എന്തിനാണ് കൂടുതൽ വിശദമായി പറയേണ്ടത്? ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡം എന്നു വിളിക്കുന്നതിൽ, അതിന്റെ ശക്തി തന്നെ എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ അന്തരാത്മാവ് ശരീരത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടു തന്നെ, സഞ്ചരിക്കുന്നതും അചലമായതും എല്ലാം ശക്തിയിൽ നിന്നാണ് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്; കലാ എന്ന പരമശക്തി, പരമാത്മാവിന്റെ ശക്തിയാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ പരമശക്തി, ഭഗവാന്റെ ഇച്ഛാനുസരണം, ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിലെ അചലവും ചലവുമായ എല്ലാ വസ്തുക്കളെയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ജ്ഞാനം, ക്രിയ, ഇച്ഛ എന്നീ മൂന്നു സ്വഭാവശക്തികളാൽ, ആ ഭഗവാൻ, എപ്പോഴും ശക്തിയുള്ളവൻ, ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡം മുഴുവൻ വ്യാപിക്കുകയും നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. മഹാദേവന്റെ ഇച്ഛാശക്തി, ശാശ്വതവും എല്ലാ ഫലങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നതും, "ഇത് ഇങ്ങനെ ആയിരിക്കട്ടെ, ഇത് ഇങ്ങനെ അല്ല" എന്ന സ്വഭാവമുള്ളതും ആണു. ജ്ഞാനശക്തി, യഥാർത്ഥത്തിൽ, ഫലവും ഉപകരണവും കാരണവും ലക്ഷ്യവും നിർണ്ണയിക്കുന്നു, ബുദ്ധിയുടെ രൂപത്തിൽ. അതുപോലെ, ക്രിയാശക്തി, സ്വന്തം ഇച്ഛാനുസരണം, കൃത്യമായി ഒരു മുറ്റത്തിൽ എല്ലാ ഫലങ്ങളെയും ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു, ഇച്ഛയുടെ രൂപത്തിൽ. ഈ മൂന്നു ശക്തികളുടെ ഉദയം, ശക്തിയുടെ ഉറവിടത്തിന്റെ സ്വഭാവമാണ്; അതുപോലെ, പരമശക്തിയുടെ പ്രേരണയിൽ എല്ലാ ലോകങ്ങളും ഉത്പന്നമാകുന്നു. ശക്തിയുമായി ഏകതയിൽ, ശിവൻ 'ശക്തിമാൻ' എന്നുപേരെടുക്കുന്നു; ഈ ലോകം, ശക്തിയിലും ശക്തിമാനിലും നിന്നാണ് ഉത്പന്നമാകുന്നത്, അതിനാൽ ഇത് ശാക്തവും ശൈവവും ആണ്. ഒരു മകനു പിതാവും മാതാവും ഇല്ലാതെ ജനനം ഉണ്ടാകില്ല, അതുപോലെ തന്നെ ഭവയും ഭവാനിയും ഇല്ലാതെ ഈ ചലനവും അചലവുമായ ബ്രഹ്മാണ്ഡം ഇല്ല; ലോകം പുരുഷനും സ്ത്രീയും നിന്നാണ് ഉത്പന്നമാകുന്നത്, അതിനാൽ അതിന്റെ സ്വഭാവം ഇരട്ടിയുമാണ്. പുരുഷനും സ്ത്രീയും എന്ന പ്രദർശനം ഇരുവരാലും സ്ഥാപിതമാണ്; പരമാത്മാവിനെ ശിവൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു, അവളെ ശിവാ എന്നു പ്രശസ്തമാണ്. ശിവൻ 'സദാശിവൻ' എന്നുപേരെടുക്കുന്നു, അവൾ 'മനോന്മണി'യാണ്; ശിവൻ 'മഹേശ്വരൻ' എന്നറിയപ്പെടുന്നു, അവൾ 'മായ' എന്നുപേരെടുക്കുന്നു. പുരുഷൻ പരമഭഗവാനാണ്, പ്രകൃതി പരമസ്ത്രീയാണ്; രുദ്രൻ മഹേശ്വരനാണ്, രുദ്രാണി രുദ്രന്റെ പ്രിയയാണ്. വിഷ്ണു ലോകനാഥനാണ്, ലക്ഷ്മി ലോകനാഥന്റെ പ്രിയയാണ്; ബ്രഹ്മാ സൃഷ്ടികർതാവായപ്പോൾ, ശിവൻ ബ്രഹ്മയാണ്, ബ്രഹ്മാണി ബ്രഹ്മയുടെ പ്രിയയാണ്. സൂര്യൻ ഭാഗ്യശംഭുവാണ്, അവന്റെ പ്രകാശം ഭാഗ്യശിവയാണ്; മഹേന്ദ്രൻ കാമന്റെ ശത്രുവാണ്, ശാചി പർവതരാജന്റെ മകളാണ്. അഗ്നി മഹാദേവനാണ്, സ്വാഹാ ശർവന്റെ അർദ്ധാംഗിനി; യമൻ ത്രിനേതനാണ്, അവന്റെ പ്രിയയും പർവതരാജന്റെ മകളാണ്. നിർൃതിയും ഭാഗ്യഭഗവാനാണ്, നൈരൃതി പർവതരാജന്റെ മകളാണ്; വരുണൻ ഭാഗ്യരുദ്രനാണ്, വരുണി പർവതരാജന്റെ മകളാണ്. വായു, അർദ്ധചന്ദ്രം അണിഞ്ഞവൻ, ശിവനാണ്, ശിവൻ മനോഹരമാണ്; യക്ഷൻ യാഗശിരഃനാശകനാണ്, ഋദ്ധി പർവതരാജന്റെ മകളാണ്. ചന്ദ്രൻ അർദ്ധചന്ദ്രം അണിഞ്ഞവൻ, ചന്ദ്രൻ തന്നെ; രോഹിണി രുദ്രന്റെ പ്രിയയാണ്; ഈശാനൻ പരമഭഗവാനാണ്, അവളുടെ പ്രിയയും പരമസ്ത്രീയാണ്. അനന്തൻ അനന്തബംഗലങ്ങൾ അണിഞ്ഞവൻ, അനന്തൻ തന്നെ; അനന്തന്റെ പ്രിയയും അനന്തയാണ്; കാലാഗ്നി രുദ്രൻ കാലത്തിന്റെ ശത്രുവാണ്, കാളി കാലാന്തകന്റെ പ്രിയയാണ്. പുരുഷൻ മനു, ശംഭു; ഷതരൂപ ശിവന്റെ പ്രിയയാണ്; ദക്ഷൻ മഹാദേവനാണ്, പ്രസൂതി പരമസ്ത്രീയാണ്. രുചി ഭവനാണ്, ഭവാനി ആകുതിയെന്നു ജ്ഞാനികൾ വിളിക്കുന്നു; ഭ്രിഗു ഭാഗന്റെ കണ്ണ് നശിപ്പിച്ച ദേവനാണ്, ഖ്യാതി ത്രിനേതന്റെ പ്രിയയാണ്. മാരീചി ഭാഗ്യരുദ്രനാണ്, സംഭൂതി ശർവന്റെ പ്രിയയാണ്; ഗംഗാധരൻ അങ്കിരസാണ്, സ്മൃതി ഉമയെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. പുലസ്ത്യൻ ചന്ദ്രകിരീടധാരിയാണ്, പ്രിതി പിനാകിയുടെ പ്രിയയാണ്; പുലഹൻ ത്രിപുരനാശകനാണ്, അവന്റെ പ്രിയ ശിവനു പ്രിയയാണ്. യാഗനാശകൻ യാഗം എന്നുപേരെടുക്കുന്നു; ഭക്തി ഭഗവാന്റെ പ്രിയയാണ്; ത്രിനേതൻ ഇവിടെ ത്രിനേതനല്ല; ഉമയെ അനസൂയയെന്നു ജ്ഞാനികൾ ഓർക്കുന്നു. കശ്യപൻ കാലനാശകനാണ്, ദേവമാതാവ് മഹേശ്വരിയാണ്; വസിഷ്ഠൻ മന്മഥന്റെ ശത്രുവാണ്; ദേവി അരുന്ധതിയാണ്. ശങ്കരൻ എല്ലാ പുരുഷന്മാരും ആണ്; എല്ലാ സ്ത്രീകളും മഹേശ്വരിയുമാണ്; എല്ലാ പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും അവരുടെ പ്രതിരൂപങ്ങളാണ്. ഭഗവാൻ ഭോക്താവാണ്; പരമദേവി ഭോഗ്യമായവളാണ്; കേൾവിക്കുള്ളതെല്ലാം ഉമയുടെ രൂപമാണ്; കേൾക്കുന്നവൻ ത്രിശൂലധാരിയാണ്. ചോദിക്കേണ്ടതെല്ലാം ശങ്കരന്റെ പ്രിയയാണു വഹിക്കുന്നു; ചോദിക്കുന്നവൻ വിശ്വാത്മാവാണ്, അർദ്ധചന്ദ്രം അണിഞ്ഞവൻ. കാണേണ്ടതെല്ലാം വഹിക്കുന്നത് വാചകന്റെ പ്രിയയാണ്; കാണുന്നവൻ ലോകനാഥനാണ്, ചന്ദ്രകിരീടധാരിയാണ്. രുചിയുടെ സ്വഭാവം മഹാദേവിയാണ്; രുചി അനുഭവിക്കുന്നവൻ ശിവനാണ്; സ്നേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഗിരിജയാണ്; സ്നേഹഭോക്താവ് ഗിരീഷ്. ചിന്തയുടെ സ്ഥിതി മഹേശ്വരിയാണു വഹിക്കുന്നു; ചിന്തിക്കുന്നവൻ വിശ്വാത്മാവാണ്, മഹേശ്വരൻ. ഗ്രഹണത്തിന്റെ സ്ഥിതി ഭവയുടെ പ്രിയയാണു വഹിക്കുന്നു; ദേവൻ തന്നെ ഗ്രഹിതാവാണ്, അർദ്ധചന്ദ്രകിരീടധാരിയാണ്. പ്രാണൻ പിനാകി, എല്ലാ ജീവികളുടെ നാഥൻ; പ്രാണത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന സ്ഥിതി അംബികയാണ്, ജലരൂപിണി, എല്ലാവർക്കും. ത്രിപുരാന്തകന്റെ പ്രിയയാണു ക്ഷേത്രസ്വഭാവം വഹിക്കുന്നത്; മൃത്യുനാശകൻ ക്ഷേത്രജ്ഞസ്വഭാവം വഹിക്കുന്നു. ദിവസം ത്രിശൂലധാരിയാണ്; രാത്രി ത്രിശൂലധാരിയുടെ പ്രിയയാണ്; ആകാശം ശങ്കരനാണ്; ഭൂമി ശങ്കരന്റെ പ്രിയയാണ്. സമുദ്രം ഭഗവാനാണ്; തീരം പർവതരാജന്റെ മകളാണ്; വൃക്ഷം നന്ദിവാഹനനായ ദേവനാണ്; ലതാ ലോകനാഥന്റെ പ്രിയയാണ്. നഗരാധിപൻ എല്ലാ പുരുഷസ്വരൂപങ്ങളും വഹിക്കുന്നു; ദേവികളുടെ പ്രിയയുള്ള ദേവി എല്ലാ സ്ത്രീസ്വരൂപങ്ങളും വഹിക്കുന്നു. എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രിയയുള്ളവൾ വാക്കുകളുടെ മുഴുവൻ ജാലം വഹിക്കുന്നു; അർദ്ധചന്ദ്രകിരീടധാരിയായ ഭഗവാൻ അർത്ഥത്തിന്റെ മുഴുവൻ സ്വഭാവം വഹിക്കുന്നു. ഏതെങ്കിലും വസ്തുവിന്, ഏതെങ്കിലും ശക്തി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ, അതാണ് ദേവി, ലോകത്തിന്റെ അധിപതി; അതാണ് ഭഗവാൻ, മഹേശ്വരൻ. ഈവിധം, സഞ്ചരിക്കുന്നതും അചലമായതും, പുരുഷനും സ്ത്രീയും, ശക്തിയും ശക്തിമാനുമാണ്; എല്ലാ ദേവതകളും, അവരുടെയും പ്രിയകളും, എല്ലാ വസ്തുക്കളിലും, ഈ ദ്വൈതസത്ത്വം നിലനിൽക്കുന്നു.