ശിവപുരാണത്തിലെ ഈ ഭാഗങ്ങളിൽ, മഹാത്മാക്കളോടുള്ള സൂതയുടെ സംഭാഷണത്തിൽ, ശൈവ പുരാണങ്ങളുടെ വിശിഷ്ടതയും അതിന്റെ ഘടനയും വിശദമായി വിവരിക്കുന്നു. ആദ്യം, വിവിധ ശൈവ പുരാണങ്ങൾ—വിദ്യേശ, താര-റൗദ്ര, വൈനായക, ഓമിക, മാതൃ, പതിനൊന്ന് ഭാഗങ്ങളുള്ള റുദ്ര, കൈലാസ, ശതറുദ്ര—എന്നിവയുടെ പേരുകൾ സൂത പറയുന്നു. കൂടാതെ, കോടിരുദ്ര, ആയിരം കോടിരുദ്രകൾ തുടങ്ങി, ധർമ്മമായി അറിയപ്പെടുന്ന വായവീയ പുരാണം എന്നിവയും പുരാണങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഈ പുരാണങ്ങൾക്കിടയിൽ, ഏറ്റവും ഉത്തമമായ പതിനൊന്ന് സംഹിതകൾ ഉണ്ട്; അവയുടെ എണ്ണം സൂത ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് വിശദീകരിക്കുന്നു. വിദ്യേശ പുരാണത്തിൽ പത്തു ആയിരം ശ്ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്; റുദ്ര, വൈനായക, ഓമിക, മാതൃ പുരാണങ്ങൾ ഓരോന്നിലും എട്ടായിരം ശ്ലോകങ്ങൾ. പതിനൊന്ന് റുദ്രങ്ങളുടെ സംഹിതയിൽ പതിമൂന്ന് ആയിരം ശ്ലോകങ്ങൾ; കൈലാസത്തിൽ ആറായിരം; ശതറുദ്രയിൽ അതിന്റെ പകുതി. കോടിരുദ്രയിൽ പതിമൂന്ന് ആയിരം ശ്ലോകങ്ങൾ മൂന്ന് തവണ; സഹസ്രകോടിരുദ്രയിൽ പദ്മം (അനേകം) ശ്ലോകങ്ങൾ. വായവീയ പുരാണം സമുദ്രത്തിന്റെ നൂറ് ഗുണം; ഘർമ പുരാണം സൂര്യന്റെ ആയിരം ഗുണം; ശൈവ പുരാണങ്ങളുടെ എണ്ണം ശൈവ കണക്കിൽ ഒരു ലക്ഷത്തോളം എത്തുന്നു. വ്യാസൻ ഈ സംഹിതകൾ ഇരുപത്തിയൊന്നു ആയിരം ശ്ലോകങ്ങളിലേക്ക് ചുരുക്കി; ഇവയിൽ ശൈവ പുരാണം നാലാമത്തേതാണ്, ഏഴ് സംഹിതകളടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ആദിയിൽ ശിവൻ ഈ പുരാണം സൃഷ്ടിച്ചു; അതിൽ പദ്മം ശ്ലോകങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു, എന്നാൽ സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ അതിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം മറന്നു പോയി. ശിവപുരാണം പതിനെട്ടായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു; ദ്വാപരയുഗം തുടങ്ങിയ കാലങ്ങളിൽ, ദ്വൈപായനാദികൾ അതിനെ നാലു ലക്ഷം ശ്ലോകങ്ങളിലേക്ക് ചുരുക്കി. ഇപ്പോൾ, ശിവപുരാണം ഇരുപത്തിയൊന്ന് ആയിരം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള ഏഴ് സംഹിതകളായി നിലനിൽക്കുന്നു; അതിനെ വേദത്തിന് തുല്യമായതായി വിലയിരുത്തുന്നു. ഈ സംഹിതകളിൽ, ആദ്യത്തേത് വിദ്യേശ്വര, രണ്ടാമത്തേത് റൗദ്രി, മൂന്നാമത്തേത് ശതറുദ്ര, നാലാമത്തേത് കോടിരുദ്ര, അഞ്ചാമത്തേത് ഉമ, ആറാമത്തേത് കൈലാസ, ഏഴാമത്തേത് വായവീയ—ഇവയാണ്. ഈ ഏഴ് സംഹിതകളടങ്ങിയ ശിവപുരാണം ദിവ്യവും, ബ്രഹ്മത്തിന് തുല്യവും, ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ഫലവും നൽകുന്നതും ആണ്. ആയതിനാൽ, ഭക്തിയോടെ ഈ ശിവപുരാണം മുഴുവനും വായിക്കുന്നവൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുമെന്ന് പറയുന്നു. അനേകം ശ്രുതി, സ്മൃതി, പുരാണ, ഇതിഹാസ, ആഗമ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പോലും ഈ ശിവപുരാണത്തിന്റെ ചെറിയൊരു ഭാഗം പോലും അല്ല. ഈ ശുദ്ധമായ ശൈവ പുരാണം, ശിവൻ തന്നെ പ്രശംസിച്ചിട്ടുള്ളത്, വ്യാസൻ ചുരുക്കിയതല്ല; എല്ലാ ജീവജാതികൾക്കും ഉപകാരപ്രദമാണ്, മൂന്ന് തരത്തിലുള്ള ദുഃഖങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുകയും, സദ്ഭാവങ്ങൾക്ക് മംഗല്യവും നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ, ധർമ്മം വഞ്ചനയില്ലാതെ, പ്രധാനമായും വേദാന്തജ്ഞാനത്തിൽ ആധാരമാക്കി പഠിപ്പിക്കുന്നു; അസൂയയില്ലാത്ത ജ്ഞാനികൾ അറിയേണ്ടതും, മൂന്നു പുരുഷാർത്ഥങ്ങൾക്കു അനുയോജ്യമായതും ഈ പുരാണത്തിൽ സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നു. ശൈവപുരാണം, പുരാണങ്ങളിൽ തലയണയാകുന്ന ഈ ഗ്രന്ഥം, വേദാന്തജ്ഞാനത്തിൽ തെളിഞ്ഞതും, പരമതത്ത്വത്തെ പാടുന്നതും ആണ്; അതിനെ ഭക്തിയോടെ വായിക്കുന്നവൻ ശംഭുവിന് പ്രിയനാകുകയും, ഉന്നതഗതിയെ പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ വാചകങ്ങൾ കേട്ട മഹർഷികൾ, സൂതനോട്: “വേദാന്തത്തിന്റെ സാരവും സമ്പൂർണ്ണതയും ഉള്ള അത്ഭുതമായ പുരാണം ഞങ്ങൾക്ക് വായിച്ചു തരിക” എന്ന് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. മഹർഷികളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട സൂതൻ, വളരെ സന്തോഷത്തോടെ, ശംകരനെ ഓർത്ത്, മഹർഷികളോട് സംസാരിക്കുന്നു: “എല്ലാ മഹർഷികളും, ശിവനെ ഓർത്ത്, ശുദ്ധമായ ഈ ശൈവപുരാണം കേൾക്കട്ടെ; പുരാണപരമ്പരയും വേദസാരവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ് ഇത്. ഇവിടെ, ഭക്തി, ജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം എന്നിവ പ്രണയത്തോടെ പാടപ്പെടുന്നു; വേദാന്തത്തിലൂടെ അറിയാവുന്ന സത്യം വ്യക്തമായി വിവരിക്കുന്നു. മഹർഷികൾ ഈ പുരാണം കേൾക്കട്ടെ; അതിന്റെ വേദസാരവും, അനേകം യुगങ്ങളിലായി ആവർത്തിച്ച് പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടതും ആണ്. ഈ യുഗത്തിൽ, സൃഷ്ടി ആരംഭത്തിൽ, ആറു ഋഷികൾ പരസ്പരം സംവദിച്ചു. 'ഈതാണു ഉന്നതം, ഈതാണു അല്ല' എന്ന വലിയ വാദം ജനിച്ചു; അവർ അക്ഷരമായ ബ്രഹ്മയെ, സ്രഷ്ടാവിനെ സമീപിച്ചു. വിനയപൂർവ്വം, കൈകൾ ചേർത്ത്, അവർ പറഞ്ഞു: “നിങ്ങൾ തന്നെ എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും സ്രഷ്ടാവാണ്, എല്ലാ കാരണങ്ങളുടെയും കാരണമാണ്. ആരാണ് പരമപുരുഷൻ? എല്ലാ തത്ത്വങ്ങൾക്കുമപ്പുറം, പ്രാചീനനും അതീതനും, വാക്കും മനസ്സും എത്തിക്കാനാകാത്തവൻ?” “എല്ലാം ആരിൽ നിന്ന് ഉരുവാകുന്നു—ബ്രഹ്മ, വിഷ്ണു, റുദ്ര, ഇന്ദ്ര, എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ—ആദിയിൽ അവനിൽ നിന്നാണ് ഉരുവാകുന്നത്. ഈ ദൈവം, മഹാദൈവം, സർവ്വജ്ഞൻ, ലോകനാഥൻ; പരമഭക്തിയിലൂടെ മാത്രമേ അവനെ കാണാൻ കഴിയൂ, മറ്റെവിടെയും അല്ല.” “റുദ്രൻ, ഹരി, ഹരൻ, മറ്റു ദേവനാഥന്മാർ എല്ലാം പരമഭക്തിയിലൂടെ അവന്റെ ദർശനത്തിനായി ആഗ്രഹിക്കുന്നു. കൂടുതൽ പറയേണ്ടതില്ല; ശിവനോടുള്ള ഭക്തിയിലൂടെ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു; കൃപയിലൂടെ ദേവഭക്തി ഉരുവാകുന്നു; കൃപ ഭക്തിയിൽനിന്ന് ഉരുവാകുന്നു, വിത്തിൽനിന്ന് തളിരുണ്ടതുപോലും, തളിരിൽനിന്ന് വിത്തുണ്ടതുപോലും.” “അതുകൊണ്ട്, കൃപയ്ക്കായി, ഭൂമിയിൽ പോയി, ദ്വിജന്മാർ, ആയിരം വർഷം ദീർഘയാഗം ചെയ്യണം. ആ യാഗത്തിൽ ശിവന്റെ കൃപയിലൂടെ, വേദജ്ഞാനത്തിന്റെ സാരവും, ചെയ്യേണ്ടതും, ഉപായവും അറിയപ്പെടുന്നു.” “തീർത്തും, പരമലക്ഷ്യം എന്താണ്? അതിന്റെ ഏറ്റവും ഉന്നത ഉപായം എന്താണ്? ഏത് വിധത്തിലുള്ള ഉപാസകൻ ആവശ്യമാണ്? സത്യം പറയുക.” “ലക്ഷ്യം ശിവപദം പ്രാപിക്കലാണ്; ഉപായം അദ്ദേഹത്തോടുള്ള സേവനമാണ്; ഉപാസകൻ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃപയാൽ, നാശവസ്തുക്കളുടെ ഫലത്തിൽ ആഗ്രഹമില്ലാത്തവനാണ്.” “വേദങ്ങളിൽ നിർദ്ദേശിച്ച കർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു, അതിന്റെ ഫലത്തെ സമർപ്പിച്ചാൽ, ഭഗവാന്റെ ഉന്നതസ്ഥാനം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലോകം പങ്കുവെക്കുന്നതു പോലുള്ള ഘട്ടങ്ങളിലൂടെ, പ്രാപിക്കാം.” “ഓരോരുത്തരുടേയും ഭക്തിക്ക് അനുസരിച്ച്, പരമഫലം ലഭിക്കുന്നു; ഉപായങ്ങൾ അനേകം, ഭഗവാൻ നേരിട്ട് പഠിപ്പിച്ചവയാണ്.” “സാരം പറഞ്ഞാൽ, ഞാൻ നിങ്ങൾക്ക് ഉപായവും സാരവും പറയുന്നു: ചെവിയിൽ കേൾക്കുക, വാക്കിലൂടെ പാടുക.” ഇങ്ങനെ, ശിവപുരാണത്തിന്റെ മഹത്വവും, അതിന്റെ ഘടനയും, ശിവഭക്തിയുടെ പരമഫലവും, മഹർഷികൾക്കും സൂതനും തമ്മിലുള്ള ഈ സന്ദർഭത്തിൽ ഉജ്ജ്വലമായി പ്രതിപാദിക്കപ്പെടുന്നു.