ശിവപുരാണമ്
Partial text — Vidyeśvara and Vāyavīya Saṃhitās only
മഹര്‍ഷി വ്യാസന്‍ ആദരത്തോടെ കുമാരനോടു മോക്ഷത്തിന്റെ ഉറപ്പുള്ള കാരണത്തെ വിവരിക്കണമെന്നു അപേക്ഷിച്ചു. കുമാരന്‍ അതിന് യോഗ്യനായിരുന്നു; അങ്ങനെ, ബ്രാഹ്മണന്മാരില്‍ പ്രധാനനായവന്‍ മോക്ഷത്തിന്റെ സത്യമായ വഴിയെ വിശദമായി പറഞ്ഞു. “ശംഭുവിനെ കേള്‍ക്കുക, സ്തുതിക്കുക, ധ്യാനിക്കുക” എന്ന മൂന്ന് മഹാ ഉപായങ്ങള്‍ വേദങ്ങളില്‍ അംഗീകരിച്ചിട്ടുള്ള പ്രായോഗിക മാര്‍ഗങ്ങളാണ്. പണ്ടു, മറ്റു മാര്‍ഗങ്ങള്‍ തേടി ഞാന്‍ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാവുകയും, അചലമായ മന്ദരപര്‍വതത്തില്‍ തപസ്സിന്‍ വഴിയിലൂടെ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു. അപ്പോള്‍, ശിവന്റെ ആജ്ഞയാല്‍ ദയാനിധിയായ, ഗണനാഥനായ, സാക്ഷിയായ നന്ദികേശ്വരന്‍ അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അവന്‍ സ്നേഹത്തോടെ മോക്ഷത്തിന്റെ പരമോപായം എന്ന ഈ മൂന്ന് മാര്‍ഗങ്ങള്‍ (കേള്‍ക്കല്‍, സ്തുതിയ്‌ക്കല്‍, ധ്യാനിക്കല്‍) വേദങ്ങളില്‍ അംഗീകരിച്ചവയാണെന്ന് എന്നോടു പറഞ്ഞു. ഈ മൂന്ന് മാര്‍ഗങ്ങള്‍ ശിവന്‍ തന്നെ എന്നോട് പറഞ്ഞതാണ്: “ബ്രാഹ്മണാ, വീണ്ടും വീണ്ടും കേള്‍ക്കലും മറ്റ് മാര്‍ഗങ്ങളും പ്രയോഗിക്കണം.” അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആനന്ദപൂര്‍വം നന്ദികേശ്വരന്‍ തന്റെ അനുയായികളോടൊപ്പം തനതായ ദിവ്യവിമാനത്തില്‍ അതിമനോഹരമായ ആസ്ഥാനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഇതാ, ഈ പ്രാധാന്യമായ പഴയ കഥയുടെ സാരം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; സൂതാ, മോക്ഷത്തിന്റെ മാര്‍ഗമായി ഈ മൂന്ന് മാര്‍ഗങ്ങള്‍ (കേള്‍ക്കല്‍ മുതലായവ) നീ വ്യക്തമാക്കിയിരിക്കുന്നു. എങ്കില്‍, ഈ മൂന്ന് മാര്‍ഗങ്ങള്‍ (കേള്‍ക്കല്‍ മുതലായവ) പ്രയോഗിക്കാന്‍ കഴിയാത്തവന്‍ എന്ത് ചെയ്താല്‍ മോക്ഷം ലഭിക്കും? യാതൊരു ശ്രമവും കൂടാതെ എന്ത് കര്‍മം മോക്ഷമുണ്ടാക്കും? ഈ മൂന്ന് മാര്‍ഗങ്ങള്‍ പ്രയോഗിക്കാന്‍ കഴിയാത്തവര്‍ ശങ്കരന്റെ ലിംഗം അല്ലെങ്കില്‍ പ്രതിമ സ്ഥാപിച്ച്, അതിനെ പ്രതിദിനം പൂജിച്ച്, സാംസാരിക സാഗരത്തെ കടക്കേണ്ടതുണ്ട്. സ്വന്തം ശേഷിയനുസരിച്ച്, വഞ്ചനയില്ലാതെ പൂജാസാമഗ്രികള്‍ സമര്‍പ്പിച്ച്, ലിംഗത്തിന്‍റോ പ്രതിമയോട്‍തോ നിരന്തരം ആരാധന നടത്തണം. ഭക്തിയോടെ മണ്ഡപം, ഗോപുരം, ക്ഷേത്രം, മഠം, ഭൂമി, ഉത്സവം, വസ്ത്രം, സുഗന്ധം, പുഷ്പമാല, ധൂപം, ദീപം എന്നിവ സമര്‍പ്പിക്കണം. വിവിധ ഭക്ഷണങ്ങള്‍, അപ്പം, വിഭവങ്ങള്‍, കുട, പതാക, വീശന, ചൗരി മുതലായ സമഗ്രങ്ങള്‍ സമര്‍പ്പിക്കണം. രാജകീയമായ എല്ലാ ബഹുമാനങ്ങളും ലിംഗത്തിനും പ്രതിമയ്ക്കും നല്‍കണം; പ്രദക്ഷിണം, നമസ്കാരം, ജപം എന്നിവ കഴിവനുസരിച്ച് നടത്തണം. വലിയ ഭക്തിയോടെ, പ്രതിദിനം ആദിയിലേയ്ക്ക് വിളിച്ചുവരുത്തുന്നതില്‍ നിന്ന് സമാപനത്തിലേയ്ക്ക് എല്ലാ കര്‍മങ്ങളും ചെയ്യണം; അങ്ങനെ ശങ്കരന്റെ ലിംഗത്തിലും പ്രതിമയിലും ഭഗവാനെ ആരാധിക്കണം. ശിവന്റെ കൃപയാല്‍, കേള്‍ക്കല്‍ മുതലായ മാര്‍ഗങ്ങള്‍ ഉപേക്ഷിച്ചാലും, ആരാധനയിലൂടെ വിജയം ലഭിക്കും; പണ്ടത്തെ മഹാത്മാക്കള്‍ ലിംഗം, പ്രതിമ ആരാധിച്ചുകൊണ്ട് മാത്രമാണ് മോക്ഷം നേടിയത്. എല്ലാ ദേവതകളും പ്രതിമകളില്‍ മാത്രമാണ് ആരാധിക്കപ്പെടുന്നത്; പക്ഷേ, ശിവന്‍ എങ്ങും ലിംഗത്തിലും പ്രതിമയിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. മഹര്‍ഷിമാരേ, ഈ ചോദ്യമുണ്ട് — അതിമനോഹരവും ധര്‍മ്മപരവുമാണ്; ഇതില്‍ മഹാദേവന്‍ മാത്രമാണ് സംസാരിക്കുന്നതെന്നു പറയാം, മറ്റൊരാളും ഇല്ല. ശിവന്‍ പറഞ്ഞതും ഗുരുമുഖത്തില്‍ അനുക്രമമായി കേട്ടതും ഞാന്‍ പറയാം: ശിവന്‍ ബ്രഹ്മസ്വഭാവമുള്ളവനാണ്, അതുകൊണ്ട് “നിരംഗ” (അംഗങ്ങളില്ലാത്തവന്‍) എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. രൂപമുള്ളതുകൊണ്ട് “സരംഗ” (അംഗങ്ങളുള്ളവന്‍) എന്നതും; അങ്ങനെ, ശിവന്‍ ഇരുപക്ഷവും — നിരംഗവും സരംഗവും — ആണ്. നിരംഗത്വം കൊണ്ടാണ് ലിംഗം രൂപരഹിതം, ശിവനോടു സംയുക്തമായത്. സരംഗത്വം കൊണ്ടാണ് പ്രതിമയ്ക്ക് രൂപം; ഇരുപക്ഷ സ്വഭാവം കൊണ്ടാണ് “ബ്രഹ്മന്‍” എന്ന പരമപദം ശിവന്‍ ലഭിക്കുന്നത്. അങ്ങനെയാണ്, ലിംഗവും പ്രതിമയും എല്ലായ്പ്പോഴും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നത്; മറ്റുള്ളവര്‍ ബ്രഹ്മന്‍ അല്ല, അവര്‍ എപ്പോഴും നിരംഗരായിട്ടില്ല. അതുകൊണ്ട്, നിരംഗമായ ലിംഗം ദേവതാദിപതിമാര്‍ ആരാധിക്കുന്നില്ല; മറ്റുള്ളവര്‍ ബ്രഹ്മന്‍ അല്ല, ജീവികള്‍ മാത്രമാണ്, അതുപോലെയാണ് മറ്റ് ദേവതകള്‍. പ്രതിമ, സരംഗമായതുകൊണ്ട്, മൗനാരാധനയിലൂടെയാണ് ആരാധിക്കപ്പെടുന്നത്; മറ്റുള്ളവര്‍ ജീവികള്‍ മാത്രമാണ്, ശങ്കരന്‍ മാത്രം ബ്രഹ്മന്‍ ആണ്. വേദാന്തസാരത്തില്‍ സ്ഥാപിതവും പ്രണവാര്‍ത്ഥത്തില്‍ വെളിപ്പെടുത്തിയതുമായ ഈ സത്യം, പണ്ടു മന്ദരപര്‍വതത്തില്‍ നന്ദികേശ്വരന്‍ ചോദിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. സനത്കുമാരന്‍, ബ്രഹ്മയുടെ പുത്രനും ജ്ഞാനിയായ മഹര്‍ഷിയും, ശിവനും മറ്റു ആശ്രിത ദേവതകളും സംബന്ധിച്ച് എല്ലായിടത്തും ചോദിച്ചു. പ്രതിമ മാത്രം, ആരാധനയുടെ വസ്തുവായി കേള്‍ക്കപ്പെടുകയും കാണപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു; ശിവനാരാധനയില്‍ മാത്രം ലിംഗവും പ്രതിമയും കാണപ്പെടുന്നു. അതിനാല്‍, മഹാഭാഗാ, സത്യം സുതാര്യമായി അറിയാന്‍ ദയവായി പറയണം; ഈ അതുല്യമായ ചോദ്യത്തിന്‍റേത് രഹസ്യവും ബ്രഹ്മന്‍ത്വം സൂചിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്. ശിവന്‍ പറഞ്ഞതും ഭക്തിയോടെ ഞാന്‍ പറയാം: ശിവന്‍ ബ്രഹ്മസ്വഭാവമുള്ളവനാണ്, അതുകൊണ്ട് നിരംഗന്‍ ആണ്. അവന്റെ ലിംഗം മാത്രം എല്ലാ വേദങ്ങളിലും ആരാധനയ്ക്കായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; സരംഗത്വം കൊണ്ടും, അങ്ങനെ, ശിവന്‍ ഇരുപക്ഷസ്വഭാവമാണ്. അതുപോലെ, പ്രതിമയും എല്ലായിടത്തും ആരാധനയ്ക്കായി സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; മറ്റുള്ളവര്‍ ജീവികളും, സരംഗരായവരും, അങ്ങനെയാണ് എല്ലായിടത്തും. പ്രതിമ മാത്രം വേദനിര്‍ണ്ണയപ്രകാരം ആരാധനയ്ക്കായി സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നു; ദേവതകള്‍ പ്രത്യക്ഷമായാല്‍ സരംഗരൂപം മാത്രം കാണപ്പെടുന്നു. ശിവന്റെ ലിംഗവും പ്രതിമയും ദര്‍ശനത്തില്‍ കാണപ്പെടുന്നു; ഭാഗ്യശാലിയേ, നീ ലിംഗ-പ്രതിമയുടെ വ്യാപ്തി വിശദീകരിച്ചു. ശിവനും മറ്റുള്ളവര്‍ക്കും അന്തിമ സത്യം വ്യത്യസ്തമാണ്; അതിനാല്‍, ലിംഗം, പ്രതിമ മുതലായവയില്‍ നിന്നുള്ളതേയാണ് പരമമായത്. യോഗികളില്‍ പ്രധാനനായവന്‍, ലിംഗം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന ലക്ഷണങ്ങള്‍ അറിയാന്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; പ്രിയനേ, സ്നേഹത്താല്‍ ഞാന്‍ പരമസത്യം പറയാം. പണ്ടു, ഒരു മഹായുഗത്തിന്റെ അവസാനം, ലോകം പ്രസിദ്ധമായിരുന്നപ്പോള്‍, ബ്രഹ്മയും വിഷ്ണുവും തമ്മില്‍ മത്സരിച്ചു. അവരുടെ അഹംഭാവം നീക്കാനായി, പരമപുരുഷന്‍ അനന്തമായ ഒരു തൂണിന്റെ രൂപത്തില്‍ ഇടയില്‍ തന്റെ സത്വം വെളിപ്പെടുത്തി. അപ്പോള്‍, ശിവന്‍ തന്റെ ലിംഗം അതിലെ അടയാളത്തില്‍ നിന്ന് ദര്‍ശിപ്പിച്ചു, എല്ലാ ജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി. അത് മുതല്‍ ലോകങ്ങളില്‍ ഭഗവാന്റെ ലിംഗം അരൂപമായതായും, അതുപോലെ പ്രതിമ രൂപമുള്ളതായും ശിവന്‍ ആയി സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നു. മറ്റു ദേവതകള്‍ക്ക് പ്രതിമ മാത്രം സ്ഥാപിതമാണ്; ഓരോ ദേവന്റെ പ്രതിമ അവര്‍ക്ക് അനുഭവം നല്‍കുന്നു, ശുഭമായതുമാണ്. പക്ഷേ, ശിവന്റെ ലിംഗ-പ്രതിമ അനുഭവവും മോക്ഷവും നല്‍കുന്നു, അതാണ് ശുഭമായത്.