ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ, മഹർഷിമാരേ, ഞാൻ ഇവിടെ കുറച്ച് മാത്രം വിശദീകരിക്കാം; എല്ലാം പറയാൻ കഴിയില്ല. ഇതു പോലും അറിഞ്ഞാൽ, ഒരാളുടെ മനസ്സ് ഉടൻ ശുദ്ധിയടയുന്നു. ദ്വിജന്മാരേ, ഞാൻ ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞിട്ടും, ഈ ഭയങ്കരമായ സംഹിത നശിപ്പിക്കാത്ത പാപമൊന്നും കാണുന്നില്ല. ശിവൻ ഉപ്പനിഷത്തുകളുടെ സമുദ്രത്തിൽ നിന്നു സന്തോഷത്തോടെ സൃഷ്ടിച്ച് കുമാരനു അർപ്പിച്ച ഈ സംഹിതയെ ആരെങ്കിലും ആമൃതംപോലെ ആസ്വദിച്ചാൽ, അവർക്ക് അമരത്വം ലഭിക്കും. ബ്രാഹ്മണഹത്യ പോലുള്ള പാപങ്ങൾക്കു പ്രായശ്ചിത്തമായി ഒരാളാണ് ഈ സംഹിതയെ ഒരു മാസം ജപിച്ചാൽ, അവൻ അതിലൂടെ മോചിതനാകുന്നു. അനർഹമായ ദാനങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചതിൽ നിന്നോ, അശുദ്ധമായ ഭക്ഷണം കഴിച്ചതിൽ നിന്നോ, ദുഷ്ടവാക്കുകൾ സംസാരിച്ചതിൽ നിന്നോ ഉത്ഭവിക്കുന്ന പാപം, ആ സംഹിതയെ ഒരു പ്രാവശ്യം പോലും ജപിച്ചാൽ നശിച്ചുപോകുന്നു. ശിവക്ഷേത്രത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ ബില്വവൃക്ഷങ്ങളുടെ തോട്ടത്തിൽ ആ സംഹിതയെ ജപിക്കുന്നവർക്ക് വാക്കുകൾ കൊണ്ട് വിവരിക്കാൻ കഴിയാത്ത ഫലം ലഭിക്കും. ഭക്തിയോടെ ആ സംഹിതയെ ജപിച്ച്, ശ്രാദ്ധദിവസത്തിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അന്നദാനം ചെയ്യുന്നവരുടെ പിതാക്കന്മാർക്ക് ശംഭുവിന്റെ പരമപദം ലഭിക്കും. നാല്പത്തിയൊന്നാം ദിവസം ഉപവസിച്ച്, ബില്വവൃക്ഷത്തിന്റെ ചുവടിൽ ആ സംഹിതയെ ജപിക്കുന്നവരെ ശിവനും ദേവതകളും നേരിട്ട് ആരാധിക്കുന്നു. ഇനിയും മറ്റു സംഹിതകൾ ഉണ്ട്, അവയും അഭിലഷിതഫലങ്ങൾ നൽകുന്നു; ഇരുവരും ജ്ഞാനവിലാസം നിറഞ്ഞവയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. ഇങ്ങനെ ശിവൻ ബ്രഹ്മതത്ത്വത്തിന് അനുസൃതമായി ആദ്യം സൃഷ്ടിച്ച, വേദത്തിന് തുല്യമായ ശൈവപുരാണം പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. വിവധ സംഹിതകളായ വിദ്യേശ, താര-റൗദ്ര, വൈനായക, ഓമിക, മാതൃ, പതിനൊന്നു ഭാഗങ്ങളുള്ള രുദ്ര, കൈലാസ, ശതരുദ്ര— ഇവയും, ആയിരം കോടിരുദ്രങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന കോടിരുദ്രയും, ധർമ്മമായി അറിയപ്പെടുന്ന വായവീയവും— ഇവയാണ് പ്രധാനപുരാണങ്ങൾ. പതിനാലു സംഹിതകളാണ് അത്യുത്തമം എന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. അവയുടെ എണ്ണം ഞാൻ പറയാം, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ. വിദ്യേശത്തിൽ പത്തായിരം ശ്ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്; രുദ്ര, വൈനായക, ഓമിക, മാതൃ പുരാണങ്ങൾ ഓരോന്നിലും എട്ടായിരം ശ്ലോകങ്ങൾ വീതം ഉണ്ട്. പതിനൊന്നു രുദ്രങ്ങളുടെ സമാഹാരത്തിൽ പതിമൂന്നായിരം ശ്ലോകങ്ങൾ; കൈലാസത്തിൽ ആറായിരം; ശതരുദ്രയിൽ അതിന്റെ പാതി മാത്രമാണ്. കോടിരുദ്രയിൽ പതിനൊന്ന് ആയിരത്തിന്റെ മൂന്നു മടങ്ങ്; സഹസ്രകോടിരുദ്രയിൽ, ശ്ലോകങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിൽ, പത്തു ദശലക്ഷം രുദ്രങ്ങൾ ആയിരം മടങ്ങാണ്. വായവീയപുരാണം സമുദ്രത്തെ നൂറു മടങ്ങ്; ഘർമം സൂര്യനെ ആയിരം മടങ്ങ്; ഇങ്ങനെ ശൈവഗണനപ്രകാരം, അവയുടെ എണ്ണം ഒരു ലക്ഷമെത്തുന്നു. പിന്നീട്, വ്യാസൻ അതിനെ ഇരുപത്തിനാലായിരം ശ്ലോകങ്ങളിൽ സംക്ഷിപ്തമാക്കി; അവയിൽ ശൈവപുരാണം നാലാമത്തേതായി, ഏഴ് സംഹിതകളായി നിലകൊള്ളുന്നു. ആദിയിൽ ശിവൻ സങ്കല്പിച്ച പുരാണം, ശ്ലോകങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിൽ, ഒരുകോടി ആയിരം ആയിരുന്നു; എന്നാൽ സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ അതിൽ വലിയൊരു ഭാഗം മറന്നുപോയി. ദ്വാപരയുഗം മുതലായ കാലങ്ങളിൽ, അതിനെ പതിനെട്ടായി വിഭജിച്ച്, ദ്വൈപായനനും മറ്റുള്ളവരും നാലുലക്ഷം ശ്ലോകങ്ങൾക്കായി സംക്ഷിപ്തമാക്കി. ഇരുപത്തിനാലായിരം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള ശിവപുരാണം ഏഴ് സംഹിതകളായി അറിയപ്പെടുന്നു; ഇത് വേദത്തിന് തുല്യമായി പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്. ഇവയിൽ ആദ്യത്തെത് വിദ്യേശ്വര, രണ്ടാം രൗദ്രി, മൂന്നാം ശതരുദ്ര, നാലാം കോടിരുദ്ര; അഞ്ചാമത് ഉമ, ആറാമത് കൈലാസ, ഏഴാമത് വായവിയ— ഇങ്ങനെ ഏഴ് സംഹിതകൾ അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ദൈവികമായ ശിവപുരാണം, ഏഴ് സംഹിതകളോടുകൂടി, അന്യത്തുല്യമായും പരമോന്നതമായും, പരമഗതിയെ പ്രദാനം ചെയ്യുന്നവയുമാണ്. ആർ ഭക്തിയോടെ ഈ ശിവപുരാണം മുഴുവനായും ഏഴ് സംഹിതകളായി ജപിക്കുകയോ ശ്രവിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു, അവൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ശൃതി, സ്മൃതി, പുരാണ, ഇതിഹാസ, ആഗമങ്ങൾ നൂറുകണക്കിന് ഉണ്ടായാലും, അവയെല്ലാം ഈ ശിവപുരാണത്തിന്റെ ഒരു ചെറിയ ഭാഗം പോലും അല്ല. ശിവൻ തന്നെ പ്രശംസിച്ച ഈ ശുദ്ധമായ ശൈവപുരാണം, ശിവഭക്തനായ വ്യാസൻ സംക്ഷിപ്തമായി ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതല്ല; എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഉപകാരപ്രദമായ, ത്രിതാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന, സദാചാരികൾക്ക് മംഗളപ്രദമായ അതാണ്. ഇവിടെ ധർമ്മം കപടമില്ലാതെ ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു; ഇതിന്റെ മുഖ്യവിഷയം വേദാന്തജ്ഞാനമാണ്; അസൂയയില്ലാതെ ജ്ഞാനികൾ അറിയേണ്ട വിഷയമാണിത്; trivarga-ങ്ങൾക്കു യുക്തമായ വിധത്തിൽ ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്. ശൈവപുരാണം പുരാണങ്ങളിൽ കിരീടാഭരണമായി തിളങ്ങുന്നു; വേദാന്തജ്ഞാനത്തിൽ സമ്പന്നമായും പരമതത്ത്വത്തെ പാടുന്നതുമായ ഇതിനെ ഭക്തിയോടെ ജപിക്കുന്നവനോ ശ്രവിക്കുന്നവനോ ശംഭുവിന് പ്രിയനായി പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു. ഈ വചനങ്ങൾ കേട്ടശേഷം, മഹർഷിമാർ സൂതനോടു പറഞ്ഞു: “വേദാന്തത്തിന്റെ സാരവും സമഗ്രതയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന അത്ഭുതകരമായ പുരാണം ഞങ്ങൾക്ക് ജപിച്ചു കേൾപ്പിക്കണം.” മഹർഷിമാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട സൂതൻ അത്യന്തം ആനന്ദത്തോടെ ശംകരനെ സ്മരിച്ച് മഹർഷിമാരോട് പറഞ്ഞു: “എല്ലാ മഹർഷിമാരും ശിവനെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് ഈ ശൈവപുരാണം ശ്രവിക്കട്ടെ; പുരാണപരമ്പര്യത്തിനും വേദങ്ങളുടെ സാരത്തിനും അർപ്പിതമായതാണ് ഇത്. ഭക്തിയും ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും സ്നേഹത്തോടെ പാടപ്പെടുന്ന ത്രിഗീതം ഇവിടെ ഉണ്ട്. വേദാന്തത്തിൽ അറിയുന്ന യഥാർത്ഥ സത്യം ഇവിടെ വ്യക്തമായി വിവരിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ പുരാണം, വേദങ്ങളുടെ സാരമായത്, പുരാതനകാലത്തും അനവധി യുക്തികളിലും ആവർത്തിച്ച് പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടതാണ്. ഇപ്പോഴത്തെ സൃഷ്ടിക്കാലത്ത്, ആറു ഋഷികുലങ്ങൾ പരസ്പരം സംവാദിച്ചു. അവരിൽ വലിയൊരു വാദം ഉയർന്നു: “ഇതാണ് പരമം, ഇതല്ല” എന്നിങ്ങനെ. അവർ അക്ഷരമായ ബ്രഹ്മാവിനെ, സൃഷ്ടാവിനെ സമീപിച്ചു ചോദിച്ചു. വിനയപൂർവ്വം കൈകൂപ്പി അവർ പറഞ്ഞു: “ലോകങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ, എല്ലാ കാരണങ്ങളുടെയും കാരണം, നിങ്ങൾ തന്നെയാണ്. സകലതത്ത്വങ്ങളിലുമപ്പുറം, പ്രാചീനനും പരമനും ആയ പരമപുരുഷൻ ആരാണ്? വാക്കും മനസ്സും എത്തിക്കാനാവാത്തവൻ, അവിടത്തേക്കാണ് തിരിച്ചു പോകുന്നത്. എല്ലാം അവനിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്—ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, രുദ്രൻ, ഇന്ദ്രൻ, എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും—ആദ്യം അവനിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചുയരുന്നത്.” ഇങ്ങനെ മഹർഷിമാർ ശിവപുരാണത്തിന്റെ മഹത്വവും സംഹിതകളുടെ ക്രമവും ശ്ലോകങ്ങളുടെ സംഖ്യയും അതിന്റെ ശ്രേഷ്ഠതയും അറിഞ്ഞു, അതിന്റെ ശ്രവണം ആരംഭിച്ചു.