അംഗിരസ്സിന്റെ ഭാര്യ സ്മൃതി രണ്ട് പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു—അഗ്നിധ്രനും ശരഭനും—അവർക്കൊപ്പം നാലു പുത്രിമാരും ജനിച്ചു. അവരുടെ പുത്രന്മാരും മക്കളും അനേകം തലമുറകളായി ജനിച്ചു മരിക്കുകയും ചെയ്തു. പുലസ്ത്യന്റെ ഭാര്യ പ്രീതിയിൽ നിന്ന് ദന്തോഗ്നി എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു; സ്വായംഭുവമന്വന്ത്രത്തിൽ പൂർവ്വജന്മത്തിൽ അവൻ യോഗ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നതാണ്. ദന്തോഗ്നിയുടെ സന്തതികൾ പലതരത്തിലും അറിയപ്പെടുന്നു; അവർ പോലസ്ത്യന്മാർ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ക്ഷമ, പുലഹ—സൃഷ്ടികളുടെ അധിപൻ—ഇവർക്കായി പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു. കർദമൻ, സൂരി, സഹിഷ്ണു—ഈ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ അഗ്നിയുടെ തേജസ്സുപോലെയുള്ളവർ ആയിരുന്നു; അവരുടെ വംശങ്ങൾ അവർ സ്ഥാപിച്ചു. ക്രതുവിന്റെ ഭാര്യ സന്നതിയിൽ നിന്ന് ക്രതുവിനോടു തുല്യമായ പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; അവരുടെ ഭാര്യമാരും പുത്രന്മാരും എല്ലാം ബ്രഹ്മചാരികളായവരാണെന്ന് പറയുന്നു. ഇവർ അറുപതിനായിരം വലഖില്യന്മാർ ആയി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു; അവർ സൂര്യനെ ചുറ്റി അനുരോറയെക്കാൾ മുൻപായി സഞ്ചരിക്കുന്നു. അത്രിയുടെ ഭാര്യ അനുസൂയ അഞ്ചു അത്രേയന്മാരെയും ശൃതി എന്ന പുത്രിമാരെയും പ്രസവിച്ചു; ശൃതി ശംഖപാദയുടെ മാതാവാണ്. സത്യനെത്ര, ഹവ്യ, അപോമൂർത്തി, ശനൈശ്ചരൻ, സോമൻ—ഈ അഞ്ചുപേരും അത്രേയന്മാർ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അത്രിയുടെ ഈ മഹാത്മാക്കളായ പുത്രന്മാരുടെയും മക്കളുടെയും തലമുറകൾ സ്വായംഭുവമന്വന്ത്രത്തിൽ നൂറുകണക്കിന് ആയിരങ്ങൾ ആയി മാറി കഴിഞ്ഞു. ഊർജയയിൽ നിന്ന് വസിഷ്ഠന് ഏഴു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; അവരുടെ മൂത്ത സഹോദരി പുണ്ഡരികാ എന്നായിരുന്നു, അതീവ സുന്ദരിയായവൾ. രാജസ്, ഗാത്ര, ഊർധ്വബാഹു, സവന, അനയ, സുതപ, ശുക്ര—ഈ ഏഴുപേരും സപ്തർഷിമാർ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഈ മഹാത്മാക്കളായ വസിഷ്ഠന്മാരുടെ വംശങ്ങൾ അവരുടെ പേരിൽ സ്വായംഭുവമന്വന്ത്രത്തിൽ കോടിക്കണക്കിന് തലമുറകളായി പടർന്നു. ഇങ്ങനെ, മഹർഷിമാരുടെയും അവരുടെ സന്തതികളുടെയും സൃഷ്ടി സംക്ഷിപ്തമായി വിവരിച്ചു; കാരണം, വിശദമായി പറയാൻ കഴിയില്ല, ദ്വിജന്മാരേ. അഗ്നിബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിൽ ജനിച്ച രുദ്രാംശനായവൻ്റെ പ്രിയഭാര്യ സ്വാഹയാണ്; അവർക്കു മൂന്നു ശക്തരായ പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു—പാവക, പവമാന, ശുചി. പവമാനൻ churned (മറിച്ചവൻ) എന്നറിയപ്പെടുന്നു; പാവകൻ മിന്നലായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. സൂര്യനിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന ശുചി സൗരനാണ്; ഹവ്യവാഹ, കവ്യവാഹ, സഹരക്ഷ—ഇവരാണ് ഈ മൂന്ന്. അവരുടെ പുത്രന്മാർ യഥാക്രമം ദേവന്മാർ, പിതൃകൾ, സുരന്മാർ എന്നിവരാണ്; അവരുടെ പുത്രന്മാരുടെയും മക്കളുടെയും എണ്ണം ഒറ്റത്തൊള്ളായിരത്തൊമ്പതാണ്. ഇവർ മൂന്ന് വിധത്തിലുള്ള കര്മങ്ങളിൽ—കാമം, അവസരം, സ്ഥിരത—സ്ഥാപിതരാണ്; എല്ലാവരും തപസ്സുകാരും വ്രതനിഷ്ഠരുമാണ്. എല്ലാവരും രുദ്രാംശംകൊണ്ടവരും രുദ്രഭക്തരുമാണ്; അതുകൊണ്ട് ഏതെങ്കിലും ആളിൽ അഗ്നിയിൽ സമർപ്പിക്കുന്നതെല്ലാം രുദ്രനെ ഉദ്ദേശിച്ചാണ് സമർപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്; അതെക്കുറിച്ച് സംശയമില്ല. അഗ്നികളുടെ വംശം ഇങ്ങനെ വിവരിച്ചു. പിതൃകളെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ വിശദമായി പറയാൻ ഞാൻ തയ്യാറല്ല, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ; അവരുടെ സ്ഥാനം ആറു ഋതുക്കളിൽ ആണ്, കാരണം അവർ ഋതുക്കളുമായി ഐക്യമായവരാണ്. അതുകൊണ്ട് പിതൃകൾ ഋതുക്കളാണ്—ഇത് വേദോപദേശം തന്നെയാണ്; ഋതുക്കളിൽ നിന്നാണ് സകല ജീവജാലങ്ങളും, ചലനശീലികളായവയും അചലങ്ങളായവയും, ജനിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ഇവർ ഋതുസമ്പർക്കമുള്ളവരായി അറിയപ്പെടുന്നു; പിതൃകൾക്ക് രണ്ട് വിഭാഗങ്ങളുണ്ട്—ആഗ്നിഷ്വാത്തന്മാർ, ബർഹിഷദുകൾ. യജ്ഞം നടത്താത്തവരും യജ്ഞം നടത്തുന്നവരും യഥാക്രമം ഇവരിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു; പിതൃകളിൽ നിന്ന് സ്വധാ എന്നവൾക്ക് ലോകങ്ങളിൽ പ്രശസ്തരായ രണ്ട് പുത്രിമാർ ജനിച്ചു—മേനാ, ധരണി—ഇവരാൽ ഈ ലോകം മുഴുവൻ നിലനിൽക്കുന്നു. മേനാ ആഗ്നിഷ്വാത്തന്മാരുടെ പുത്രിയാണ്, ധരണി ബർഹിഷദുകളുടെ പുത്രി. മേനാ, ഹിമവതിന്റെ ഭാര്യയായവൾ, മൈനാക, ക്രൗഞ്ച, ഗൗരി, ഗംഗാ—ഭവന്റെ ശരീരത്തിന്റെ സ്പർശനത്തിൽ വിശുദ്ധയാകുന്നവൾ—ഇവരെ പ്രസവിച്ചു. പृथ്വി, മേറുവിന്റെ ഭാര്യയായവൾ, ദൈവീക ഔഷധസമ്പന്നയാകയാൽ, മനോഹരമായ കഴുത്തുള്ള മന്ദര എന്ന പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു. ഈ മഹാശയനായ മന്ദര, മേറുവിന്റെ പുത്രൻ, തപസ്സിന്റെ ശക്തിയിൽ ശ്രീകണ്ഠശിവന്റെ ആലയം തന്നെ ആയി മാറി. വീണ്ടും ഭൂമി, പ്രശസ്തരായ മുപ്പത് പുത്രിമാരെയും വേല, നിയതി, ആയതി എന്നിങ്ങനെ മൂന്നുപേർക്കും ജന്മം നൽകി. ആയതി, നിയതി—ഇവർ ഭൃഗുപുത്രന്മാരുടെ ഭാര്യമാരായി; അവരുടെ വംശം സ്വായംഭുവമന്വന്ത്രത്തിൽ മുമ്പ് വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു. സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് വേലാ, ഒരു ദോഷരഹിതയായ സാവർണാ എന്ന പുത്രിയെ പ്രസവിച്ചു; അവൾ സമുദ്രജാതയായവളായി പ്രാചീനബർഹിസിന്റെ ഭാര്യയായി. സാമുദ്രി, പ്രാചീനബർഹിസിന് പതിനൊന്ന് പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു; ഇവർ എല്ലാവരും പ്രാചേതസന്മാർ എന്നറിയപ്പെടുന്നു, അമ്പയുധത്തിൽ നിപുണർ. അവരിൽ, സ്വായംഭുവമന്വന്ത്രത്തിൽ, ത്രയമ്പകന്റെ ശാപഫലമായി ദക്ഷൻ ഒരു പുത്രനായി ജനിച്ചു, മനു ചാക്ഷുഷന്റെ കാലത്ത്. ഇങ്ങനെ, മഹാത്മാക്കളായ ബ്രഹ്മപുത്രന്മാരുടെ വംശാവലികൾ, ധർമ്മാദികൾ ഉൾപ്പെടെ, ക്രമത്തിൽ, അളവിൽകൂടി അല്ലാതെ, വിശദമായും ചുരുക്കമായും അല്ലാതെ, ഞാൻ വിവരിച്ചു. ദൈവീകവംശങ്ങൾ, ദേവസമൂഹങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവയും, കർമനിരതരായവയും, അനേകം സന്തതികളാൽ സമ്പന്നവുമായവയും, മഹാതേജസ്സുള്ളവയുമാണ് ഞാൻ വിശദീകരിച്ചത്. ഈ സൃഷ്ടിവ്യവസ്ഥ, പ്രതിപ്രജാപതിമാരിൽ നിന്നു ഉദിച്ചവ, കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്കു പോലും പൂർണ്ണമായി എണ്ണി പറയാൻ കഴിയാത്തതാണ്. ഭൂമിയിൽ രാജവംശങ്ങളും രണ്ട് ശാഖകളായി പുരോഗമിക്കുന്നു—സൂര്യവംശവും ചന്ദ്രവംശവും—മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും പുണ്യശാലികൾ. ഇക്ഷ്വാകു, അംബരീഷ, യയാതി, നാഹുഷ തുടങ്ങിയവരും, ഇവിടെയൊക്കെ ശ്രവ്യരായ ധർമ്മശാലികൾ, ഈ വംശങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്. മറ്റു ധർമ്മപരന്മാരായ രാജർഷിമാരും ഉണ്ട്; എന്നാൽ അവരുടെ ഫലങ്ങൾ കഴിഞ്ഞുപോയവരുടെ കഥകൾ വീണ്ടും വിവരിച്ച് എന്ത് പ്രയോജനമുണ്ട്?