ശിവപൂജയുടെ മഹത്വവും അതിന്റെ ഗൗരവവും കുറിച്ച് ആഗമത്തിൽ വിവരിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണർക്ക് ശിവമന്ത്രം അഞ്ഞൂറ് ആയിരം തവണ ജപിക്കേണ്ടതാണെന്നും, ശൂദ്രർക്ക് ‘നമഃ’ എന്ന അക്ഷരവുമായി ഇരുപത്തിരണ്ടു ലക്ഷം അക്ഷരങ്ങൾ ജപിക്കേണ്ടതാണെന്നും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ മന്ത്രജ്ഞത്വം പ്രാപിച്ച ദ്വിജന്മാർ, സ്ത്രീകൾ ആണോ പുരുഷന്മാരോ, ബ്രാഹ്മണന്മാരോ മറ്റുള്ളവരോ, എല്ലാവരും ശുദ്ധരാവുന്നു. ‘നമഃ’ എന്നത് മന്ത്രത്തിന്റെ തുടക്കത്തോ അവസാനത്തോ വന്നാലും, കഷ്ടത അനുഭവിക്കുന്നവൻ മന്ത്രം മുഴുവൻ ജപിക്കണം; അതേപോലെ സ്ത്രീകൾക്കും ഗുരു ക്രമമായി ഉപദേശിക്കണം. അഞ്ഞൂറ് ആയിരം ജപം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം, ശിവനെ പ്രസന്നിപ്പിക്കാൻ മഹാഭിഷേകം നടത്തണം, ഭക്തർക്ക് അന്നം സമർപ്പിക്കണം, ആരാധന നടത്തണം. ശിവഭക്തനെ ആരാധിച്ചാൽ ശിവൻ ഏറ്റവും പ്രസന്നനാകുന്നു; ശിവനും ഭക്തനും തമ്മിൽ വ്യത്യാസമില്ല, ഭക്തൻ തന്നെ ശിവൻ ആണെന്ന് പറയുന്നു. ശിവസ്വരൂപമായ മന്ത്രം ധരിച്ചാൽ, ഭക്തൻ ശിവനാകുന്നു; ഭക്തന്റെ ശരീരത്തിൽ പരമശിവൻ സാന്നിധ്യവാനാണ്. ശിവമന്ത്രം ക്രമമായി ജപിക്കുന്നതുവരെ, ശിവഭക്തരുടെ എല്ലാ പ്രവർത്തികളും വേദപ്രവർത്തനങ്ങളാണ്. മന്ത്രജപം തുടരുന്നവരെ, ശിവൻ ആ ശരീരത്തിൽ സാന്നിധ്യമുണ്ട്; ‘ദേവി, ലിംഗം ശിവസ്വരൂപമാണ്, ഭക്തനും അതുപോലെയാണ്, സ്ത്രീയോ പുരുഷനോ ആയാലും.’ ദേവി മന്ത്രം ജപിക്കുന്നതുവരെ, ശിവസാന്നിധ്യം നിലനിൽക്കുന്നു; ജ്ഞാനികൾ ശബ്ദരൂപമായ ശിവനെ ആരാധിക്കണം. ശിവനായി മാറിയ ശേഷം, പരാശക്തിയെ ആരാധിക്കണം; ശക്തിയെ, പ്രതിമയെ, ലിംഗത്തെ, വരച്ചതായാലും ഭാവിച്ചതായാലും ആരാധിക്കണം. ശിവലിംഗത്തെ ശിവനായി, താനെ ശക്തിസ്വരൂപമായി; ശക്തിലിംഗം അല്ലെങ്കിൽ ദേവിയെ ശക്തിയായി, താനെ ശിവസ്വരൂപമായി ഭാവിച്ചു ആരാധിക്കണം. ശിവലിംഗം ശബ്ദസ്വരൂപം, ശക്തി ബിന്ദുസ്വരൂപം; പരസ്പരാധിക്യത്വം കൊണ്ടും, ലിംഗം തമ്മിൽ ഏകതയിൽ ആയിരിക്കുന്നു. ശിവശക്തികൾക്ക് മൂലസമ്യോഗം ധ്യാനിച്ച്, ശിവഭക്തന്മാരെ, മന്ത്രസ്വരൂപമായ ശിവസ്വരൂപങ്ങളായ ഭക്തന്മാരെ ആരാധിക്കണം. പതിനാറ് ഉപചാരങ്ങളാൽ ആരാധിച്ചാൽ, ആഗ്രഹിച്ച ഫലം ലഭിക്കുന്നു; സേവനം മുതലായ പ്രവർത്തനങ്ങളാൽ, ലിംഗം ധരിച്ച ശിവഭക്തനെ ആരാധിക്കണം. ജ്ഞാനികൾ സന്തോഷം നൽകണം, ശിവൻ പ്രസന്നനാകുന്നു; ശിവഭക്തനെയും ഭാര്യയെയും ദൈവദമ്പതികളായി ആരാധിക്കണം. അന്നം മുതലായ ഉപചാരങ്ങളാൽ, അഞ്ചു, പത്ത്, നൂറ് തവണ ആരാധിക്കാം; എന്നാൽ ധനത്തിലും ശരീരത്തിലും മന്ത്രത്തിലും ധ്യാനത്തിലും കപടതയുള്ളവൻ—ശിവശക്തികളുടെ സ്വഭാവം കൊണ്ടും, ഭൂമിയിൽ വീണ്ടും ജനിക്കില്ല. നാഭിക്ക് താഴെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഭാഗം, കഴുത്തുവരെ വിഷ്ണുവിന്റെ ഭാഗം. വായാണ് ലിംഗം, ശിവഭക്തന്റെ ശരീരം; യഥാക്രമം ശുദ്ധമായും അശുദ്ധമായും മരിച്ചവരും—പിതൃഭക്തരെയും ശിവനെയും ഉദ്ദേശത്തോടെ ആരാധിക്കണം; ആദിമാതാവിനെ ആരാധിച്ച ശേഷം, ശിവഭക്തരെയും ആദരിക്കണം. പിതൃലോകം പ്രാപിച്ചവർ, മരണത്തിനു ശേഷം ക്രമമായി മോക്ഷം നേടുന്നു; കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരിൽ, തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടവൻ ഉന്നതൻ. നൂറ് തപസ്സുകാരിൽ, ജപത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടവൻ ഉന്നതൻ; ആയിരം ജപക്കാരിൽ, ശിവജ്ഞാനി ഏറ്റവും ഉന്നതൻ. ആയിരം ശിവജ്ഞാനികളിൽ, ധ്യാനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടവൻ ഉന്നതൻ; ലക്ഷം ധ്യാനികളിൽ, സമാധിയിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവൻ ഏറ്റവും ഉന്നതൻ. ആരാധനയിൽ ഓരോ ഘട്ടവും മുൻപത്തേതിൽ നിന്ന് ഉന്നതമായിരിക്കുന്നു; ഫലത്തിന്റെ പ്രത്യേകത ജ്ഞാനികൾക്ക് ഗ്രഹിക്കാനാവില്ല. അതിനാൽ, ശിവഭക്തന്റെ മഹത്വം ആരാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയാൻ കഴിവുള്ളത്? ശിവശക്തി ആരാധനയും, ശിവഭക്തരുടെ ആദരവും—ആർഭക്തിയോടെ ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ, ശിവയോടു ഏകതയിൽ എത്തുന്നു. ഈ വേദമാന്യമായ, അർത്ഥവത്തായ ഉപദേശങ്ങൾ ജപിക്കുകയും പഠിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവർ—ആ ബ്രാഹ്മണൻ ശിവജ്ഞാനി ആയിരിക്കും, ശിവനോടൊപ്പം സന്തോഷിക്കും, ശിവഭക്തന്മാരെ ഉപദേശിക്കണം, പ്രത്യേകമായി പഠിച്ച ജ്ഞാനിയായിരിക്കണം. ശിവാനുഗ്രഹം ശിവന്റെ ദയയാൽ ലഭിക്കുന്നു, ജ്ഞാനികളേ. ഇതിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ദേവി ശിവനോടു ചോദിക്കുന്നു: ‘സർവ്വാർത്ഥജ്ഞനേ, ബന്ധനവും മോക്ഷവും യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്താണ്? അതിന്റെ മാർഗ്ഗവും വിശദമായി പറയൂ.’ ശിവൻ മറുപടി നൽകുന്നു: ‘ബന്ധനവും മോക്ഷവും, അതിന്റെ മാർഗ്ഗവും ഞാൻ വിശദീകരിക്കും, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.’ പ്രകൃതിയിലാരംഭിക്കുന്ന എട്ടു ബന്ധങ്ങൾ കൊണ്ട് ആത്മാവ് ബന്ധിതനാകുന്നു; അതിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുമ്പോൾ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു. പ്രകൃതിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ കഴിയുന്നതാണ് ബന്ധനം; അതിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നതാണ് മോക്ഷം. ബന്ധിതനായ ആത്മാവ് ‘ബന്ധിതൻ’ എന്നാണ്, മോചിതനായത് ‘മോചിതൻ’ എന്നാണ്. പ്രകൃതിയും, ബുദ്ധിയും, ഗുണങ്ങളാൽ രൂപപ്പെട്ട അഹങ്കാരവും, അഞ്ചു സൂക്ഷ്മതത്വങ്ങളും—ഇവയാണ് പ്രകൃതിയിലാരംഭിക്കുന്ന എട്ടു ഘടകങ്ങൾ. ഈ എട്ടു ഘടകങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉദിച്ച ശരീരം, കര്മ്മത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവയാണെന്ന് പറയുന്നു; വീണ്ടും, കര്മ്മത്തിൽ നിന്ന് ഉദിച്ച ശരീരം, പുനർജനനവും പ്രവർത്തനവും നൽകുന്നു. ശരീരം മൂന്ന് തരത്തിൽ അറിയണം: സ്ഥൂല, സൂക്ഷ്മ, കാരണ. സ്ഥൂലശരീരം പ്രവർത്തനത്തിന് ഉപകരിക്കുന്നു; സൂക്ഷ്മശരീരം ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മുഖേന അനുഭവം നൽകുന്നു. കാരണശരീരം ആത്മാവിന്റെ അനുഭവത്തിനായി, അതിന്റെ കര്മ്മം അനുസരിച്ച് നിലനിൽക്കുന്നു. പുണ്യ-പാപം അനുസരിച്ച്, അതിന്റെ ഫലമായി സുഖ-ദു:ഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ആത്മാവ് കര്മ്മത്തിന്റെ കയറ്റത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ബന്ധിതനാകുന്നു; മൂന്ന് ശരീരങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനത്തിൽ, ചക്രംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഈ ചക്രത്തിന്റെ സഞ്ചാരം അവസാനിപ്പിക്കാൻ, ചക്രനിർമ്മാതാവിനെ ആരാധിക്കണം; ഈ മഹാചക്രം, പ്രകൃതിയിലാരംഭിച്ച്, ശിവനാണ്, പ്രകൃതിക്ക് അതീതനായവൻ. മഹാദേവൻ, ചക്രനിർമ്മാതാവായ ശിവൻ, പ്രകൃതിക്ക് അതീതനാണ്; കുട്ടി വെള്ളം കുടിക്കുന്നതുപോലെ, അറിഞ്ഞാലും അറിയാതിരുന്നാലും, അങ്ങനെ തന്നെയാണ്. ശിവൻ, പ്രകൃതിയെയും മറ്റുള്ളവയെയും കീഴടക്കി, എല്ലാം നിയന്ത്രിക്കുന്നു; എല്ലാം അവന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്, അതിനാൽ ശിവൻ എന്നാണ് പറയുന്നത്. ശിവൻ മാത്രമാണ് സർവ്വജ്ഞനായി, പൂർണ്ണനായി, ആഗ്രഹരഹിതനായി നിലനിൽക്കുന്നത്. സർവ്വജ്ഞത, സംതൃപ്തി, ആദിഹീനമായ ജ്ഞാനം, നിത്യസ്വാതന്ത്ര്യം, അക്ഷയശക്തി, അനന്തത്വം—ഇവയാണ് മഹാദേവന്റെ മനസ്സിന്റെ ഐശ്വര്യങ്ങൾ, വേദം അംഗീകരിക്കുന്നവ. അതിനാൽ, ശിവാനുഗ്രഹം കൊണ്ടാണ്, പ്രകൃതിയുടെയും മറ്റുള്ളവയുടെയും ശക്തിയിൽ നിന്ന് മോചിതനാകാൻ കഴിയുന്നത്; ശിവാനുഗ്രഹം നേടാൻ, ശിവനെ മാത്രം ആരാധിക്കണം. ഇങ്ങനെ ശിവപൂജയും, ശിവഭക്തരുടെ ആദരവും, ആത്മമുക്തിയും, ശിവാനുഗ്രഹവും, അർത്ഥവത്തായ ജീവിതമാർഗ്ഗവും ആഗമം വിശദീകരിക്കുന്നു.