ശിവപുരാണത്തിലെ ഈ ഭാഗങ്ങളിൽ, ശിവഭക്തിയുടെ മഹത്വവും, ത്രിപുണ്ഡ്രത്തിന്റെ ഗൗരവവും വിശദമായി വിവരിക്കപ്പെടുന്നു. എല്ലാ ഉപനിഷദുകളും ആഴമായി പരിശോധിച്ചശേഷം, ഒരേയൊരു സത്യം വ്യക്തമാക്കപ്പെടുന്നു: ത്രിപുണ്ഡ്രം ധാരണം ചെയ്യുന്നതാണ് പരമോന്നതമായ ഗുണം. ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റാരെങ്കിലും വിശുദ്ധമായ ഭസ്മത്തെ നിന്ദിച്ചാൽ, നാലുമുഖമുള്ള ബ്രഹ്മാ നിലനിൽക്കുന്ന കാലത്തോളം, ഭയാനകമായ നരകത്തിൽ പോകേണ്ടി വരും. ശ്രാദ്ധം, യാഗം, ജപം, ഹോമം, ദേവതാര്പണം, പൂജ എന്നിവയിൽ ത്രിപുണ്ഡ്രം ധാരണം ചെയ്തവൻ, ശുദ്ധഹൃദയത്തോടെ, മരണത്തെ അതിജയിക്കും. വെള്ളത്തിൽ കുളിക്കുന്നത് ദേഹത്തിലെ അഴുക്കുകൾ നീക്കം ചെയ്യും; ഭസ്മത്തിൽ കുളിക്കുന്നത് എപ്പോഴും ശുദ്ധിയുണ്ടാക്കും; മന്ത്രത്തിൽ കുളിക്കുന്നത് പാപം നീക്കം ചെയ്യും; ജ്ഞാനത്തിൽ കുളിക്കുന്നത് പരമപദം നേടും. എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലവും, ഭസ്മത്തിൽ കുളിക്കുന്നവനും ലഭിക്കും. ഭസ്മത്തിൽ കുളിക്കുന്നത് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ തീർത്ഥയാത്രയാണ്; ഗംഗയിൽ ദിവസവും കുളിക്കൽ അതുപോലെ തന്നെ. ശിവൻ തന്നെ ഭസ്മമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; ഭസ്മം മൂന്നു ലോകവും ശുദ്ധമാക്കുന്നു. ധ്യാനം, ചിന്തനം, ദാനം, ജപം എന്നിവ ബ്രാഹ്മണൻ ചെയ്യുമ്പോൾ, ത്രിപുണ്ഡ്രം ഇല്ലാതെ ചെയ്താൽ അതിന് തുല്യമൊന്നുമില്ല. വനവാസികൾ, കന്യകൾ, ഉപനയനം ഇല്ലാത്തവർ, ഉച്ചയ്ക്ക് മുമ്പ് വെള്ളം ഉപയോഗിക്കാം; അതിനുശേഷം വെള്ളം ഒഴിവാക്കണം. ആയിരം മനസ്സോടെ, ശിവഭക്തനായവൻ, ദിവസവും ത്രിപുണ്ഡ്രം ധാരണം ചെയ്താൽ, ഭോഗവും മോക്ഷവും നേടുന്നവനായി അറിയപ്പെടണം. ഒരുവൻ ഒരൊറ്റ രുദ്രാക്ഷം പോലും ധരിച്ചാലും, അതിനാൽ വലിയ പുണ്യങ്ങൾ ലഭിച്ചാലും, ത്രിപുണ്ഡ്രം ഇല്ലാതെ അവന്റെ ജീവിതം ഫലശൂന്യമാണ്. ഇതോടെ, ത്രിപുണ്ഡ്രത്തിന്റെ മഹത്വം ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു; എല്ലാ ജീവികൾക്കും പ്രാധാന്യമുള്ള ഈ രഹസ്യം നീ മറച്ചു വെക്കണം. മുനികളിൽ പ്രഭാവനുള്ളവനേ, ത്രിപുണ്ഡ്രം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളിൽ, ഉദാഹരണത്തിന് നെറ്റിയിൽ, ജ്ഞാനികൾ പഠിപ്പിച്ച പ്രകാരം, മൂന്ന് വരികൾ വരയ്ക്കേണ്ടതാണ്. ക眉യിലുടനീളം, ഇടയിലേയ്ക്ക്, ക眉യുടെ അറ്റങ്ങളിൽ വരെ, അതാണ് ത്രിപുണ്ഡ്രം വരയ്ക്കേണ്ട അളവ്. മധ്യവും രിങ്ങ് ഫിംഗറും ഉപയോഗിച്ച്, വിരൽ ദിശയുടെ വിപരീതത്തിൽ, അംഗുഷ്ഠം കൊണ്ട് വരയ്ക്കുന്നതാണ് ത്രിപുണ്ഡ്രം. ഭസ്മം മൂന്നു വിരലുകളിൽ സൂക്ഷ്മമായി എടുത്ത്, ഭക്തിയോടെ ത്രിപുണ്ഡ്രം അർപ്പിക്കണം; അതിന് ഉന്നതമായ ഭോഗവും മോക്ഷവും ലഭ്യമാണ്. ഓരോ വരിക്കും ഒമ്പത് ദേവതകൾ ഉണ്ട്; എല്ലാ അംഗങ്ങളിലും അവയെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാം, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ. ആദ്യ വരിയുടെ ദേവതകൾ: അക്ഷരമായ ‘അ’, ഗൃഹാഗ്നി, ഭൂമി, ധർമ്മം, രാജസ് ഗുണം, ഋഗ്വേദം, കർമശക്തി, പ്രഭാതം, മഹാദേവൻ. രണ്ടാം വരിയുടെ ദേവതകൾ: അക്ഷരമായ ‘ഉ’, ദക്ഷിണാഗ്നി, ആകാശം, യജുര്വേദം, ഉച്ചപൂജ, ഇച്ഛാശക്തി, മഹേശ്വരൻ. മൂന്നാം വരിയുടെ ദേവതകൾ: അക്ഷരമായ ‘മ’, യാഗാഗ്നി, പരമാത്മാവ്, രാത്രി, അന്ധകാരം, ജ്ഞാനശക്തി, സാമവേദം, മൂന്നാം പൂജ, ശിവൻ. എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളിൽ presiding ദേവതകൾക്ക് യഥാർത്ഥ ഭക്തിയോടെ നമസ്കരിച്ച്, ശുദ്ധനായവൻ ത്രിപുണ്ഡ്രം അർപ്പിച്ചാൽ, ഭോഗവും മോക്ഷവും നേടും. ഈ ദേവതകളുടെ സ്ഥാനങ്ങൾ കേൾക്കൂ: അങ്ങിനെ, അങ്ങയുടെ ശരീരത്തിലെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിൽ ഇവിടങ്ങളിൽ ത്രിപുണ്ഡ്രം അർപ്പിക്കാം. മുപ്പത്തിരണ്ടു സ്ഥലങ്ങൾ ഉണ്ട്, അല്ലെങ്കിൽ പതിനാറു, അല്ലെങ്കിൽ എട്ട്, അല്ലെങ്കിൽ അഞ്ച്; അതിൽ കൂടുതൽ ഇല്ല. തലമുടി, നെറ്റി, ഇരുചെവി, ഇരുകണ്ണ്, മൂക്കു, വായ്, കഴുത്ത്, ഇരുഹസ്തം, ഇരുഎല്ബോ, ഇരുകൈ, ഹൃദയം, ഇരുഭാഗം, നാഭി, ഇരുജനനേന്ദ്രിയം, ഇരുജംഗ, ഇരുകാലിൽ, ഇരുഗുരുത്, ഇരുകാൽ, അങ്ങനെ. ഇവയുമായി ചേർന്ന്, അഗ്നി, ജല, ഭൂമി, വായു, ദിശകൾ, ദിശാധിപതികൾ, വസുവുകൾ എന്നിവയും ഉണ്ട്. വസുവുകൾ: ഭൂമി, ധ്രുവതാര, ചന്ദ്രൻ, ജല, വായു, അഗ്നി, പ്രഭാതം, വെളിച്ചം — ഇവയാണ് എട്ട് വസു. ഇവയുടെ പേരുകൾ ഉച്ചരിച്ചാൽ, ജ്ഞാനികൾ ത്രിപുണ്ഡ്രം അർപ്പിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ, പതിനാറു സ്ഥലങ്ങളിൽ ഏകാഗ്രതയോടെ അർപ്പിക്കാം. തല, നെറ്റി, കഴുത്ത്, ഇരുചുമർ, ഭുജങ്ങൾ, എല്ബോ, കൈ, ഹൃദയം, നാഭി, ഇരുഭാഗം, പിന്ഭാഗം. അവിടങ്ങളിൽ ദേവതകളെ സ്ഥാപിച്ച് പൂജിക്കണം: ശിവൻ, ശക്തി, രുദ്രൻ, ഈശൻ, നാരദൻ. ഒപ്പം വാമ തുടങ്ങിയ ഒമ്പത് ദേവികൾ, രണ്ടു അശ്വിനികൾ (നാസത്യ, ദസ്ര) ഉണ്ട്. അല്ലെങ്കിൽ, തല, മുടി, ചെവി, മുഖം, ഇരുഭുജം, ഹൃദയം, നാഭിയുടെ ഇരുഭാഗം, ഇരുജംഗ, ഇരുകാൽ, പിന്ഭാഗം — ഇതാണ് പതിനാറു സ്ഥാനം. അവിടങ്ങളിൽ: ശിവൻ, ചന്ദ്രൻ, രുദ്രൻ, വിഘ്നേശൻ, വിഷ്ണു, ഹൃദയത്തിൽ ശ്രീ, നാഭിയിൽ ശംഭു, പ്രജാപതി, നാഗൻ, നാഗകന്യകൾ, ഇരുകാലിൽ മുനികളുടെ പുത്രികൾ, കാൽവഴിയിൽ സമുദ്രങ്ങളും തീർത്ഥങ്ങളും, പിന്ഭാഗത്ത് വിശാലത — ഇവയാണ് പതിനാറു സ്ഥാനം. രഹസ്യസ്ഥാനം, നെറ്റി, ഇരുചെവി, പരം, ഇരുചുമർ, ഹൃദയം, നാഭി — ഇവയാണ് എട്ട്. ബ്രഹ്മാവും ഏഴ് മുനികളും, ദേവതകളും, ശിവഭസ്മം അറിയുന്നവർ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ, തല, ഭുജങ്ങൾ, ഹൃദയം, നാഭി — ഈ അഞ്ച് സ്ഥലങ്ങൾ ശിവഭസ്മം അറിയുന്നവർ ത്രിപുണ്ഡ്രം അർപ്പിക്കാൻ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ഈ സ്ഫടികമായ വിവരണത്തിലൂടെ, ശിവഭക്തിയുടെ ആഴവും, ത്രിപുണ്ഡ്രം ധാരണം ചെയ്യുന്നതിന്റെ മഹത്വവും, ശരീരത്തിലെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ അതിന്റെ പ്രാധാന്യവും, ഓരോ വരിയുടെ ദേവതകളും, അർപ്പണത്തിന്റെ രഹസ്യങ്ങളും, ഭസ്മത്തിന്റെ വിശുദ്ധതയും മനസ്സിലാക്കാം.