കൃഷ്ണാ, മഹേശന്റെ രൂപങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാൻ പോകുന്നു. ഈ ലോകം—ചലിക്കുന്നതും അചലമായതും—അവന്റെ വിവിധ രൂപകളാൽ മുഴുവനായി ആകൃതീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. അളവറ്റ ആത്മാവായ ശിവൻ, സ്വയം സൃഷ്ടിച്ച രൂപങ്ങളിലൂടെ ഈ സകലത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ഈ സകലവും അവന്റെതായാണ് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്. ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, രുദ്ര, മഹേശാന, സദാശിവ—ഈ അഞ്ചു രൂപങ്ങൾ ശിവന്റെതായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; ഈ രൂപങ്ങളാൽ ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡം മുഴുവനും ആകൃതീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇതിന് പുറമെ, ‘ബ്രഹ്മ’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന മറ്റ് അഞ്ച് രൂപകളും ഉണ്ട്; ഈ ശരീരങ്ങളാൽ ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാം ആകൃതീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ഒന്നും അവയ്ക്ക് പുറത്തല്ല. ഇശാന, പുരുഷ, അഘോര, വാമ, സദ്യ—ഈ അഞ്ച് ദൈവിക രൂപങ്ങൾ ബ്രഹ്മകളായി പ്രസിദ്ധമാണ്. ഇവയിൽ ഇശാന എന്ന രൂപം ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതും ഉന്നതവുമാണ്; പ്രകൃതിയുടെ അനുഭവം പ്രാപിക്കുന്നവനെയും, ‘ക്ഷേത്രജ്ഞനെയും’ നേരിട്ട് നിയന്ത്രിക്കുന്നു. തത്പുരുഷ എന്ന രൂപം, സ്ഥിരതയുള്ളതായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; അതാണ് ഗുണങ്ങളിൽ അധിഷ്ഠിതമായ അവ്യക്തമായ അനുഭവവസ്തുവിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. പിണാകിയുടെ അഘോര എന്ന Highly revered രൂപം, ധർമ്മം ഉൾപ്പെടെ ഒൻപതു അങ്കങ്ങൾ ഉള്ള ബുദ്ധി തത്ത്വത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ആഗമങ്ങളിൽ പ്രാവിണ്യമുള്ളവർ പറയുന്നതുപോലെ, മഹാദേവന്റെ വാമദേവ എന്ന രൂപം അഹംകാരത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ശംഭുവിന്റെ സദ്യജാത എന്ന അതുല്യപ്രഭയുള്ള രൂപം മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഇശാനയുടെ രൂപം, ഭവാന്മാരിൽ ഭവാനായുള്ളത്, ചെവി, വാക്ക്, ശബ്ദം, ആകാശം എന്നിവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു. പുരുഷ എന്ന രൂപം, രൂപങ്ങളിൽ ഉന്നതമായത്, ചർമ്മം, കൈ, സ്പർശം, വായു എന്നിവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു എന്ന് പുരാണങ്ങളിലെ അർത്ഥത്തിൽ പ്രാവിണ്യമുള്ളവർ പറയുന്നു. അഘോരയുടെ രൂപം കണ്ണ്, കാലു, രൂപം, അഗ്നി എന്നിവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു. വാമദേവയുടെ രൂപം, സ്വാധീനമുള്ളതായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; രസാനുകൂലമായത്, നാവിനെ, രസത്തെ, ജലത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. സദ്യജാതയുടെ രൂപം, സ്വാധീനമുള്ളതായാണ് പറയപ്പെടുന്നത്; മൂക്ക്, ജനനേന്ദ്രിയം, ഗന്ധം, ഭൂമി എന്നിവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഈ ദൈവത്തിന്റെ അഞ്ചു രൂപങ്ങൾ, ഉത്തമമോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ എപ്പോഴും ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജിക്കേണ്ടതാണ്; അവയാണ് സകലമംഗലത്തിനും കാരണം. ആ ദൈവം, ദേവതകളിൽ ദൈവം, ലോകം എട്ടു രൂപങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമാണ്; അവയെ ആകൃതീകരിച്ച് ബ്രഹ്മാണ്ഡം അവനിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, ഒരു തണ്ടിൽ മാണിക്യങ്ങൾ കൂട്ടിയിരിക്കുന്നു പോലെ. ഇശാനൻ എന്ന മഹാദേവനും, എട്ടു പ്രശസ്ത രൂപങ്ങളും പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഭൂമി, ജലം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം, ക്ഷേത്രജ്ഞൻ, സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ—ഈ എട്ടു ഘടകങ്ങളെ മഹേശൻ, ശർവ എന്ന രൂപം മുതൽ, നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ശർവി എന്ന രൂപം, ശിവ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു; ചലിക്കുന്നതും അചലമായതുമായ ലോകത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നു, ലോകത്തിന്റെ താത്വിക അധിഷ്ഠിതാവായി; ഇതാണ് ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഉറച്ച വിധി. പരമാത്മാവിന്റെ ജലസ്വഭാവമുള്ള രൂപം, ലോകത്തെ ജീവസ്രോതസ്സായി പാടപ്പെടുന്നു. രുദ്രന്റെ രൗദ്രി എന്ന മംഗലസ്വരൂപം, ബ്രഹ്മാണ്ഡം അകത്തും പുറത്തും ആകൃതീകരിക്കുന്നു; പ്രകാശസ്വഭാവമുള്ളതും, നശിക്കാത്തതും, ഭയാനക രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നതുമാണ്. ഉഗ്രയുടെ രൂപം, സൃഷ്ടാവ്, ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നതുപോലെ, ചലനത്തിന് കാരണം, ജീവശക്തിയായ വായുവിനെ വഹിക്കുകയും, സ്വയം ചലിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഭീമയുടെ ഭീമ എന്ന രൂപം, ആകാശത്തിന്റെ സ്വഭാവമുള്ളതും, സകലവ്യാപകവും, സകലഭൂതങ്ങളെ വിഭജിക്കുന്നതും, സകല ആകാശം നൽകുന്നതുമാണ്. പശുപതിയുടെ രൂപം, സകലത്തിന്റെയും അധിപൻ, സകലക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ, ജീവികളുടെ ബന്ധങ്ങളെ ചിതറിക്കുന്നവൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. മഹേശന്റെ ഇശാന എന്ന രൂപം, സൂര്യനായി അറിയപ്പെടുന്നതും, ലോകം മുഴുവൻ പ്രകാശിപ്പിക്കുകയും ആകാശത്തിൽ ചലിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മഹാദേവന്റെ മഹാദേവ എന്ന രൂപം, ചന്ദ്രനാണ്; അമൃതം നൽകുന്നവൻ, ലോകം മുഴുവൻ പോഷിപ്പിക്കുന്നവൻ. ശിവയുടെ എട്ടാം രൂപം, പരമാത്മാവായ അവന്റെ തന്നെ സ്വഭാവമാണ്; അവൻ മറ്റുള്ള രൂപങ്ങളെ ആകൃതീകരിച്ച്, ബ്രഹ്മാണ്ഡം ശിവസ്വഭാവമുള്ളതായാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ വേരിൽ വെള്ളം ഒഴിച്ചാൽ അതിന്റെ ശാഖകൾ പുഷ്പിക്കും പോലെ, ശിവനെ പൂജിച്ചാൽ ലോകത്തിന്റെ ശരീരം പുഷ്പിക്കും. ശിവപൂജയെ സകലഭയരഹിതത്വം നൽകുന്നതായും, സകലാനുഗ്രഹം നൽകുന്നതായും, സകലമംഗലപ്രവൃത്തിയാണെന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. അച്യുതൻ തന്റെ പുത്രന്മാരോടും പുത്രപൗത്രന്മാരോടും ഉള്ള സ്നേഹത്തിൽ സന്തോഷിക്കുന്നതുപോലെ, ശംകരൻ സകലരോടും ഉള്ള സ്നേഹത്തിൽ സന്തോഷിക്കുന്നു. ഏതെങ്കിലും ജീവനുള്ളവനോട് ദോഷം ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ, അത് എട്ടുരൂപമുള്ള ദൈവത്തോടാണ് ദോഷം ചെയ്യുന്നത്; ഇതിൽ സംശയമില്ല. ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിൽ എട്ടു രൂപങ്ങളായി നിലകൊള്ളുന്ന ശിവയെ, രുദ്രനെ, പരമകാരണമായ അവനെ, എല്ലാ ഭാവങ്ങളോടും പൂജിക്കേണ്ടതാണ്. കൃഷ്ണാ, പരമേശന്റെ, ശർവന്റെ രൂപങ്ങളാൽ ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡം മുഴുവനും ആകൃതീകരിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് കേൾക്കപ്പെടുന്നു. ഇപ്പോൾ ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡം, പുരുഷനും സ്ത്രീയും ചേർന്ന് എങ്ങനെ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ശിവയും ശിവയും (ശക്തിയും) യഥാർത്ഥ ശക്തിയും സ്വഭാവവും ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി പറയുന്നു; അതിന്റെ മുഴുവൻ വിശദീകരണം എനിക്കും സാധ്യമല്ല. ശക്തി മഹാദേവിയുടെ തന്നെ രൂപമാണ്; മഹാദേവൻ ശക്തിയുടെ ഉടമയാണ്; ചലിക്കുന്നതും അചലമായതും എല്ലാം അവരുടെ മഹിമയുടെ ഒരു ഭാഗം മാത്രമാണ്. ചിലവയവങ്ങൾ ജഡ സ്വഭാവമുള്ളവയാണ്, ചിലത് ചൈതന്യസ്വഭാവമുള്ളവ; ശുദ്ധവും അശുദ്ധവും, ഉന്നതവും താഴ്ന്നതും, ഇരുവരും ഉണ്ട്. ചൈതന്യചക്രത്തിൽ ചലിക്കുന്നതും, ജഡചക്രത്തിൽ ചേർന്നതും അശുദ്ധമാണ്; അതിനപ്പുറമാണ് പരം, മംഗലസ്വരൂപം. താഴ്ന്നതും ഉയർന്നതും, ചൈതന്യവും ജഡത്വവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു; ഇതാണ് ശിവയും ശിവയും ഉള്ള സ്വത്വാധിപത്യം.