ആയിരം വജ്രംപോലെയുള്ള അത്യുഗ്രമായ ആയുധം യക്ഷന്റെ കുരിശ്ശില്ലിന് നേരെ ഏറ്റുമുട്ടിയപ്പോൾ, അതിന് യക്ഷൻ കൈവശം പിടിച്ചിരുന്ന ഒരു പുല്ല്ക്കുരിശ് മറുപടിയായി. ആ പുല്ല്ക്കുരിശ് വജ്രത്തെ തകർത്തു, അതിനെ നിലംവാരെ വീഴ്ത്തി. ഇതു കണ്ട ലോകപാലകർ അതിവൈരാഗ്യത്തോടെ ആയിരക്കണക്കിന് ആയുധങ്ങൾ ആ പുല്ല്ക്കുരിശിൽ എറിയുകയുണ്ടായി. അപ്പോൾ മഹത്തായ ഒരു അഗ്നി പടർന്നു, ഭയങ്കരമായ കാറ്റ് വീശി, ജലാധിപൻ തിരമാലകളായി ഉയർന്നു, സൃഷ്ടി സംഹാരസമയത്ത് ഉണ്ടാകുന്ന ഭയാനകമായ അവസ്ഥയെന്നപോലെ. കൃഷ്ണാ, അങ്ങനെ എല്ലാ ദേവന്മാരും ചേർന്ന് ആ കുരിശ് തകർക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, യക്ഷന്റെ ശക്തിയുടെ മുമ്പിൽ അവരുടെ എല്ലാ ശ്രമങ്ങളും ഫലഹീനമായി. ഇത് കണ്ട ഇന്ദ്രൻ, ദേവന്മാരുടെ രാജാവായ ഇന്ദ്രൻ, കോപത്തോടെ യക്ഷനോടു ചോദിച്ചു: "നീ ആരാണ്?" എന്നുവെച്ചു. എന്നാൽ, ദേവന്മാർ എല്ലാവരും നോക്കി നിൽക്കേ, ആ യക്ഷൻ അപ്രത്യക്ഷനായി. അപ്പോൾ, ദിവ്യാഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞു, മനോഹരമായി പുഞ്ചിരിയോടെ, ഹിമാലയദേവി ആകാശത്തിൽ പ്രത്യക്ഷയായി. അവളെ കണ്ട ദേവന്മാർ, ശക്രൻ മുഖ്യനായി, അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കി, വന്ദിച്ചു, യക്ഷനോടു ചോദിച്ചു: "ഈ അതിമനോഹരനായ യക്ഷൻ ആരാണ്?" ദേവി സ്നേഹപൂർവ്വം പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഉത്തരം പറഞ്ഞു: "നിങ്ങൾക്ക് അവനെ അറിയാനാവില്ല. അവനാണ് ഈ സഞ്ചാരിയും അചഞ്ചലവുമായ സംസാരചക്രം സഞ്ചരിപ്പിക്കുന്നത്." "അവനാൽതന്നെ ഈ സൃഷ്ടി ആദിയിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു, അവനാൽതന്നെ വീണ്ടും സംഹരിക്കപ്പെടുന്നു; മറ്റൊരു നിയന്ത്രകനില്ല—അവനാൽതന്നെ എല്ലാം നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു." അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, മഹാദേവി അവിടെയേയ്ക്കുതന്നെ അപ്രത്യക്ഷയായി. അത്ഭുതത്തോടെ, ദേവന്മാർ അവളെ വന്ദിച്ചു സ്വർഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. കൃഷ്ണാ, മഹേശ്വരനായ ശിവന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങളെക്കുറിച്ച് കേൾക്കുക. അവന്റെ അവതാരങ്ങളാൽ ഈ സഞ്ചാരിയും അചഞ്ചലവുമായ ലോകം മുഴുവനും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അളവറ്റ ആത്മാവായ ശിവൻ തന്റെ സ്വന്തം രൂപങ്ങളാൽ എല്ലായിടത്തും നിലനിൽക്കുന്നു; എല്ലാം അവന്റേതായാണ് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്. ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, രുദ്രൻ, മഹേശാനൻ, സദാശിവൻ—ഇവയാണ് ആ മഹേശ്വരന്റെ പ്രധാന രൂപങ്ങൾ, ഇവയാൽ ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡം മുഴുവനും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇതിന് പുറമേ, ബ്രഹ്മങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെടുന്ന അഞ്ചു രൂപങ്ങളും ഉണ്ട്; ഈ ശരീരങ്ങളാൽ എല്ലാം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, അവയ്ക്ക് പുറത്തു ഒന്നുമില്ല. ഈശാന, പുരുഷ, അഘോറ, വാമ, സദ്യ—ഇവയാണ് ബ്രഹ്മങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ദേവന്റെ അഞ്ചു രൂപങ്ങൾ. ഈശാന എന്ന ഏറ്റവും ഉന്നതമായ രൂപം, പ്രകൃതിയെയും അതിന്റെ അനുഭവകരനെയും നേരിട്ട് നിയന്ത്രിക്കുന്നു. തത്പുരുഷ എന്ന സ്ഥിരമായ രൂപം, അപ്രകൃതിയായ ഗുണങ്ങളിൽ അധിഷ്ഠിതമായ അനുഭവപദാർത്ഥത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. പിണാകിയെ അഘോറ എന്ന പുണ്യരൂപം, ധർമ്മം അടക്കം ഒൻപതു അംശങ്ങളുള്ള ബുദ്ധിതത്ത്വത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ആഗമങ്ങൾക്കു പരിചയമുള്ളവർ പറയുന്നു—വാമദേവ എന്ന മഹാദേവന്റെ രൂപം അഹങ്കാരത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ശംഭുവിന്റെ സദ്യോജാത എന്ന അത്യുജ്വലമായ രൂപം മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഈശാന എന്ന രൂപം ചെവി, വാക്ക്, ശബ്ദം, ആകാശം എന്നിവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. പുരാണാർത്ഥത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ പുരുഷ എന്ന രൂപം ത്വക്ക്, കൈ, സ്പർശം, വായു എന്നിവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതാണെന്ന് പറയുന്നു. അഘോറ എന്ന രൂപം കണ്ണ്, കാൽ, രൂപം, അഗ്നി എന്നിവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. വാമദേവ എന്ന രാജരൂപം രുചി, നാവു, ജലം എന്നിവയിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന സുഖാനുഭവത്തിൽ അർപ്പിതമാണ്. സദ്യോജാത എന്ന രാജരൂപം മൂക്ക്, ലിംഗം, ഗന്ധം, ഭൂമി എന്നിവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഈ ദൈവത്തിന്റെ അഞ്ചു രൂപങ്ങൾ ഉന്നതമോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ എന്നും ഭക്തിപൂർവം പൂജിക്കണം, കാരണം അവയാണ് എല്ലാ മംഗലത്തിന്റെയും കാരണങ്ങൾ. ആ ദേവൻ, ദേവന്മാരുടെ ദേവൻ, എട്ടു രൂപങ്ങളാൽ ലോകം നിർമ്മിതമായിരിക്കുന്നു; അവയെ വ്യാപിച്ചുകൊണ്ട് ബ്രഹ്മാണ്ഡം അവനിൽ നിലനിൽക്കുന്നു, ഒരു തണ്ടിൽ പണിയുന്ന രത്നമാലകളെപ്പോലെ. ഈശാനൻ മഹാദേവനും എട്ടു പ്രശസ്തമായ രൂപങ്ങളും അങ്ങിനെ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഭൂമി, ജലം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം, ക്ഷേത്രജ്ഞൻ, സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ—ഇവയെ മഹേശൻ ശര്വനായി ആരംഭിക്കുന്ന എട്ടു രൂപങ്ങളാൽ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ശര്വി എന്ന ശിവരൂപം സഞ്ചാരിയും അചഞ്ചലവുമായ ലോകത്തെ നിലനിര്ത്തുന്നു; ഇതാണ് ശാസ്ത്രത്തിന്റെ നിശ്ചയമായ സിദ്ധാന്തം. ജലസ്വഭാവമുള്ള പരമാത്മരൂപം ഈ ലോകത്തിന് ജീവദായകനാണ്. രുദ്രന്റെ രൗദ്രി എന്ന മംഗളരൂപം ആകൃതിയിലും പ്രകാശത്തിലും അനശ്വരമായും ഭയാനകമായും ലോകം മുഴുവനും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഉഗ്ര എന്ന സൃഷ്ടാവിന്റെ രൂപം ജീവവായുവിനെ ചലിപ്പിക്കുകയും സ്വയമേ ചലിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഭീമ എന്ന ഭീമനോടുള്ള രൂപം ആകാശസ്വഭാവംകൊണ്ടുള്ള, സർവ്വവ്യാപിയായ, സകലഭൂതഗണങ്ങളെ വിഭജിക്കുന്നതും ആകാശം നൽകുന്നതുമാണ്. പാശുപതി എന്ന രൂപം എല്ലായിടത്തും വസിക്കുന്ന, സകലജീവികളുടെ ബന്ധങ്ങൾ മുറിക്കുന്ന, സർവ്വാധിപതിയായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. മഹേശന്റെ ഈശാന എന്ന സൂര്യനാമധാരിയായ രൂപം ലോകം മുഴുവൻ പ്രകാശിപ്പിക്കുകയും ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മഹാദേവന്റെ മഹാദേവ എന്ന രൂപം ചന്ദ്രൻ, അമൃതദായകൻ, ലോകത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്നവൻ ആണെന്നും പറയുന്നു. ശിവന്റെ എട്ടാമത്തെ രൂപം അവന്റെ സ്വയം സ്വരൂപമാണ്; അവൻ, മറ്റെല്ലാ രൂപങ്ങളിലും വ്യാപിച്ചുകൊണ്ട്, ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തെ ശിവസ്വഭാവമാക്കി നിലനിൽക്കുന്നു. ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ വേരിൽ വെള്ളം ഒഴിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ശാഖകളും പുഷ്പിക്കുകയും ഫലിക്കുകയും ചെയ്യുന്നപോലെ, ശിവന്റെ പൂജയാൽ ലോകശരീരവും പുഷ്ടിയോടെ നിലനിൽക്കുന്നു. ശിവപൂജയെ എല്ലാ ഭയങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം നൽകുന്നതും, സർവ്വാനുഗ്രഹം നൽകുന്നതും, എല്ലാ ശുഭഫലങ്ങളും നൽകുന്നതുമായ കർമ്മമായി ശാസ്ത്രങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.