ഈ വിശുദ്ധ ശാസ്ത്രത്തിലെ അദ്ധ്യായത്തിൽ, സത്യം, ശിവൻ ആരാണെന്നും, അവന്റെ സ്വഭാവം എങ്ങിനെയാണ് എന്നുമാണ് വിശദീകരിക്കുന്നത്. ശിവന് ഒരു സൃഷ്ടാവുമില്ല, എവിടെയും നിന്നുമുള്ള ജനനവും ഇല്ല; ജനനത്തിന് കാരണങ്ങളായ അശുദ്ധിയോ മായയോ അവനിൽ ഇല്ല. അവൻ ഒറ്റയാളാണ്, എല്ലാ ജീവികളിലെയും അന്തർഗതമായിരിക്കുന്നു, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അവൻ എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആന്തരാത്മാവാണ്, ധർമ്മത്തിന്റെ നിരീക്ഷകനെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അവൻ എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആധാരവും, സാക്ഷിയും, ചൈതന്യവും, ഗുണരഹിതനും; അനേകം നിർജ്ഞാനികളിലെയും അനേകം ബദ്ധരിലെയും ഏകാധിപതിയാണ്. അവൻ ശാശ്വതന്മാരിൽ ശാശ്വതനും, ചൈതന്യവാന്മാരിൽ ചൈതന്യവാനുമാണ്; ഒരേയാളായിട്ടും, ആഗ്രഹരഹിതനായി, അനേകർക്കും ആഗ്രഹങ്ങൾ അനുവദിക്കുന്നു. സാംഖ്യയുടെയും യോഗയുടെയും വഴി, ലോകങ്ങളുടെ ഈ കാരണമായ പ്രഭുവിനെ അറിയുമ്പോൾ, ആ ദൈവത്തെ മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, ആത്മാവ് എല്ലാ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതമാകുന്നു. അവൻ സൃഷ്ടിയുടെ സ്രഷ്ടാവും, സൃഷ്ടിയുടെ അറിയാനും, സ്വയംജനിക്കപ്പെട്ടവനും, ഉത്ഭവങ്ങൾ അറിയാനും, കാലം സൃഷ്ടിക്കാനും, ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നനും, ആദിമവനും, മേഖലയുടെ അധിപതിയും, ഗുണങ്ങളുടെ അധിപതിയും, ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നവനുമാണ്. അവൻ ബ്രഹ്മാവിനെ ആദ്യമായി സൃഷ്ടിച്ചു, വേദങ്ങൾ സ്വയം പഠിപ്പിച്ചു; ആ ദൈവത്തെ, എന്റെ ബുദ്ധിയുടെ വ്യക്തതയാൽ, ഞാൻ മനസ്സിലാക്കിയിരിക്കുന്നു. ഈ സാംസാരിക ചക്രത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ആഗ്രഹിച്ച്, ഞാൻ ഫലരഹിതനും, കർമ്മരഹിതനും, സമാധാനവാനുമായ, ദോഷരഹിതനും, നിർമ്മലനുമായ ശിവനിൽ ശരണം തേടുന്നു. അവൻ അമൃതത്തിലേക്കുള്ള പരമമായ പാലമാണ്; കത്തിയ കത്തിവളയിൽ കാറ്റ് എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, അങ്ങനെ. മനുഷ്യർ ആകാശത്തെ ഒരു ചർമ്മം പോലെ മൂടാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, ശിവനെ അറിയാതെ, ദു:ഖത്തിന്റെ അവസാനം വരും. തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ, ദൈവത്തിന്റെ കൃപയാൽ, മഹർഷികൾ സന്യാസാശ്രമങ്ങൾക്കു മുകളിലുള്ള, പാവനവും പാപനാശിനിയുമായ ജ്ഞാനം നേടി. വേദാന്തത്തിലെ ഈ പരമ രഹസ്യം, പുരാതനകാലത്ത് ബ്രഹ്മാവിന്റെ വായിൽ നിന്ന് ഞാൻ ഭാഗ്യവശാൽ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ ഉത്തമ ജ്ഞാനം ശാന്തനായവർക്കും, ദുഷ്ചാരിത്യമുള്ള പുത്രനുമല്ല, അയോഗ്യനായ ശിഷ്യനുമല്ല നൽകേണ്ടത്. ദൈവത്തിൽ പരമ ഭക്തിയും, ദൈവത്തോടു പോലെ തന്നെ ഗുരുവിനോടും ഭക്തിയുള്ള മഹാത്മാവിന് ഈ അർത്ഥങ്ങൾ വെളിപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ, ഈ സംക്ഷിപ്തം കേൾക്കൂ: ശിവൻ പ്രകൃതിക്കും ആത്മാവിനും അതീതനാണ്; സൃഷ്ടിയിൽ എല്ലാം ചെയ്യുന്നു, ലയത്തിൽ എല്ലാം പിന്വലിക്കുന്നു. കാലത്തിൽ നിന്നാണ് എല്ലാം ഉത്ഭവിക്കുന്നത്, കാലംകൊണ്ടാണ് എല്ലാം നശിക്കുന്നത്; എവിടെയും കാലത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിന് പുറത്തുള്ളത് ഇല്ല. ഈ സൃഷ്ടി, ശാശ്വതമായ സാംസാരചക്രം, അവനിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു; സൃഷ്ടിയും ലയവും അവൻ നിർവഹിക്കുന്നു, അത്രയും ചക്രം പോലെ ചുറ്റുന്നു. ബ്രഹ്മാ, ഹരി, രുദ്രൻ, മറ്റ് ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ എന്നിവരെ അവൻ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്ന ഗതി ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു; അവരുടെ ഉത്ഭവം അതിനുമപ്പുറം പോകുവാൻ കഴിയില്ല. ഭൂതങ്ങളെ ഭൂതകാലം, വരുമാനകാലം, ഭാവികാലം എന്നിങ്ങനെ വിഭജിച്ച്, അവൻ അവരെ പ്രായമായിരിക്കുന്നു; പരമ ശക്തിയുള്ളവൻ, സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ, അതീവ ഭയാനകവുമാണ്. ഈ കാലം ആരാണ്? ആരെ അവൻ നിയന്ത്രിക്കുന്നു? ആരാണ് അവന്റെ നിയന്ത്രണത്തിന് പുറത്തുള്ളത്? ഈ സംശയങ്ങൾ ഉന്നയിക്കുന്നു. കാലത്തിന്റെ രൂപം കഷ്ട, നിമിഷ എന്നിവയാൽ അളക്കപ്പെടുന്നു; അവൻ കാലം, മഹേശ്വരന്റെ പരമ തേജസ്വിയാണ്. പ്രഭുവിന്റെ ഈ അതിരറ്റ ശക്തി, ആജ്ഞയുടെ രൂപത്തിൽ, ചലിക്കുന്നതും അചലമായതും എല്ലാം നിയന്ത്രിക്കുന്നു; സൃഷ്ടിയെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ശക്തിയാണ്. മോക്ഷം, ആ പരമത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളാൽ രൂപപ്പെട്ടത്, ഈ മഹാത്മാവായ കാലത്തിൽ നിന്ന്, കത്തുന്ന തീയിൽ നിന്ന് ചിങ്ങംപോലെത്തുന്നു. അതിനാൽ, സൃഷ്ടി കാലത്തിന്റെ അധികാരത്തിൽ ആണ്; സൃഷ്ടിക്ക് കാലത്തെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയില്ല. കാലം ശിവന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ ആണ്, ശിവൻ കാലത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ അല്ല. ശിവന്റെ തടസ്സമില്ലാത്ത ശക്തി കാലത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നതിനാൽ, കാലത്തിന്റെ അതിരുകൾ കടക്കാൻ വളരെ ദുഷ്കരമാണ്. ഏതൊരു പ്രത്യേക ജ്ഞാനത്താലും, ആരെങ്കിലും കാലത്തെ അതിക്രമിക്കാൻ കഴിയുമോ? കാലം ചെയ്യുന്നത് അതിക്രമിക്കാൻ ആരെയും കഴിയില്ല. ലോകത്തെ മുഴുവൻ കീഴടക്കി, ഏകാധിപതിയാകുന്നവർ പോലും, കാലത്തിന്റെ അതിരുകൾ കടക്കാറില്ല; സമുദ്രങ്ങൾ തങ്ങളുടെ തീരങ്ങൾ കടക്കാത്തതുപോലെ. ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ subdued ചെയ്ത്, ലോകം കീഴടക്കുന്നവർ പോലും, കാലത്തെ കീഴടക്കാറില്ല; കാലമാണ് അവരെ കീഴടക്കുന്നത്. ആയുര്വേദം അറിയുന്ന വൈദ്യന്മാർ, ജീർണ്ണചികിത്സകൾ ചെയ്തവരും, മരണത്തെ അതിക്രമിക്കാൻ കഴിയില്ല; കാലം അതിക്രമിക്കാനാവാത്തതാണ്. ഒരു ജീവി സമ്പത്ത്, സൗന്ദര്യം, സ്വഭാവം, ശക്തി, ഉന്നത വംശം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചാലും, കാലം തന്റെ സ്വതന്ത്ര ശക്തിയാൽ മറ്റേതെങ്കിലും ഫലമുണ്ടാക്കുന്നു. പ്രഭു, സുഖകരമായതും ദു:ഖകരമായതും, പ്രതീക്ഷിച്ചതും പ്രതീക്ഷിക്കാത്തതും സംഭവങ്ങളിലൂടെ, ജീവികളെ ചേർക്കുകയും വേർതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒരു വ്യക്തി ദു:ഖിക്കുന്ന സമയത്ത് മറ്റൊരാൾ സന്തോഷിക്കുന്നു; കാലത്തിന്റെ അതിശയകരമായ സ്വഭാവം കാണൂ. യുവാവായവൻ പ്രായമായവനാകും, ശക്തനായവൻ ദുർബലനാകും, സമ്പന്നനായവൻ ദരിദ്രനാകും — ദ്വിജനേ, കാലം വിചിത്രമായി ചലിക്കുന്നു. ഉന്നത വംശം, സ്വഭാവം, ശക്തി, കഴിവ് എന്നിവയൊന്നും സിദ്ധിക്ക് മതിയല്ല; കാലം തടയാൻ കഴിയില്ല. സംഗീതവും ഗായനവും നിറഞ്ഞവരും, ദാനശീലരും, മറ്റുള്ളവരുടെ ആഹാരം കഴിക്കുന്ന ദരിദ്രരും — കാലം അവരിൽ ഒരുപോലെയാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. മരുന്നുകളും, ഔഷധങ്ങളും, ശരിയായി നൽകിയാലും, കാലത്തിന് അനുസൃതമായില്ലെങ്കിൽ ഫലം ഉണ്ടാകില്ല; ശരിയായ സമയത്ത് ശേഖരിച്ചാൽ, വിജയവും സന്തോഷവും വേഗത്തിൽ ലഭിക്കും. ആരും, സമയത്തിന് മുമ്പ് മരിക്കുകയോ ജനിക്കുകയോ, ശക്തി നേടുകയോ, സന്തോഷം അല്ലെങ്കിൽ ദു:ഖം അനുഭവിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല; സമയത്തിന് മുമ്പ് ഒന്നും സംഭവിക്കില്ല. കാലംകൊണ്ടാണ് കാറ്റ് തണുപ്പിക്കുന്നത്; കാലംകൊണ്ടാണ് മേഘത്തിൽ നിന്ന് മഴ വീഴുന്നത്; കാലംകൊണ്ടാണ് ചൂട് കുറയുന്നത്; കാലംകൊണ്ടാണ് എല്ലാം ഫലപ്രാപ്തി നേടുന്നത്. കാലം സകല സൃഷ്ടിയുടെ കാരണമാണ്; കാലംകൊണ്ടാണ് വിളകൾ വളരുന്നത്; കാലംകൊണ്ടാണ് വിളകൾ നശിക്കുന്നത്; കാലംകൊണ്ടാണ് ജലജീവികളുടെ ലോകം പുതുമയോടെ ഉയരുന്നത്. ഇങ്ങനെ, ആത്മാവിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം കാലം എന്നതായും, കാലത്തിന്റെ ആത്മാവിനെ അതിക്രമിച്ച്, കാലത്തിന് അതീതമായത് കാണുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനി.