പ്രാചീനകാലത്ത്, മനുഷ്യരുടെ വർണവ്യവസ്ഥയെയും അവരുടെ ദൈനംദിന കര്ത്തവ്യങ്ങളെയും സംബന്ധിച്ച് ദൈവങ്ങൾ നിർദ്ദേശിച്ച വിധികൾ അനുസരിച്ച്, ശാസ്ത്രങ്ങൾ വിശദമായി ഉപദേശിച്ചു. ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ ഇവരെ സേവിക്കുന്നവനെയാണ് ശൂദ്രൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്. കൃഷിക്കാരനെ വൃഷളൻ എന്നു വിളിക്കുകയും, മറ്റു ചിലരെയാണ് ദസ്യു എന്നെന്നും പറയുന്നു. പ്രഭാതത്തിൽ, കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച്, ദൈവങ്ങൾ നിർദേശിച്ച കര്ത്തവ്യങ്ങൾ, ഉപജീവന മാർഗങ്ങൾ, അതിനുള്ള കഷ്ടപ്പാടുകൾ, ചെലവുകൾ എന്നിവയെപ്പറ്റി ആലോചിക്കണം. ജീവപര്യന്തം, വൈരാഗ്യം, മരണഭയം, പാപം, ഭാഗ്യം, രോഗം, ഭക്ഷണം, ബലം, ഉണർന്ന് എഴുന്നേറ്റതിന്റെ ഫലങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചിരിക്കണം. രാത്രിയുടെ അവസാനം പ്രഭാതം വരുമ്പോൾ, അർദ്ധയാമം എന്ന സന്ധിക്കാലത്ത്, ദ്വിജാതികൾ എഴുന്നേറ്റ് മൂത്രവും മലവും പുറത്താക്കണം. വീട്ടിൽ നിന്ന് ദൂരെയുള്ള പുറത്ത്, വടക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് പ്രവേശിക്കണം; തടസ്സമുണ്ടെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും ദിശയിൽ നോക്കാമെന്ന് ശാസ്ത്രം പറയുന്നു. വെള്ളം, അഗ്നി, ബ്രാഹ്മണർ, ദേവതകൾ എന്നിവയെ നേരിട്ട് നോക്കരുത്. ഇടത്തുകൈ കൊണ്ട് അവയവം മറച്ച്, മറ്റേകൈ കൊണ്ട് വായ് മറയ്ക്കണം. മലമൂത്രം കഴിഞ്ഞ ശേഷം, പിന്നെയും അതിനെ നോക്കാതെ എഴുന്നേറ്റ് വെള്ളം എടുത്ത്, വെള്ളത്തിൽ കയറാതെ പുറത്തു തന്നെ ശുദ്ധീകരണം നടത്തണം. അല്ലെങ്കിൽ, ദൈവങ്ങൾക്കും പിതൃകൾക്കും ഋഷികൾക്കും അർപ്പിതമായ പുണ്യസ്ഥലങ്ങളിൽ കയറാതെ, മണ്ണുകൊണ്ട് കുഴികഴുകണം—ഏഴു, അഞ്ച്, മൂന്ന് തവണ എന്നിങ്ങനെ. അവയവം ശുദ്ധീകരിക്കാൻ കർക്കോട്ട എന്ന അളവ് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു; കഴിവതും ശുദ്ധമായി കഴുകണം. പിന്നെ, കൈകളും വായും എട്ടുതവണ കഴുകണം. ഏതെങ്കിലും പാത്രം ഉപയോഗിച്ചോ, മരച്ചില്ലയോ ഉപയോഗിച്ച് വെള്ളത്തിൽ കയറാതെ തന്നെ ശുദ്ധീകരണം നടത്തണം; കനിഷ്ഠിക (ഇണ്ടി വിരൽ) ഉപയോഗിക്കരുത്. പല്ല് വൃത്തിയാക്കലും നിർബന്ധമാണ്. വെള്ളത്തെയും ദേവതകളെയും മന്ത്രത്തോടെ നമസ്കരിച്ച്, ശരീരസ്നാനം ചെയ്യണം. കഴിയില്ലെങ്കിൽ കഴുത്തുവരെയും, അല്ലെങ്കിൽ കമരം വരെയും കഴുകാം. മുട്ടിവരെ വെള്ളത്തിൽ കയറി, മന്ത്രസ്നാനം നടത്തണം; അവിടെ ദേവതകൾക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും പുണ്യജലം അർപ്പിക്കണം. കഴുകിയ വസ്ത്രം അഞ്ചു മടക്കത്തിൽ ധരിക്കണം; എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളിലും മേൽവസ്ത്രവും ധരിക്കണം. നദിയിലോ മറ്റോ പുണ്യജലത്തിൽ കുളിക്കുമ്പോൾ, കുളിച്ച വസ്ത്രം അവിടെ തന്നെ കഴുകരുത്; കുളം, കിണർ, വീട്ടിൽ തുടങ്ങിയവയിൽ കുളിച്ചാൽ, കുളിക്കാനുശേഷം വസ്ത്രം കഴുകാം. കല്ല്, പുല്ല്, വെള്ളം, നിലം എന്നിവയിൽ വസ്ത്രം കഴുകി വെട്ടിയാൽ പിതൃകൾ സന്തോഷിക്കുന്നു. ജാബാലമുനി പഠിപ്പിച്ച മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച്, വടക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച്, ചാരകൊണ്ട് തലയിൽ മൂന്നു രേഖകൾ വരയ്ക്കണം; വെള്ളത്തിൽ തന്നെ വരയ്ക്കുകയാണെങ്കിൽ, അതിന് ദുർഗതിയാണ് ഫലം. "ആപ്പോഹിഷ്ഠ" എന്ന മന്ത്രം തലയിൽ ചൊല്ലി, പാപനാശത്തിനായി തളിക്കണം; "യസ്യ" എന്ന മന്ത്രം കാലിൽ ചൊല്ലി, സംയുക്തതളിക എന്നിങ്ങനെ ചെയ്യണം. കാലിൽ, തലയിൽ, ഹൃദയത്തിൽ—ഈ ക്രമത്തിൽ തളിച്ച്, ശുദ്ധിയെത്തന്നെയാണ് ജ്ഞാനികൾ മനസ്സിലാക്കുന്നത്. ലഘുവായ സ്പർശം, രോഗം, ഭയങ്ങൾ, ദീർഘകാലം ശുദ്ധികേടായിരിക്കുക—ഇങ്ങനെയുള്ള സാഹചര്യങ്ങളിൽ മന്ത്രസ്നാനം നിർബന്ധമാണ്. രാവിലെ സൂര്യാനുവാകം, വൈകുന്നേരം അഗ്ന്യനുവാകം, വെള്ളം കുടിച്ചശേഷം, ഉച്ചയ്ക്ക്—ഇപ്പോഴെല്ലാം തളിക വീണ്ടും നടത്തണം. ഗായത്രി മന്ത്രം ജപിച്ചശേഷം വെള്ളം കിഴക്കും മുകളിലേക്കും തള്ളി, മന്ത്രത്തോടൊപ്പം സൂര്യനു ഒരു അർഘ്യം അർപ്പിക്കണം. സന്ധ്യാസമയത്ത് പടിഞ്ഞാറോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് ഭൂമിയിൽ അർഘ്യം അർപ്പിക്കണം; രാവിലെ ഉച്ചയ്ക്ക് വിരൽകൊണ്ട് അർപ്പിക്കണം. വിരലുകൾക്കിടയിലൂടെ സൂര്യനെ കാണണം; അന്നന്തരം ചുറ്റി നടക്കുകയും, ശുദ്ധജലം കുടിക്കുകയും ചെയ്യണം. വൈകുന്നേര സന്ധ്യാ നിർദ്ദിഷ്ട സമയത്തിന് ശേഷം നടത്തുകയാണെങ്കിൽ, അതിന് ഫലമില്ല. സമയവ്യത്യാസം വന്നാൽ, ദിവസം കഴിഞ്ഞശേഷം ഗായത്രി ദിവസം ഒരു നൂറു പ്രാവശ്യം ജപിക്കണം; കൂടുതൽ വൈകിയാൽ, ലക്ഷത്തവണ ജപിക്കണം. ഒരു മാസം കഴിഞ്ഞാൽ, ദൈനംദിന ഉപനയനം വീണ്ടും നടത്തണം; ഈശൻ, ഗൗരി, ഗുഹ, വിഷ്ണു, ബ്രഹ്മ, ഇന്ദ്രൻ, യമൻ—ഇവരുടെ രൂപങ്ങളിൽ ഉദ്ദേശം പൂർത്തിയാക്കണം. ബ്രഹ്മാവിന് അർപ്പിച്ച ശേഷം, ശുദ്ധജലം കുടിക്കണം. പുണ്യസ്ഥലത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത്, മഠത്തിൽ, മന്ത്രശാലയിൽ, ക്ഷേത്രത്തിൽ, വീട്ടിൽ—സ്ഥിരമായ സ്ഥലത്ത് ജ്ഞാനികൾ ഈ കര്മ്മങ്ങൾ നടത്തണം. എല്ലാ ദേവതകളെയും നമസ്കരിച്ച്, മനസ്സും ഇരിപ്പിടവും അശയശുദ്ധിയോടുകൂടി, ആദ്യം പ്രണവം, പിന്നെ ഗായത്രി മന്ത്രം ജപിക്കണം. വ്യക്തി-ബ്രഹ്മ ഐക്യത്തിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കി, പ്രണവം—മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും സ്രഷ്ടാവും, രക്ഷകനും, അക്ഷരവുമാണ്—ജപിക്കണം. സംഹാരകനായ രുദ്രനും, സ്വയം പ്രകാശിച്ചിരിക്കുന്ന ദൈവത്തെയും, ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങൾ, കര്മേന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്സ്, ബുദ്ധി എന്നിവയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളെയും ധ്യാനിക്കണം. ധർമ്മം, ജ്ഞാനം, ഭോഗം, മോക്ഷം—ഇവയിൽ മനസ്സിനെ ഉണർത്തണം; അർത്ഥം ആലോചിച്ചുകൊണ്ട്, ബ്രഹ്മം നേടാൻ കഴിയുമെന്ന് ശാസ്ത്രം പറയുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ, ബ്രാഹ്മണത്വം പൂർത്തീകരിക്കാനായി, ഒന്നാമനായ ബ്രാഹ്മണൻ രാവിലെ ആയിരം പ്രാവശ്യം ജപിക്കണം; മറ്റുള്ളവർക്ക് ശേഷിയനുസരിച്ച്, ഉച്ചയ്ക്ക് നൂറു പ്രാവശ്യം, വൈകുന്നേരം പന്ത്രണ്ടു പ്രാവശ്യം, എട്ടു കച്ചകൾക്കൊപ്പം. മൂലാധാരത്തിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി, പന്ത്രണ്ടു കേന്ദ്രങ്ങളിൽ വരെ ബ്രഹ്മ, വിഷ്ണു, ശിവ, ജീവാത്മാവ്, പരമാത്മാവ് എന്നിവരെ ധ്യാനിക്കണം. ബ്രഹ്മയുമായി ഐക്യബോധം കൊണ്ടു "സോഹം" ചിന്തിച്ച് ജപിക്കണം; സഹസ്രാരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്കും ഇവയെ ധ്യാനിക്കണം. മഹത്ത്വത്തിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി, ശരീരം ആയിരം ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ച്, ഓരോന്നിലും ഓരോ പ്രാവശ്യം ജപിക്കണം. ജീവാത്മാവിനെ പരമാത്മാവുമായി ഐക്യപ്പെടുത്തുക—ഇതാണ് ജപത്തിന്റെ സാരം. ശരീരം നൂറും പത്ത് ഭാഗങ്ങൾ, എട്ട് കച്ചകളാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ജപം ക്രമമായി തുടരുമ്പോൾ, ആയിരം പ്രാവശ്യം ബ്രഹ്മാവിന്, നൂറു പ്രാവശ്യം ഇന്ദ്രൻ എന്നിങ്ങനെയാണ്. ആത്മാവിനെ മറ്റുള്ള തത്ത്വങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കാൻ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഗർഭത്തിൽ ജനനം പ്രാപിക്കണം; സൂര്യനെ നേരിട്ട്, ഇങ്ങനെ എപ്പോഴും ആചരണം നടത്തണം. ഈ വിധത്തിൽ, ശാസ്ത്രം ദൈനംദിന ജീവിതത്തിനും ആത്മോന്നതിക്കും വേണ്ടിയുള്ള കര്മ്മങ്ങൾ വിശദമായി ഉപദേശിക്കുന്നു.