ബ്രഹ്മാവിനുന് മുതലായി ചലനമില്ലാത്ത സസ്യങ്ങള് വരെ ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവികളും ദേവദേവനായ, ത്രിശൂലധാരിയായ ശിവന്റെ സൃഷ്ടികളാണ്. സാംസാരികവശത്തിന് അടിയടങ്ങിയവരാണ് ഇവര് എല്ലാവരും. അവരെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിന്റെ ഘനമായ അധികാരത്താല് ശിവന് പശുപതി എന്ന ഓര്മ്മപ്പേരുണ്ട്. അശുദ്ധി, മായ, മോഹം തുടങ്ങിയ ബന്ധങ്ങളാല് ഈ ഭഗവാന് എല്ലാ ജീവികളെയും ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്നാല്, ഭക്തിയോടെ യഥാവിധി ആരാധിക്കപ്പെടുമ്പോള് അവരെ മോചിപ്പിക്കാനുള്ള ശക്തി ഒരുവന് മാത്രമാണ്—അവന് തന്നെ. മായ, കര്മ്മം, ഗുണങ്ങള് എന്നിവയുള്പ്പെടെ ഇരുപത്തിയേഴു തത്ത്വങ്ങള് ഈ ബന്ധങ്ങളുടെ രൂപത്തിലാണ്. ഇവയെ ആധാരമാക്കി മഹേശ്വരന് ബ്രഹ്മാവില് നിന്നു പുല്ല് വരെ എല്ലാ ജീവികളെയും ബന്ധിക്കുന്നു. ഈ ബന്ധങ്ങള് മുഖേന ഭഗവാന് ഓരോരുത്തരെയും അവരുടെ കര്മ്മങ്ങള് ചെയ്യാന് പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. മഹേശന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം പ്രകൃതി ഓരോ വ്യക്തിക്കും അനുയോജ്യമായതെല്ലാം സൃഷ്ടിക്കുന്നു—അവള് ബുദ്ധിയെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ബുദ്ധി അഹങ്കാരത്തെ ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്നു; അഹങ്കാരം പത്ത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും, അങ്ങനെ തന്നെ അഞ്ച് സൂക്ഷ്മഭൂതങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ദേവദേവനായ ശിവന്റെ മഹാദേശയാല് സൂക്ഷ്മഭൂതങ്ങളും ഉല്പാദിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ഘടനകള് എല്ലാം ക്രമമായി ഉല്പാദിച്ച്, ബ്രഹ്മാവില് നിന്നു ചെറിയ പുല്ല് വരെ എല്ലാ ജീവികളുടെയും ശരീരങ്ങള് രൂപപ്പെടുന്നു. ഈ മഹാഭൂതങ്ങള് എല്ലാം ശിവന്റെ ആജ്ഞയാലാണ് ഉല്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്; ബുദ്ധി ഗ്രഹിക്കുന്നു, അഹങ്കാരം അവകാശപ്പെടുന്നു. മനസ്സിന് അനുഭവം ലഭിക്കുന്നു, ആലോചനയും ഉദ്ദേശവും രൂപപ്പെടുന്നു; ശ്രവണം തുടങ്ങിയ ഇന്ദ്രിയങ്ങള് ഓരോന്നും തങ്ങളുടെ തന്ത്രങ്ങളനുസരിച്ച് തങ്ങളുടെ വിഷയങ്ങളെ ഗ്രഹിക്കുന്നു. ഓരോ അവയവവും തങ്ങളുടേതായ കര്മ്മം മാത്രം ചെയ്യുന്നു, മറ്റൊന്നും അല്ല—ഇത് ശിവന്റെ ആജ്ഞയാല് തന്നെയാണ്. വാക്ക് തുടങ്ങിയ കര്മ്മേന്ദ്രിയങ്ങളും ഇങ്ങനെ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു. ശിവന്റെ ആജ്ഞയാല് ഓരോ അവയവവും തങ്ങളുടെ കര്മ്മം തന്നെ നിര്വഹിക്കുന്നു; ശബ്ദം തുടങ്ങി മറ്റു വിഷയങ്ങള് സ്വീകരിക്കുകയും, വാക്ക് തുടങ്ങിയ കര്മ്മങ്ങള് ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. ശംഭുവിന്റെ ആജ്ഞയാണിതെല്ലാം; അതിന് അതിക്രമം ഇല്ല, അതിലുപരി ഒന്നുമില്ല. എല്ലാ ജീവികള്ക്കും അവന് അവസരം നല്കുന്നു. പരമേശ്വരന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ആകാശം എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ശ്വാസം തുടങ്ങിയ വ്യത്യാസങ്ങളിലൂടെ ലോകം അകത്തും പുറത്തും നിലകൊള്ളുന്നു. ശര്വ്വന്റെ ആജ്ഞയാല് വായു എല്ലാം നിലനിര്ത്തുന്നു; അതാണ് ദേവതകള്ക്കുള്ള ഹോമഹവിസും പിതൃങ്ങള്ക്കുള്ള പിണ്ഡവും എത്തിക്കുന്നത്. അഗ്നി പരമേശ്വരന്റെ ആജ്ഞയാല് പാചകവും മറ്റു കര്മ്മങ്ങളും നിര്വഹിക്കുന്നു; ജലം അവന്റെ ആജ്ഞയാല് ജീവന് നല്കുന്നതും മറ്റു കര്മ്മങ്ങളും നിര്വഹിക്കുന്നു. ഭൂമി എന്നും ലോകത്തെ പരിപാലിക്കുന്നു, പരമേശ്വരന്റെ ആജ്ഞയാല്; അവള് ദേവതകളെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു, അസുരരെ നശിപ്പിക്കുന്നു, മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും സംരക്ഷിക്കുന്നു. അവന്റെ ആജ്ഞയാല് ഇന്ദ്രനും മറ്റുള്ള ദേവതകളും ജലങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു; വരുണന് അവയെ ശാശ്വതമായി ഭരിക്കുന്നു. കുറ്റക്കാരെ അവന് ആ ബന്ധങ്ങള് കൊണ്ടു ബന്ധിക്കുന്നു; യക്ഷാധിപതിയായ കുബേരന് സമ്പത്ത് നല്കുന്നു. കര്മ്മാനുസൃതമായി ജീവികള്ക്ക് ഐശ്വര്യം നല്കുന്നു; ജ്ഞാനികള്ക്ക് ദീര്ഘകാലം നിലനില്ക്കുന്ന ജ്ഞാനം നല്കുന്നു. ദുഷ്ടരെ ശിവന്റെ ആജ്ഞയാല് നിയന്ത്രിക്കുന്നു; ശേഷന് ശിവന്റെ ആജ്ഞയാല് ഭൂമിയെ തലയില് ചുമക്കുന്നു. അന്ധകാരവും ഭയാനകവും മരണത്തെ വരുത്തുന്ന ഹരിയുടെ രൂപം പൂർണ്ണമായും ഭഗവാന്റെ ആജ്ഞയാലാണ് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്. വിഷ്ണു തന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങളിലൂടെ സംരക്ഷിക്കുകയും, അവസാനം സംഹരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; അവന് ലോകത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നു കാലേശ്വരന്റെ ആജ്ഞയാല്. ഹരി സൃഷ്ടിക്കുന്നു, വിറക്കുന്നു, മൂന്ന് ശരീരങ്ങളിലൂടെ ലോകങ്ങളെ അവസാനത്തേക്ക് നശിപ്പിക്കുന്നു; ഈ എല്ലാം ആജ്ഞയാല് തന്നെയാണ്. വിശ്വാത്മാവ് സൃഷ്ടിക്കുന്നു, മൂന്നുവിധമായ സംരക്ഷണവും ചെയ്യുന്നു; കാലം എല്ലാം നിര്വഹിക്കുന്നു, കാലം എല്ലാ ജീവികളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു. കാലേശ്വരന്റെ ആജ്ഞയാല് കാലം ലോകത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നു; മഴയും മറ്റു ഘടകങ്ങളും മൂന്നു ഭാഗങ്ങളായി ലോകത്തെ നിലനിര്ത്തുന്നു. ആകാശത്ത് സൂര്യന് ദേവദേവന്റെ ആജ്ഞയാല് മഴ പെയ്യുന്നു; ഇങ്ങനെ അവന് സസ്യങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു, എല്ലാ ജീവികളെയും സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു. ചന്ദ്രക്കടലശേഖരന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ദേവതകള് ചന്ദ്രനെ കുടിക്കുന്നു; ആദിത്യര്, വസുക്കള്, രുദ്രന്മാര്, അശ്വിനികള്, മറുത്ഗണങ്ങള് എന്നിവരും. ദേവഗണങ്ങള്, ഋഷിമാര്, സിദ്ധന്മാര്, ഭോക്താക്കന്മാര്, മനുഷ്യര്, കാട്ടുമൃഗങ്ങള്, പശുക്കള്, പക്ഷികള്, കീടങ്ങള്, സ്തവരജന്തുക്കള്—എല്ലാവരും. നദികള്, സമുദ്രങ്ങള്, പര്വ്വതങ്ങള്, വനങ്ങള്, തടാകങ്ങള്, വേദങ്ങള് അവയുടെ അംഗങ്ങളോടും, ശാസ്ത്രങ്ങളും മന്ത്രങ്ങളും സ്തുതികളും യാഗങ്ങളുമൊക്കെയും. കാലാഗ്നിയില് നിന്ന് ശിവവരെ ഉള്ള എല്ലാ ലോകങ്ങളും അവയുടെ അധിപന്മാരും, അനേകം ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളും അവയുടെ ആവരണങ്ങളുമൊക്കെയും. ഇപ്പോഴുള്ളതും, കടന്നുപോയതും, വരാനിരിക്കുന്നതും, എല്ലാ ദിശകളും ഇടക്കാലങ്ങളും, കാലത്തിന്റെ വിഭജനം എന്നിവയും. ഈ ലോകത്ത് കാണപ്പെടുന്നതും കേള്ക്കപ്പെടുന്നതും എല്ലാം ശങ്കരന്റെ ആജ്ഞയുടെ ശക്തിയില് നിലകൊള്ളുന്നു. അവന്റെ ആജ്ഞയുടെ ശക്തിയില് ഭൂമി ഉറച്ചുനില്ക്കുന്നു; പര്വ്വതങ്ങള്, മേഘങ്ങള്, സമുദ്രങ്ങള്, നക്ഷത്രഗണങ്ങള്, ഇന്ദ്രന് നേതൃത്വം നല്കുന്ന ദേവതകള്, ചലിക്കുന്നതോ അചലമോ, ചൈതന്യമോ അചൈതന്യമോ ആയതൊക്കെയും. ഇതെല്ലാം അത്ഭുതകരമായ ഒന്നാണ്, കൃഷ്ണാ! ശംഭുവിന്റെ അതിരില്ലാത്ത കര്മ്മങ്ങളുടെ മഹിമയാണിത്. വേദത്തിന്റെ വായില് നിന്നു കേട്ടതായിട്ടാണ് ഞാന് ഇതു പറയുന്നത്. പണ്ടൊരിക്കല്, ഇന്ദ്രന് ഉള്പ്പെടെയുള്ള ദേവതകള് പരസ്പരം വഴക്കിട്ടു, അസുരന്മാരെ യുദ്ധത്തില് ജയിച്ച ശേഷം, 'ഞാനാണ് വിജയി! ഇല്ല, ഞാനാണ് വിജയി!' എന്നു അവകാശപ്പെട്ടു. അപ്പോള് മഹാദേവന് ഒരു അത്ഭുതകരമായ രൂപത്തില്, യക്ഷനായി, അവിടെയെത്തി. അവന് യാതൊരു പ്രത്യേകതയും ഇല്ലാത്ത രൂപത്തില് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ഭൂമിയില് നിന്ന് ഒരു പുല്ല് എടുത്ത് ആ ദേവതകളോട് അവന് പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങളില് ആര്ക്കാവും ഈ പുല്ലിന് മാറ്റം വരുത്താന് കഴിയുന്നത്, അവനാണ് യഥാര്ഥത്തില് അസുരന്മാരെ ജയിച്ചവന്.' യക്ഷന്റെ വാക്കുകള് കേട്ടശേഷം, വജ്രപാണിയായ ഇന്ദ്രന്, അല്പം കോപത്തോടെ, ചിരിച്ച്, ആ പുല്ല് എടുത്തുനോക്കാന് ശ്രമിച്ചു. എന്നാല് ആ പുല്ല് മനസ്സുകൊണ്ടോ കൈകൊണ്ടോ പിടിക്കാനാകാതെ പോയി; അതു മുറിക്കാനായി വജ്രായുധം വരെ എറിയുകയും ചെയ്തു.