടെ ആരാധിക്കാനാകുമെന്ന സംശയം ഉണ്ട്. എന്നാൽ, ശിവനു വേണ്ടി ചെയ്യുന്ന എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും, അവന്റെ കൃപയ്ക്ക് കാരണമാകുന്നു. ഭക്തിയോടെ, ശരീരത്താൽ, മനസ്സുകൊണ്ടും, വാക്കുകളാലും, സമ്പത്തിനാലും ശിവനെ ലിംഗരൂപത്തിലോ മറ്റു രൂപങ്ങളിലോ ആരാധിക്കണം. പ്രകൃതിയെ അതിരുവിടുന്ന പരമശിവൻ ഈ ആരാധനയിലൂടെ അനുഗ്രഹം നൽകുന്നു, പ്രത്യേകിച്ച് ഭക്തനു തന്നെ. ശിവന്റെ കൃപയാൽ, കർമ്മാദികൾ ക്രമമായി ഒരാളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലേക്ക് വരുന്നു; കർമ്മത്തിൽ തുടങ്ങി പ്രകൃതിയിൽ അവസാനിക്കുന്ന എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളും ജ്ഞാനത്തോടെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയുമ്പോൾ, എല്ലാം സ്വന്തം ഇച്ഛയിലാവുന്നു. അപ്പോൾ, ആ വ്യക്തി 'മുക്തൻ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു, സ്വസ്വരൂപത്തിൽ ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നു. പരമേശ്വരന്റെ കൃപയാൽ, ശരീരംയും പ്രവർത്തനങ്ങളും നിയന്ത്രണത്തിലായപ്പോൾ, ഒരാൾ പ്രകാശിക്കുന്നു. ശിവന്റെ ലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നത് 'സാലോക്യ'യെന്നു വിളിക്കുന്നു; ശംഭുവിന്റെ അടുത്ത് എത്തുന്നത് 'സാമീപ്യ'യാണെന്നും, അവനോടു കീഴടങ്ങുമ്പോൾ അവന്റെ അവസ്ഥയിലേക്കെത്തുന്നതാണെന്നും പറയുന്നു. ശിവയോടു ഐക്യം (സായുജ്യം) ആയുധാദി കർമ്മങ്ങളിലൂടെ നേടാം; മഹാനായ കൃപയെത്തുമ്പോൾ ബുദ്ധിയും നിയന്ത്രണത്തിലാവുന്നു. ബുദ്ധി, കർമ്മത്തിന് കാരണമാകുന്നത് പ്രകൃതിയുടെ സൃഷ്ടിയാണെങ്കിലും, മഹാകൃപയാൽ പ്രകൃതിയും നിയന്ത്രണത്തിലാകും. അപ്പോൾ ശിവന്റെ മനോരാജ്യം സ്വയം ഉദിക്കുന്നു; ശിവന്റെ സർവ്വജ്ഞതയും മറ്റു ശക്തികളും പ്രാപിച്ചുകൊണ്ട്, ഒരാൾ സ്വസ്വരൂപത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു. വേദങ്ങളും ആഗമങ്ങളും ഭക്തിപൂർവ്വം പറയുന്നത്, ഈ ഐക്യം (സായുജ്യം) ക്രമമായി നേടപ്പെടുന്നതാണെന്നും, ലിംഗാരാധനയിലൂടെ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നതാണെന്നും. അതുകൊണ്ട്, ശിവന്റെ കൃപക്കായി, കർമ്മാദികൾ ഉൾപ്പെടെ ശിവനെ ആരാധിക്കണം; ശിവന്റെ കർമ്മങ്ങൾ, ശിവനു വേണ്ടി ചെയ്യുന്ന തപസ്സുകൾ, ശിവമന്ത്രജപം—എപ്പോഴും ചെയ്യണം. ശിവജ്ഞാനവും ശിവധ്യാനവും എന്നും ആഴത്തിൽ അഭ്യസിക്കണം; ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോഴും മരണമെത്തുമ്പോഴും, ശിവചിന്തയിലായിരിക്കണം. ഇപ്പോൾ, ശിവാരാധനയുടെ ക്രമം, ലിംഗത്തിൽ തുടങ്ങി, എല്ലാം വിശദമായി പറയൂ. ലിംഗങ്ങളുടെ ചക്രം ഞാൻ ശരിയായി വിവരിക്കാം; ദ്വിജന്മാരേ, ആദ്യം പ്രണവം (ഓം) തന്നെയാണ്, അത് എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്നു. സൂക്ഷ്മരൂപം സൂക്ഷ്മപ്രണവം തന്നെയാണ്, അതത് അപ്രത്യക്ഷമാണ്; സ്ഥൂലലിംഗം പ്രത്യക്ഷമായതും, അതാണ് അഞ്ചക്ഷരമന്ത്രം എന്നും പറയുന്നു. ഈ രണ്ടിന്റെയും ആരാധനയും തപസ്സും നേരിട്ട് മോക്ഷം നൽകുന്നു; ഇവ പുരുഷനും പ്രകൃതിയും ആയിരിക്കുന്നു; അനേകം ലിംഗങ്ങൾ ഇതിലൂടെയും ഉണ്ട്. ആ ലിംഗങ്ങളെ വിശദമായി വിവരിക്കാൻ ശിവൻ മാത്രമേ അറിയൂ; എന്നാൽ ഭൂമിയിൽ ഉദിച്ചിട്ടുള്ള ലിംഗങ്ങളെ ഞാൻ പറയുന്നു. സ്വയംഭൂലിംഗം ഒന്നാമത്തേത്, ബിന്ദുലിംഗം രണ്ടാമത്തേത്; പ്രതിഷ്ഠിതവും ചരലും മൂന്നാമത്തും നാലാമത്തും, ഗുരുലിംഗം അഞ്ചാമത്തേത്. ദേവതകളും മുനികളും തപസ്സുകൊണ്ട് സന്തോഷിപ്പിച്ചശേഷം, ശർവ്വൻ (ശിവൻ) സാന്നിധ്യത്തിനായി, ശബ്ദരൂപത്തിലുള്ള ബീജം ഭൂമിയിൽ സ്ഥാപിച്ചു. ഭൂമിയിൽനിന്ന് ഒരു തളിരുപോലെ പൊട്ടിയുയർന്ന് അത് പ്രകടമാകുന്നു; സ്വയം ഉദിച്ചുവന്നതും ഉയർന്നതുമായത് സ്വയംഭൂലിംഗം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ആ ലിംഗത്തെ ആരാധിച്ചാൽ, സ്വയം ജ്ഞാനം വർദ്ധിക്കുന്നു, അത് പൊന്നാലോ വെള്ളിയാലോ മറ്റേതെങ്കിലും വസ്തുവാലോ, ഭൂമിയാലോ മണ്ണാലോ ഉണ്ടാക്കിയതായാലും. സ്വയം കൈകൊണ്ട് വരച്ച ലിംഗം, ശുദ്ധപ്രണവമന്ത്രത്തോടൊപ്പം, യന്ത്രലിംഗം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; വരച്ചശേഷം, അതിന് പ്രതിഷ്ഠയും ആവാഹനവും നടത്തണം. ബിന്ദുവിനെയും നാദത്തിനെയും ചേർത്ത് നിർമ്മിച്ച ലിംഗം, സ്ഥിരമോ ചലിക്കുന്നതോ ആയാലും, ധ്യാനത്തിലൂടെയാണ് രൂപം കൊള്ളുന്നത്; ഇത് ശിവൻ കാണുന്നു, സംശയമില്ല. ശംഭുവിൽ വിശ്വാസമുള്ളിടത്തൊക്കെയും അവൻ ഫലം നൽകുന്നു; സ്വയം കൈകൊണ്ട് യന്ത്രത്തിൽ വരച്ചതോ, സ്ഥിരമായതോ സ്വാഭാവികമായതോ ആയാലും. ശംഭുവിനെ പതിനാറ് ഉപചാരങ്ങളാൽ ആവാഹിച്ചു ആരാധിക്കണം; സ്വയം പരിശ്രമിച്ചാൽ ഐശ്വര്യം ലഭിക്കും, അഭ്യാസത്തിലൂടെ ജ്ഞാനവും ലഭിക്കും. സ്വരൂപബോധത്തിനായി, ദേവന്മാരും മുനികളും മന്ത്രത്താൽ, സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് ശുദ്ധമായ മണ്ഡലത്തിൽ ശുദ്ധമായ ലിംഗം നിർമ്മിക്കുന്നു. ശുദ്ധധ്യാനത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ലിംഗം അത്യുന്നതമായതാണെന്ന് കരുതുന്നു; ആ ലിംഗം പുരുഷലിംഗം എന്നറിയപ്പെടുന്നു, പ്രതിഷ്ഠിതമായതാണെന്നും പറയുന്നു. ആ ലിംഗത്തെ നിരന്തരമായി ആരാധിച്ചാൽ, മനുഷ്യരിൽ ഐശ്വര്യം ലഭിക്കും; മഹാബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും രാജാക്കന്മാർക്കും സമ്പന്നർക്കും പോലും. ശില്പിയാൽ നിർമ്മിച്ച് മന്ത്രത്താൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ലിംഗം, പ്രതിഷ്ഠിതവും സ്വാഭാവികവുമാണ്; അത് ലോകത്തിലെ അനുഭവങ്ങളും ശക്തികളും നൽകുന്നു. ശക്തവും ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്നതും പുരുഷലിംഗം; ദുർബലവും നാശവുമാകുന്നതും സ്വാഭാവികം (പ്രാകൃതം) എന്നാണ് പറയുന്നത്. നാഭിയിൽ, നാവിൽ, മൂക്കിന്റെ അഗ്രത്തിൽ, തലയിലെ മുകളിൽ, അരയിൽ, മറ്റും മൂന്നുലോകത്തിലുമുള്ളത് ആന്തരികം, ചലിക്കുന്ന ലിംഗം ആണ്. പർവതം പുരുഷലിംഗം, ഭൂമി സ്വാഭാവികം; വൃക്ഷങ്ങളും മുതലായവ പുരുഷലിംഗം, കുറ്റികൾ മുതലായവ സ്വാഭാവികം. ഷഷ്ടികം (അറുപത് തരം) സ്വാഭാവികം; ശാലി, ഗോധൂമ, പുരുഷതരം എന്നിവയും; പുരുഷം ദൈവികമാണെന്നും, അണിമ തുടങ്ങിയ എട്ട് സിദ്ധികൾ നൽകുന്നതുമാണ്. സ്വാഭാവികം നല്ല സ്ത്രീകൾക്കും സമ്പത്തിനും മറ്റ് വസ്തുക്കൾക്കും അനുയോജ്യമാണ്; ചലിക്കുന്ന ലിംഗങ്ങളിൽ ആദ്യം രസലിംഗം പറയുന്നു. രസലിംഗം ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നൽകുന്നു; ബാണലിംഗം, ശുഭവും മഹാസ്വാമ്യത്വം നൽകുന്നതുമായത്, ക്ഷത്രിയർക്കാണ്. പൊൻലിംഗം വൈശ്യർക്കാണ്, അതു വലിയ സമ്പത്തും ഐശ്വര്യവും നൽകുന്നു; കല്ല്ലിംഗം, ശുഭവും ശുദ്ധീകരണവും നൽകുന്നതായി, ശൂദ്രർക്കാണ്. സ്ഫടികവും ബാണലിംഗവും എല്ലാവർക്കും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നൽകുന്നു; സ്വന്തമായത് ഇല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊന്നും ആരാധിക്കാൻ പാടില്ലെന്നില്ല. സ്ത്രീകൾക്ക് ഭൂമിയിൽ നിന്നുള്ള ലിംഗം പ്രത്യേകമായി നിർദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; പ്രവർത്തനശീലമുള്ള വിധവകൾക്ക് സ്ഫടികലിംഗം പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രവർത്തനശേഷിയില്ലാത്ത വിധവകൾക്ക് രസലിംഗം ഉത്തമം; ബാല്യത്തിൽ, യൗവനത്തിൽ, വൃദ്ധാവസ്ഥയിൽ, നല്ല വ്രതങ്ങൾ പാലിക്കുന്നവർക്ക്. ശുദ്ധമായ സ്ഫടികലിംഗം സ്ത്രീകൾക്ക് എല്ലാ ഭോക്തികൾക്കും നൽകുന്നു; പ്രവർത്തനശീലമുള്ളവർ പീഠത്തിൽ ആരാധിച്ചാൽ, ഭൂമിയിൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങൾക്കും ഫലം ലഭിക്കും.