ശിവപുരാണത്തിന്റെ മഹാത്മ്യത്തെ കുറിച്ച് ഞാൻ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ചതുര്ദശി ദിനത്തിൽ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച് രാത്രി ജാഗരണം പാലിച്ച് ഈ പുരാണം ഉച്ചരിക്കുന്നവനും കേൾക്കുന്നവനും അപ്രമിതമായ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു. കുരുക്ഷേത്രം പോലുള്ള തിരുതലങ്ങളിലും സൂര്യഗ്രഹണ സമയത്തും, സ്വയം തുല്യമായ ധനം എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും ദാനമനുഷ്ഠിക്കുന്നതിന്റെ ഫലവും, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക്—വിശേഷിച്ച് വ്യാസാദികൾക്ക്—ദാനം ചെയ്യുന്നതിന്റെ ഫലവും, ഈ പുരാണം പാരായണം ചെയ്യുന്നവന് ഉറപ്പായും ലഭിക്കും; അതിൽ സംശയമില്ല. ദിവസവും രാത്രി ഈ ശിവപുരാണം പാടുന്നവന്റെ ആജ്ഞയ്ക്ക് ഇന്ദ്രൻമുതലായ ദേവതകൾ കാത്തിരിക്കും. ദിവസേന ഈ പുരാണം ഉച്ചരിക്കുന്നവനും കേൾക്കുന്നവനും ചെയ്യുന്ന എല്ലാ സുകൃതങ്ങളും കോടിഗുണം വർദ്ധിക്കും. അതിലെ ശ്രീരുദ്രസംഹിത ഏകാഗ്രതയോടെ പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ, ബ്രാഹ്മഹത്യ പോലുള്ള മഹാപാപം ചെയ്താലും, മൂന്നു ദിവസത്തിനകം ശുദ്ധനാകും. മൗനവ്രതം പാലിച്ച് ഭൈരവപ്രതിമയുടെ മുമ്പിൽ ദിവസത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം ഈ രുദ്രസംഹിത പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ എല്ലാ വാഞ്ഛിതഫലങ്ങളും പ്രാപിക്കും. വടമരത്തെയും ബില്വവൃക്ഷത്തെയും ചുറ്റി ഈ രുദ്രസംഹിത പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ ബ്രാഹ്മഹത്യാപാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും. അവിടെയുണ്ട് കൈലാസസംഹിത, അതിന് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ സ്ഥാനം; ബ്രഹ്മസ്വരൂപമായും പ്രണവത്തിന്റെ അർത്ഥം നേരിട്ട് വെളിപ്പെടുത്തുന്നതായും അതിനെ കണക്കാക്കുന്നു. ഈ കൈലാസസംഹിതയുടെ മഹത്വം പൂർണ്ണമായി ശങ്കരൻ അറിയുന്നു; വ്യാസന് അതിന്റെ പാതിയും, ഞാൻ—ദ്വിജന്മാരേ—അതിന്റെയും പാതി മാത്രമേ അറിയുന്നുള്ളൂ. എല്ലാം വിശദമായി പറയാൻ കഴിയില്ല; ഞാൻ അല്പം മാത്രം വെളിപ്പെടുത്താം. അതറിയുന്നതു കൊണ്ടു പോലും മനഃശുദ്ധി ഉടൻ ലഭിക്കും. ഈ ഭയങ്കരസംഹിത നശിപ്പിക്കാത്ത പാപം ഞാൻ ലോകത്തിൽ എവിടെയും അന്വേഷിച്ചിട്ടും കാണുന്നില്ല. ഉപനിഷത്തുകളുടെ സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് ശിവൻ സന്തോഷത്തോടെ സൃഷ്ടിച്ച് കുമാരനു സമർപ്പിച്ച ഈ അമൃതം ആരെങ്കിലും ആസ്വദിച്ചാൽ, അവൻ നിർവ്യാജമായി അമൃതത്വം പ്രാപിക്കും. ബ്രാഹ്മഹത്യാദിപാപങ്ങൾക്കു പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കുന്നവൻ ഒരു മാസത്തേക്ക് ഈ സംഹിത പാരായണം ചെയ്താൽ അവൻ മോചിതനാകും. അനുചിതമായ ദാനങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചതും അശുദ്ധമായ ഭക്ഷണം കഴിച്ചതും ദുഷ്ടവാക്യങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചതും മൂലമുണ്ടായ പാപം പോലും ഈ സംഹിത ഒരു പ്രാവശ്യം പാരായണം ചെയ്താൽ നശിക്കും. ശിവക്ഷേത്രത്തിലും ബില്വവനത്തിലും ഈ സംഹിത പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ വാചാലതക്ക് അതീതമായ ഫലം നേടും. ഭക്തിയോടെ ഈ സംഹിത പാരായണം ചെയ്ത് ശ്രാദ്ധദിനത്തിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭോജനം കഴിപ്പിക്കുന്നവന്റെ പിതാക്കന്മാർക്ക് ശംഭുവിന്റെ പരമപദം ലഭിക്കും. ചതുര്ദശി ദിനത്തിൽ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച് ബില്വവൃക്ഷത്തിന്റെ അടിയിൽ ഈ സംഹിത പാരായണം ചെയ്യുന്നവനെ ശിവനും ദേവതകളും നേരിട്ട് ആരാധിക്കും. അനേകം ഫലങ്ങൾ നൽകുന്ന മറ്റ് സംഹിതകളും ഉണ്ട്; അവ രണ്ടും ഉത്തമം, ജ്ഞാനലീലകളാൽ സമ്പൂർണ്ണം. ഇങ്ങനെ വേദസമം ഉള്ള ശൈവപുരാണം പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു—ആദിയിൽ ശിവൻ തന്നെ ബ്രഹ്മനുസൃതമായി രചിച്ചത്. വിദ്യേശ, താര-രൗദ്ര, വൈനായക, ഔമിക, മാതൃ, പതിനൊന്ന് ഭാഗങ്ങളുള്ള രുദ്ര, കൈലാസ, ശതരുദ്ര, കോടിരുദ്ര (ആയിരം കോടിരുദ്രകളിൽ തുടങ്ങുന്ന), വായവീയ (ധർമ്മ എന്നറിയപ്പെടുന്ന)—ഇവയാണ് പ്രധാനപുരാണങ്ങൾ. പതിനാലു സംഹിതകളാണ് ഉത്തമമെന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. അവയുടെ എണ്ണം ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ. വിദ്യേശപുരാണത്തിൽ പത്തായിരം ശ്ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്; രുദ്ര, വൈനായക, ഔമിക, മാതൃ പുരാണങ്ങൾ ഓരോന്നിലും എട്ടായിരം ശ്ലോകങ്ങൾ വീതം ഉണ്ട്. പതിനൊന്ന് രുദ്രങ്ങൾ ചേർന്ന സംഹിതയിൽ പതിമൂന്നായിരം ശ്ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്; കൈലാസത്തിൽ ആറായിരം; ശതരുദ്രയിൽ അതിന്റെ പാതി. കോടിരുദ്രയിൽ പതിനൊന്ന് ആയിരത്തിന്റെ മൂന്നിരട്ടിയും, സഹസ്രകോടിരുദ്രയിൽ ഒരു കോടിരുദ്രയുടെ ആയിരം ഇരട്ടി ശ്ലോകങ്ങൾ. വായവീയ പുരാണം സമുദ്രത്തിന്റെ നൂറിരട്ടിയും, ഘർമം സൂര്യന്റെ ആയിരം ഇരട്ടിയും; ഇങ്ങനെ ശൈവസംഖ്യാനുസരണം അവയുടെ എണ്ണം ഒരു ലക്ഷത്തോളം എത്തുന്നു. പക്ഷേ, വ്യാസൻ അതിനെ ഇരുപത്തിനാലായിരം ശ്ലോകങ്ങളായി സംക്ഷിപ്തമാക്കി; അവയിൽ ശൈവപുരാണം നാലാമത്തേതായി, ഏഴ് സംഹിതകളായി നിലനിൽക്കുന്നു. ആദിയിൽ ശിവൻ തന്നെ ഈ പുരാണം രചിച്ചു; അന്നത്തെ ശ്ലോകസംഖ്യ ഒരു കോടി ആയിരുന്നു, എന്നാൽ സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കത്തിൽ അതിൽ പലതും മറന്നുപോയി. ദ്വാപരയുഗത്തിലും മറ്റ് യുഗങ്ങളിലും അതിനെ പതിനെട്ടായി വിഭജിച്ച്, ദ്വൈപായനന്മാരും മറ്റ് മഹർഷികളും നാലു ലക്ഷമായി സംക്ഷിപ്തമാക്കി. ഇരുപത്തിനാലായിരം ശ്ലോകങ്ങളുമായി ഏഴ് സംഹിതകളായി ഉള്ള ശിവപുരാണം വേദസമം എന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. വിദ്യേശ്വരമാണ് ഒന്നാമത്തെ സംഹിത; രണ്ടാമത്തേത് രൗദ്രി, മൂന്നാമത്തേത് ശതരുദ്ര, നാലാമത്തേത് കോടിരുദ്ര. അഞ്ചാമത്തേത് ഉമാസംഹിത, ആറാമത്തേത് കൈലാസംഹിത, ഏഴാമത്തേത് വായവീയസംഹിത—ഇവയാണ് ഏഴ് സംഹിതകൾ. ഈ ദൈവികമായ ശിവപുരാണം, ഏഴ് സംഹിതകളോടുകൂടി, ഏറ്റവും ഉത്തമവും ബ്രഹ്മസമവും പരമഗതിയും നൽകുന്നതുമാണ്. ഭക്തിയോടെ ഈ ഏഴ് സംഹിതകളും സമ്പൂർണ്ണമായി പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ ജീവിച്ചിരിക്കേ മോക്ഷം പ്രാപിച്ചവനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. നൂറുകണക്കിന് ശ്രുതി, സ്മൃതി, പുരാണ, ഇതിഹാസ, ആഗമഗ്രന്ഥങ്ങൾക്കും ഈ ശിവപുരാണത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം പോലും തുല്യമല്ല. ശിവൻ തന്നെ പ്രശംസിച്ച ഈ വിശുദ്ധ ശൈവപുരാണം, ശിവഭക്തനായ വ്യാസൻ സംക്ഷിപ്തമായി എഴുതിയിട്ടില്ല; സകലഭൂതങ്ങൾക്കും ഉപകാരകരമായതും, ത്രിതാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നതും, സത്പുരുഷന്മാർക്ക് മംഗളപ്രദമായതുമാണ്. ഇവിടെ കപടമില്ലാത്ത ധർമ്മം ഉപദേശിക്കുന്നു; പ്രധാനമായും വേദാന്തജ്ഞാനമാണ് ഉള്ളടക്കം. അസൂയയില്ലാത്ത ജ്ഞാനികൾ അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ട വിഷയമാണ്, സദാചാരത്തോടുകൂടി, ത്രിവർഗ്ഗസമേതമായും. ശൈവപുരാണം പുരാണങ്ങളിൽ മുത്താണ്; വേദാന്തജ്ഞാനത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു, പരബ്രഹ്മത്തെ പാടുന്നു; അതിനെ പരമഭക്തിയോടെ പാരായണം ചെയ്യുകയോ കേൾക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ ശംഭുവിന് പ്രിയനായി പരമഗതി പ്രാപിക്കും. ഈ വചനങ്ങൾ കേട്ടശേഷം, മഹർഷിമാർ സൂതനോട് പറഞ്ഞു: "വേദാന്തത്തിന്റെ സാരവും സമഗ്രതയും ഉള്ള അത്ഭുതകരമായ പുരാണം ഞങ്ങൾക്ക് പാരായണം ചെയ്യാമോ?