സകല മന്ത്രശരീരങ്ങളുടെ അധിപതിയായ പരമേശ്വരൻ, മൂന്നു ശക്തികളാൽ സമ്പന്നനും, അഞ്ചു മുഖങ്ങളോടും പത്തു ഭുജങ്ങളോടും കൂടിയവനുമാണ്—പ്രത്യക്ഷവും അപ്രത്യക്ഷവുമായ രൂപത്തിൽ. അതിൽക്കൂടിയും, ബിന്ദുവിന്റെ അർദ്ധഭാഗത്തിൽനിന്നും, അതിലുമപ്പുറം, രാത്രികളുടേയും അധിപതികളേക്കാൾ അപ്പുറം, ശബ്ദം എന്നറിയപ്പെടുന്നതിൽനിന്നും അതിലുമപ്പുറം, മധ്യനാഡിയുടെ ഈശ്വരനിൽനിന്നും, ക്രാണിയിലേക്കുള്ള വഴിയുടെ അധിപതിയിലും, അതിൽക്കൂടിയും, പരമശക്തിയിൽനിന്നും, ശിവതത്ത്വത്തിൽനിന്നും എല്ലാം ഉദിച്ചു. പറയപ്പെടുന്നു: പരമകാരണം നേരിട്ട് ശിവൻ തന്നെയാണ്—കാരണമില്ലാത്തവൻ, സകലകാരണങ്ങളുടെ ആധാരം, ധ്യാനികളുടെ ധ്യാനവിഷയം, അക്ഷരൻ. പരമാകാശത്തിന്റെ നടുവിൽ, പരമാത്മാവിനുമപ്പുറം, സകല ഐശ്വര്യങ്ങളാലും സമ്പന്നനായി, സർവ്വാധിപതിയായ്, ആരുമില്ലാത്തവൻ. ഐശ്വര്യത്തിൽനിന്നും, മായയിൽനിന്നും, മലത്തിൽനിന്നും, മനുഷ്യരിലും മറ്റുള്ളവരിലും, താഴ്ന്നതിലും, ഉന്നതതിലും, പരമശുദ്ധിമാർഗ്ഗത്തിലും, അതിലുമപ്പുറം, ശുദ്ധജ്ഞാനത്തിൽനിന്നും, ഉന്മനാ എന്ന പരമാവസ്ഥയിൽനിന്നും, അതിലും അദ്വിതീയമായ, ആദിമില്ലാത്ത പരമാധിപതിയിൽനിന്നുമാണ് ഈ സൃഷ്ടി. അവൻ അപ്പൂർത്തിയുള്ളവൻ, മറ്റൊന്നിലും ആശ്രയമില്ലാത്തവൻ, അതിക്രമമില്ലാത്തവൻ, സ്ഥിരതയുള്ളവൻ—ഇങ്ങനെ, ഈ പത്തുമഹത്വങ്ങൾകൊണ്ടാണ് അഥർവണവേദത്തിന്റെ മഹത്വം വിവരിക്കുന്നത്. അതിനാൽ, അഥർവവേദം വിശ്വം മുഴുവൻ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ഋഗ്വേദം ഇതിനെ ജാഗ്രതാവസ്ഥയെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു, ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ. ഞാൻ ആത്മതത്ത്വത്തിന്റെ സാരാംശം എപ്പോഴും വെളിപ്പെടുത്തുന്നതാണ്—യജുര്വേദം ഇങ്ങനെ പറയുന്നു; സ്വപ്നാവസ്ഥയും ഞാൻ തന്നെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. അനുഭവിക്കേണ്ട ജ്ഞാനം എന്നതെല്ലാം എനിക്ക് ഉള്ളിൽ വിജ്ഞേയമായിത്തീർന്നു; സാമവേദം ഇതിനെ സുഷുപ്തിയാവസ്ഥയെന്നു പറയുന്നു—എല്ലാം ഞാൻ തന്നെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. എന്റെ അർത്ഥത്തിൽനിന്ന്, ഈ അവസ്ഥ താമസികമാണെന്ന് അഥർവവേദം പറയുന്നു; അതുപോലേ, അതിൽനിന്നും 'ചതുർഥം' എന്ന നാലാം അവസ്ഥയും അതിലുമപ്പുറത്തെയും അവസ്ഥയും പറയുന്നു. ഇത് ഞാൻ പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ എന്നെ മാർഗ്ഗാതീതൻ എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. എന്നാൽ മാർഗ്ഗം, മാർഗ്ഗം തന്നെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഈ ത്രയീ, ശിവജ്ഞാനമായ ആത്മാവിന്റെ അറിവാണു. ഈ ത്രയീ സ്വഭാവം, മൂന്നുവേദങ്ങളാൽ സിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നതാണ്; അവസ്ഥാന്വേഷകൻ അതിനെ ശുദ്ധീകരിക്കണം. മാർഗ്ഗാതീതമായ അവസ്ഥ, 'ചതുർഥം', മോക്ഷം, അത്യുത്തമാവസ്ഥയാണ്. അതിനുമപ്പുറം, ഗുണങ്ങളുടെ അഭാവം കൊണ്ടാണ് ശുദ്ധീകരണം; ഈ മാർഗ്ഗത്തിന്റെ ശുദ്ധീകരണവും, ശബ്ദം എന്നത് ഇരുവിന്റെയും അളവായും, ശബ്ദങ്ങളുടെ അന്തത്തായും, എന്റെ സ്വഭാവമായും നിലകൊള്ളുന്നു. അതിനാൽ, എന്റെ അർത്ഥത്തിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്താൽ, പരമേശ്വരൻ ഏറ്റവും പ്രധാനൻ; ഏത് വസ്തുവാണെങ്കിലും, അതെല്ലാം ഗുണങ്ങളുടെ ആധിക്യത്താൽ ഉത്ഭവിക്കുന്നു. സാമൂഹികമായതും വ്യത്യസ്തമായതും എല്ലാം ഓം എന്ന അക്ഷരത്തിന്റെ അർത്ഥമായി വിശദീകരിക്കുന്നു; അതിനാൽ, ഈ ഏക അക്ഷരമായ അക്ഷരമാണ് ബ്രഹ്മം, സകല അർത്ഥങ്ങളുടെ സൂചകം. ആ ഓം അക്ഷരത്തിലൂടെ ശിവൻ ആദ്യം ലോകം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ശിവൻ തന്നെയാണ് ഓം, ഓം എന്നും ശിവനായി ഓർത്തിരിക്കുന്നു. ചിഹ്നവും ചിഹ്ന്യവും തമ്മിൽ യാതൊരു അന്തരവും ഇല്ല, കാരണം രുദ്രൻ ചിന്താതീതനാണ്; വാക്കും മനസ്സും അവന്റെ വാഹനങ്ങൾ മാത്രമാണ്. അതിനെ പ്രാപിക്കാതെ, അവ തിരികെ പോകുന്നു; എന്നാൽ ചിഹ്ന്യവും ആ ഏകാക്ഷരത്തിൽ വെളിപ്പെടുന്നു. 'അ' എന്ന ഏകാക്ഷരത്തിൽ നിന്ന് ആത്മാവ് ബ്രഹ്മമെന്നു വിളിക്കുന്നു. 'ഉ' എന്ന ഏകാക്ഷരത്തിൽനിന്ന്, വിഷ്ണുവിനെ ഇരുവശത്തായും സംസാരിക്കുന്നു; 'മ' എന്ന ഏകാക്ഷരത്തിൽനിന്ന് ശിവൻ, രുദ്രൻ, പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു. മഹാദേവന്റെ വലതുവശത്തിൽനിന്ന് ബ്രഹ്മാവ്, ആത്മാവെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവൻ, ഉദിച്ചു; ഇടതുവശത്തിൽനിന്ന് വിഷ്ണു ഉദിച്ചു, അതിനാൽ അവൻ ജ്ഞാനമെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഹൃദയത്തിൽനിന്ന് നീളരുദ്രൻ, ശിവൻ, ഉദിച്ചു; അവൻ ബ്രഹ്മാവായി സൃഷ്ടിക്കുകയും, വിഷ്ണുവായി നിലനിര്ത്തുകയും, മോഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. രുദ്രൻ തന്നെ സംഹാരത്തിന്റെയും, ഇരുവിന്റെയും നിയന്ത്രകനായി നിലകൊള്ളുന്നു. അതിനാൽ, ഈ മൂന്നുപേരും ലോകത്തിന്റെ കാരണങ്ങളാണെന്ന് പറയുന്നു; ശിവൻ അതിന്റെ പരമകാരണം, മൂന്നു കാരണങ്ങളുടെയും ആധാരവും ആകുന്നു. ഈ അർത്ഥം ഗ്രഹിക്കാതെ, രാഗദ്വേഷങ്ങളിൽ കുടുങ്ങി, നിങ്ങളിൽ ഇരുവർക്കും ഉണർവ്വിനായി ലിംഗചിഹ്നം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. അതിനാൽ, അഥർവന്മാർ ഇവിടെ പറഞ്ഞതുപോലെ, അവർ എന്നെ ഈ പേരിൽ വിളിക്കുന്നു: ഋഗ്, യജുര്, സാമവാക്യങ്ങൾ, അനേകം ശാഖകളും. വേദങ്ങളിൽ, അവരുടെതായ വായ്പ്പുകളാൽ നേരിട്ട് പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു; എങ്കിലും, സ്വപ്നത്തിൽ അനുഭവിച്ചപോലെ, അവർ അതു പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. അവരുടെ ഉണർവ്വിനും അജ്ഞാനനാശത്തിനും, എല്ലാം ലിംഗത്തിൽ അടച്ചിരിക്കുന്നു, വേദങ്ങളിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ. ലിംഗത്തിൽ എല്ലാം അടച്ചിരിക്കുന്നതു കണ്ടു, അതിന്റെ കൃപയാൽ, അവരിൽ ഇരുവരുടെയും മനസ്സ് ശാന്തമായി, ഉണർന്നു. ആദ്യവും സംഹാരവും, ആറു മാർഗ്ഗങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവവും, പിന്നെ പരമപദവും, പദവിയുള്ള പുരുഷനും—എല്ലാം അവിടെ. അത്യുത്തമമായ ബ്രഹ്മം, ഭാഗങ്ങളില്ലാത്തത്, ശിവൻ, ലോകത്തിന്റെ ശാശ്വതനായ അധിപതി, ബന്ധിതരായ ജീവന്മാരുടെയും ബന്ധങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും. അവൻ നിർഭയൻ, വർദ്ധിയും ക്ഷയവും ഇല്ലാത്തവൻ, അക്ഷരൻ, അകത്തും പുറത്തും വ്യാപിച്ചിട്ടുള്ളവൻ, എന്നാൽ ഇരുവിലും അകറ്റം പുലർത്തുന്നവൻ. അതിക്രമമില്ലാത്തവൻ, എല്ലായ്പ്പോഴും ലോകങ്ങളിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തൻ, ലക്ഷണമില്ലാത്തവൻ, വിവരണാതീതൻ, വാക്കിനും മനസ്സിനും അപ്പുറം. ഏകപ്രകാശസ്വരൂപൻ, ശാന്തനും, സമാധാനവും, സദാ പ്രകാശിക്കുന്നവനും, സകലമംഗലങ്ങളുടെ ആധാരവും, ഇത്തരമൊരു ശക്തിയുള്ളവനും. ഈ വിരൂപാക്ഷ ദേവനെ അറിഞ്ഞ്, ബ്രഹ്മാവും നാരായണനും, തലയിൽ കയ്യുയർത്തി ഭക്തിയോടെ, ഭയത്തോടെ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു: "അറിയാതിരിക്കുകയോ അറിഞ്ഞിരിക്കുകയോ ചെയ്താലും, ദൈവമേ, ആദിയിൽ നിങ്ങൾ എന്നെ സൃഷ്ടിച്ചു; ഇങ്ങനെ ഭ്രമത്തിൽ വീണപ്പോൾ, ഇവിടെ ആരാണ് കുറ്റക്കാരൻ? എന്റെ അജ്ഞാനം, ദൈവമേ, നിങ്ങൾ സന്നിധാനത്തിലുള്ളപ്പോൾ തന്നെയാകട്ടെ; ആരാണ് ഭയമില്ലാതെ തൻറെതോ മറ്റുള്ളവരുടെതോ കര്ത്തവ്യം പറയാൻ പോകുന്നത്? നമ്മുടെ ഇടയിലെ തർക്കം പോലും, ദേവാദിദേവാ, മംഗളകരമാണ്; നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങളിൽ പ്രണാമം അർപ്പിക്കുന്നത് ഫലപ്രദമാകുന്നു, പ്രഭോ. നിങ്ങളെ വാഴ്ത്താൻ വാക്കുകൾക്കില്ല, നിങ്ങളുടെ മഹത്വത്തിന് യോജിച്ച ഒന്നുമില്ല; നിങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഭക്തരുടെ മൗനം പാപമല്ല.