ഭക്തന് ശിവപൂജയ്ക്ക് തയ്യാറെടുക്കുമ്പോള്, ആദ്യം അവന് രാജകീയ രത്നങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള ദേഹം മനസ്സില് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തണം. അതിന് മുകളില് ശുദ്ധവെള്ള നിറത്തിലുള്ള കമലാസനം വിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആ കമലത്തിന് എട്ട് ദളങ്ങളുണ്ട്—അണിമാദി എട്ടു ശക്തികള് അവയാകുന്നു. ഇടത്തേയ്ക്ക് തുടങ്ങുന്ന രുദ്രശക്തികളും മറ്റ് ഇടത്തേയ്ക്കുള്ള ശക്തികളും ആ കമലത്തിന്റെ നാരുകളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. കമലത്തിന്റെ വിത്തുകള് അകത്തുള്ള ആ ശക്തികളാണ്, ഉന്മനിപര്യന്തം. അതിന്റെ ആന്തരിക ഭാഗം പരമവൈരാഗ്യമാണ്; കുരുവടി ജ്ഞാനമാണ്, അതിന് ശിവസ്വഭാവം. ആന്തരിക ഭാഗത്തിന്റെ അറ്റത്താണ് ശിവവും ധര്മവും സ്വഭാവമായ കിഴങ്ങ്, അത് മൂന്നു വൃത്തങ്ങളായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അതിനുമുകളില് ആത്മാദി മൂന്നു തത്ത്വങ്ങള് (ആത്മാ മുതലായവ) ആസനമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഈ എല്ലാം ആസനങ്ങള്ക്കുമുകളില്, ഭക്തന് വിവിധ ചാരുകള് വിരിച്ച ഒരു സുഖാസനം ഒരുക്കണം—ദിവ്യമായ, ശുദ്ധജ്ഞാനപ്രഭയുള്ള ആസനം. പിന്നീട് അവന് ആഹ്വാനം, പ്രതിഷ്ഠ, ആവാഹനം, നിരീക്ഷണം, നമസ്കാരം എന്നിവയും, വ്യത്യസ്ത മുദ്രകള് കാട്ടിയും നടത്തണം. ഇതിനു ശേഷം, പാദ്യജലം, ആചമനം, അര്ഘ്യം, സുഗന്ധം, പുഷ്പം, ധൂപം, ദീപം, താംബൂലം എന്നിവ അര്പ്പിക്കണം. അതിന് ശേഷം ശിവനെ വിശ്രമിപ്പിക്കാം. അല്ലെങ്കില്, ഈ വിധത്തില് ആസനവും പ്രതിമയും ഒരുക്കി, മൂലമന്ത്രത്തോടും മറ്റു ബ്രഹ്മാമന്ത്രങ്ങളോടും കൂടി പൂജ പൂര്ത്തിയാക്കണം. ഇനി, പരമകാരണമാകുന്ന ശിവനെ, ദേവിയോടൊപ്പം ആഹ്വാനം ചെയ്യണം—അവന് അചഞ്ചലനും, നശിക്കാത്തവനും, ശുദ്ധസഫലകാന്തിയുള്ളവനും ആകുന്നു. ലോകങ്ങളുടെ കാരണമാകുന്ന പരമേശ്വരന്, എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും സാരമായവന്, ഭക്തര്ക്ക് സുലഭമായി ദര്ശനമാകുന്നു; എന്നാല് ബ്രഹ്മാ, ഇന്ദ്രന്, വിഷ്ണു, രുദ്രന് മുതലായ ദേവന്മാര്ക്ക് അവന് അതീതനാണ്. പണ്ഡിതന്മാര് ദേവതാസാരമായി ശിവനെ അറിയുന്നു, എങ്കിലും അവന് ഗ്രഹിക്കാനാകാത്തവനാണെന്ന് പറയുന്നു. ആദിയില്ലാത്തവനും മധ്യവും അന്തവുമില്ലാത്തവനും, ഭവസാഗരത്തില് കഷ്ടപ്പെടുന്നവര്ക്ക് ഔഷധവുമാണ്. ഈ ശിവതത്ത്വം ലോകത്തിലെ ശിവന്റെ സ്ഥിരമായ ഉദ്ദേശമാണ്. അതിനാല് പരമലിംഗത്തെ അര്പ്പണപഞ്ചകത്തോടും ഭക്തിയോടും കൂടി പൂജിക്കണം. ലിംഗം മഹേശ്വരന്റെ രൂപവും പരമാത്മാവിന്റെ സ്വരൂപവുമാണ്. സ്നാനസമയത്ത്, ജയഘോഷത്തോടെ ആരംഭിക്കുന്ന ശുഭകാര്മങ്ങള് നടത്തണം. പഞ്ചഗവ്യങ്ങളായ നെയ്യ്, പാല്, തൈര്, തേന് എന്നിവയും, കിഴങ്ങുകളും ഫലസാരങ്ങളും, എള്ള്, കടുക്, മാവു മുതലായവയും ഉപയോഗിച്ച് പൂജിക്കണം. ജൗനം, ഉഴുന്ന് മുതലായ നല്ല വിത്തുകള്, പൊടികള്, വിവിധ ലേപനങ്ങള് എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് ലിംഗത്തെ അഭിഷേകം ചെയ്ത്, പിന്നീട് ഉഷ്ണജലത്തില് കുളിപ്പിക്കണം. ബില്വദളങ്ങളാല് ലിംഗത്തില് പുരട്ടിയ ലേപനങ്ങള് നീക്കി, വീണ്ടും വെള്ളത്തില് കുളിപ്പിച്ച്, രാജപൂജാവിധാനപ്രകാരം മുന്നോട്ട് പോകണം. സുഗന്ധമുള്ള നെല്ലിക്കയും മഞ്ഞളും അര്പ്പിച്ച ശേഷം, ലിംഗമോ പ്രതിമയോ ശുദ്ധജലത്തില് കഴുകണം. സുഗന്ധജലം, ദര്ഭയും പുഷ്പവും ചേര്ത്ത ജലം, സ്വര്ണ്ണവും രത്നങ്ങളും ചേര്ത്ത ജലം, മന്ത്രബലപ്രാപ്തമായ ജലം എന്നിവയാല് യഥാക്രമം കുളിപ്പിക്കണം. ഇവ ലഭ്യമല്ലെങ്കില്, ലഭ്യമായവയോ, അല്ലെങ്കില് മന്ത്രശക്തിയുള്ള വെള്ളം മാത്രം കൊണ്ടോ വിശ്വാസത്തോടെ ശിവനെ അഭിഷേകം ചെയ്യാം. കലം, ശംഖ്, വര്ദ്ധനപാത്രം, കൈ, ദര്ഭ, പുഷ്പം എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് മന്ത്രോച്ചാരണത്തോടെ അഭിഷേകം നടത്താം. പവമാന, രുദ്ര, നീല, ത്വരിത സൂക്തങ്ങള്, ലിംഗസൂക്തം, അതര്വശിരസ് എന്നിവയും, ഋഗ്, സാമ, ശൈവ ബ്രഹ്മസൂക്തങ്ങളും, ശിവപ്രണവവും ഉപയോഗിച്ച് ദേവാദിദേവനെ കുളിപ്പിക്കണം. ദേവിയെപ്പോലെയും ദൈവത്തെപോലെയും അഭിഷേകാദികര്മ്മങ്ങള് നടത്തണം; ഇവര്ക്കിടയില് യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ല. ആദ്യം ദൈവത്തിന് അഭിഷേകാദികള് ചെയ്ത ശേഷം ദേവിക്ക് നടത്തണം—ദേവാദിദേവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം. അര്ദ്ധനാരീശ്വരപൂജയില് ഒരാള്ക്കുമാണ് മുന്ഗണനയില്ല; അപ്പോള് അര്പ്പണങ്ങള് ലിംഗത്തിലോ വേറെയോ യോജ്യമായ സ്ഥലത്തോ ചെയ്യാം. ശുദ്ധവും സുഗന്ധവുമുള്ള വസ്തുക്കളാല് ലിംഗത്തിന് അഭിഷേകം ചെയ്ത ശേഷം, വസ്ത്രവും പൂണൂലും അര്പ്പിക്കണം. പാദ്യജലം, ആചമനം, അര്ഘ്യം, സുഗന്ധം, പുഷ്പം, അലങ്കാരങ്ങള്, ധൂപം, ദീപം, ഭക്ഷണം, പാനീയം, മുഖശുദ്ധി എന്നിവ അര്പ്പിക്കണം. വീണ്ടും ആചമനം, പാനീയസുഖന്ദി, അതിനുശേഷം എല്ലാ രത്നങ്ങളാലും അലങ്കരിച്ച മനോഹരമായ മുകുടം അര്പ്പിക്കാം. ശുദ്ധമായ ആഭരണങ്ങള്, വിവിധ പുഷ്പമാലകള്, വിചിത്രവാൽക്കൂടുകള്, ചാമരം, കുട, താളവൃക്ഷവാൽ, കണ്ണാടി എന്നിവ അര്പ്പിക്കണം. ദീപം അര്പ്പിച്ചതിനുശേഷം, എല്ലാ മംഗളശബ്ദങ്ങളോടും കൂടിയ ചടങ്ങ്, സംഗീതം, നൃത്തം, ജയഘോഷം എന്നിവ നടത്തണം. സ്വര്ണ്ണം, വെള്ളി, താമ്രം, ശുദ്ധമായ മണ്ണ് എന്നിവയില് നിർമ്മിച്ച പാത്രത്തില് കമലങ്ങളും മനോഹരമായ പുഷ്പങ്ങളും വിത്തുകളും തൈരും അക്ഷതയും നിറച്ച ശേഷം, ത്രിശൂലങ്ങള്, ശംഖം, കമലം, നന്ദ്യാവർത്തം, ഗോമയചിഹ്നം, ശ്രീവത്സം, സ്വസ്തികം, കണ്ണാടി, വജ്രം, അഗ്നി തുടങ്ങിയ മംഗളചിഹ്നങ്ങള് അണിയിച്ചിരിക്കും. പാത്രത്തിന് ചുറ്റും എട്ട് ദീപങ്ങളും നടുവില് ഒന്ന് വെച്ച ശേഷം, ഇടത്തേയ്ക്ക് തുടങ്ങുന്ന നവശക്തികളെ ധ്യാനിച്ച് അവരെ ആരാധിക്കണം. രക്ഷാമന്ത്രം ചൊല്ലി, ആയുധങ്ങളാല് എല്ലാ ദിശകളും സംരക്ഷിച്ച്, ഇരുകൈകളില് ഗോമുദ്ര കാട്ടി പാത്രം ഉയർത്തണം. അല്ലെങ്കില് അഞ്ചു ദീപങ്ങള് പാത്രത്തില് യോജ്യമായി, ദിശകളിലും നടുവിലും ഓരോ ദീപം, അല്ലെങ്കില് ഒരു ദീപം മാത്രം വെച്ചും ചെയ്യാം. ശേഷം ആ പാത്രം എടുത്ത്, മൂലമന്ത്രം ചൊല്ലി, ലിംഗം ചുറ്റി മൂന്നു പ്രദക്ഷിണം നടത്തണം. പിന്നീട്, അര്ഘ്യം തലയില് അര്പ്പിച്ച്, സുഗന്ധചൂര്ണം അര്പ്പിക്കണം. കൈയിലൊരു പുഷ്പം വച്ച്, ഭോജനനൈവേദ്യവും സമര്പ്പിക്കണം. പിന്നീട് വെള്ളം നല്കി, മുഖം കഴുകാന് വെള്ളം നല്കി, അഞ്ചു വിധ സുഗന്ധങ്ങളോടെ പാനീയം അര്പ്പിക്കണം. അര്പ്പിക്കേണ്ടത് അര്പ്പിച്ച ശേഷം, സംഗീതവും നൃത്തവും ഒരുക്കണം. ലിംഗത്തില് ശിവനെയും മറ്റ് ദേവതകളെയും ധ്യാനിച്ച്, ശിവശക്തിമന്ത്രം മൗനമായി ജപിക്കുക.